ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ കിഷ്കിംധാകാംഡമ് ।
അഥ ത്രിചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ।
തതസ്സംദിശ്യ സുഗ്രീവശ്ശ്വശുരം പശ്ചിമാം ദിശമ് ।
വീരം ശതവലിം നാമ വാനരം വാനരര്ഷഭഃ ॥ 1 ॥
ഉവാച രാജാ ധര്മജ്ഞസ്സർവവാനരസത്തമമ് ।
വാക്യമാത്മ ഹിതം ചൈവ രാമസ്യ ച ഹിതം തഥാ ॥ 2 ॥
വൃതശ്ശതസഹസ്രേണ ത്വദ്വിധാനാം വനൌകസാമ് ।
വൈവസ്വതസുതൈസ്സാര്ധം പ്രതിഷ്ഠസ്വ സ്വമംത്രിഭിഃ ॥ 3 ॥
ദിശം ഹ്യുദീചീം വിക്രാംതാം ഹിമശൈലാവതംസകാമ് ।
സർവതഃ പരിമാര്ഗധ്വം രാമപത്നീമനിംദിതാമ് ॥ 4 ॥
അസ്മിന്കാര്യേവിനിർവൃത്തേ കൃതേ ദാശരഥേഃ പ്രിയേ ।
ഋണാന്മുക്താ ഭവിഷ്യാമഃ കൃതാര്ഥാര്ഥവിദാം വരാഃ ॥ 5 ॥
കൃതം ഹി പ്രിയമസ്മാകം രാഘവേണ മഹാത്മനാ ।
തസ്യ ചേത്പ്രതികാരോഽസ്തി സഫലം ജീവിതം ഭവേത് ॥ 6 ॥
അര്ഥിനഃ കാര്യനിർവൃത്തിമകര്തുരപി യശ്ചരേത് ।
തസ്യ സ്യാത്സഫലം ജന്മ കിം പുനഃ പൂർവകാരിണഃ ॥ 7 ॥
ഏതാം ബുദ്ധിമവസ്ഥായ ദൃശ്യതേ ജാനകീ യഥാ ।
തഥാ ഭവദ്ഭിഃ കര്തവ്യമസ്മത്പ്രിയഹിതൈഷിഭിഃ ॥ 8 ॥
അയം ഹി സർവഭൂതാനാം മാന്യസ്തു നരസത്തമഃ ।
അസ്മാസു ചാഗതഃ പ്രീതീ രാമഃ പരപുരംജയഃ ॥ 9 ॥
ഇമാനി വനദുര്ഗാണി നദ്യശ്ശൈലാംതരാണി ച ।
ഭവംതഃ പരിമാര്ഗംതു ബുദ്ധിവിക്രമസംപദാ ॥ 10 ॥
തത്ര മ്ലേച്ഛാന്പുലിംദാംശ്ച ശൂരസേനാംസ്തഥൈവ ച ।
പ്രസ്ഥലാന്ഭരതാംശ്ചൈവ കുരൂംശ്ച സഹ മദ്രകൈഃ ॥ 11 ॥
കാംബോജാന്യവനാം ശ്ചൈവ ശകാനാരട്ടകാനപി ।
ബാഹ്ലീകാനൃഷികാം ശ്ചൈവ പൌരവാനഥ ടംകണാന് ॥ 12 ॥
ചീനാന്പരമചീനാംശ്ച നീഹാരാംശ്ച പുനഃ പുനഃ ।
അന്വിഷ്യദരദാംശ്ചൈവ ഹിമവംതം തഥൈവ ച ॥ 13 ॥
ലോധ്രപദ്മകഷംഡേഷു ദേവദാരുവനേഷു ച ।
രാവണസ്സഹ വൈദേഹ്യാ മാര്ഗിതവ്യസ്തതസ്തതഃ ॥ 14 ॥
തതസ്സോമാശ്രമം ഗത്വാ ദേവഗംധർവസേവിതമ് ।
കാലം നാമ മഹാസാനും പർവതം തു ഗമിഷ്യഥ ॥ 15 ॥
മഹത്സു തസ്യ ശൈലസ്യ നിര്ദരേഷു ഗുഹാസു ച ।
വിചിനുധ്വം മഹാഭാഗാം രാമപത്നീംതതസ്തതഃ ॥ 16 ॥
തമതിക്രമ്യ ശൈലേംദ്രം ഹേമഗര്ഭം മഹാഗിരിമ് ।
തതസ്സുദര്ശനം നാമ ഗംതുമര്ഹഥ പർവതമ് ॥ 17 ॥
തതോ ദേവസഖോ നാമ പർവതഃ പതഗാലയഃ ।
നാനാപക്ഷിഗണാകീര്ണോ വിവിധദ്രുമഭൂഷിതഃ ॥ 18 ॥
തസ്യ കാനനഷംഡേഷു നിര്ഘരേഷു ഗുഹാസു ച ।
രാവണസ്സഹ വൈദേഹ്യാ മാര്ഗിതവ്യസ്തതസ്തതഃ ॥ 19 ॥
തമതിക്രമ്യ ചാകാശം സർവതശ്ശതയോജനമ് ।
അപർവതനദീവൃക്ഷം സർവസത്ത്വവിവര്ജിതമ് ॥ 20 ॥
തം തു ശീഘ്രമതിക്രമ്യ കാംതാരം രോമഹര്ഷണമ് ।
കൈലാസം പാംഡുരം ശൈലം പ്രാപ്യ ഹൃഷ്ടാ ഭവിഷ്യഥ ॥ 21 ॥
തത്ര പാംഡുരമേഘാഭം ജാംബൂനദപരിഷ്കൃതമ് ।
കുബേരഭവനം രമ്യം നിര്മിതം വിശ്വകര്മണാ ॥ 22 ॥
വിശാലാ നലിനീ യത്ര പ്രഭൂതകമലോത്പലാ ।
ഹംസകാരംഡവാകീര്ണാപ്സരോഗണസേവിതാ ॥ 23 ॥
തത്ര വൈശ്രവണോ രാജാ സർവഭൂതനമസ്കൃതഃ ।
ധനദോ രമതേ ശ്രീമാന്ഗുഹ്യകൈസ്സഹ യക്ഷരാട് ॥ 24 ॥
തസ്യ ചംദ്രനികാശേഷു പർവതേഷു ഗുഹാസു ച ।
രാവണഃ സഹ വൈദേഹ്യാ മാര്ഗിതവ്യസ്തതസ്തതഃ ॥ 25 ॥
ക്രൌംചം തു ഗിരിമാസാദ്യ ബിലം തസ്യ സുദുര്ഗമമ് ।
അപ്രമത്തൈഃ പ്രവേഷ്ടവ്യം ദുഷ്പ്രവേശം ഹി തത്സ്മൃതമ് ॥ 26 ॥
വസംതി ഹി മഹാത്മാനസ്തത്ര സൂര്യസമപ്രഭാഃ ।
ദേവൈരപ്യര്ചിതാ സ്സമ്യഗ്ദേവരൂപാ മഹര്ഷയഃ ॥ 27 ॥
ക്രൌംചസ്യ തു ഗുഹാശ്ചാന്യാ സ്സാനൂനിശിഖരാണി ച ।
നിര്ദരാശ്ച നിതംബാശ്ച വിചേതവ്യാ സ്തതസ്തതഃ ॥ 28 ॥
കൌംചസ്യ ശിഖരം ചാപി നിരീക്ഷ്യ ച തതസ്തതഃ ।
അവൃക്ഷം കാമശൈലം ച മാനസം വിഹഗാലയമ് ।
ന ഗതിസ്തത്ര ഭൂതാനാം ദേവദാനവ രക്ഷസാമ് ॥ 29 ॥
സ ച സർവൈർവിചേതവ്യസ്സസാനുപ്രസ്ഥഭൂധരഃ ।
ക്രൌംചം ഗിരിമതിക്രമ്യ മൈനാകോ നാമ പർവതഃ ॥ 30 ॥
മയസ്യ ഭവനം യത്ര ദാനവസ്യ സ്വയം കൃതമ് ॥ 31 ॥
മൈനാകസ്തു വിചേതവ്യ സ്സസാനുപ്രസ്ഥകംദരഃ ।
സ്ത്രീണാമശ്വമുഖീനാം തു നികേതാസ്തത്ര തത്ര തു ॥ 32 ॥
തം ദേശം സമതിക്രമ്യ ആശ്രമം സിദ്ധസേവിതമ് ।
സിദ്ധാ വൈഖാനസാസ്തത്ര വാലഖില്യാശ്ച താപസാഃ ॥ 33 ॥
വംദ്യാസ്തേ തു തപസ്സിദ്ധാസ്തപസാ വീതകല്മഷാഃ ।
പ്രഷ്ടവ്യാ ചാപി സീതായാഃ പ്രവൃത്തിർവിനയാന്വിതൈഃ ॥ 34 ॥
ഹേമപുഷ്കരസംഛന്നം തസ്മിന് വൈഖാനസം സരഃ ।
തരുണാദിത്യസംകാശൈര്ഹംസൈർവിചരിതം ശുഭൈഃ ॥ 35 ॥
ഔപവാഹ്യഃ കുബേരസ്യ സാർവഭൌമ ഇതി സ്മൃതഃ ।
ഗജഃ പര്യേതി തം ദേശം സദാ സഹ കരേണുഭിഃ ॥ 36 ॥
തത്സരസ്സമതിക്രമ്യ നഷ്ടചംദ്രദിവാകരമ് ।
അനക്ഷത്രഗണം വ്യോമ നിഷ്പയോദമനാദിതമ് ॥ 37 ॥
ഗഭസ്തിഭിരിവാര്കസ്യ സ തു ദേശഃ പ്രകാശതേ ।
വിശ്രാമ്യദ്ഭിസ്തപസ്സിദ്ധൈര്ദേവകല്പൈഃ സ്വയംപ്രഭൈഃ ॥ 38 ॥
തം തു ദേശമതിക്രമ്യ ശൈലോദാ നാമ നിമ്നഗാ ।
ഉഭയോസ്തീരയോസ്തസ്യാഃ കീചകാ നാമ വേണവഃ ॥ 39 ॥
തേ നയംതി പരം തീരം സിദ്ധാന്പ്രത്യാനയംതി ച ।
ഉത്തരാഃ കുരവസ്തത്ര കൃതപുണ്യപ്രതിശ്രയാഃ ॥ 40 ॥
തതഃ കാംചനപദ്മാഭിഃ പദ്ഭിനീഭിഃ കൃതോദകാഃ ।
നീലവൈഡൂര്യപത്രാഭിര്നദ്യസ്തത്ര സഹസ്രശഃ ॥ 41 ॥
രക്തോത്പലവനൈശ്ചാത്ര മംഡിതാശ്ച ഹിരണ്മയൈഃ ।
തരുണാദിത്യസംകാശൈര്ഭാംതി തത്ര ജലാശയാഃ ॥ 42 ॥
മഹാര്ഹമണിരത്നൈശ്ച കാംചനപ്രഭകേസരൈഃ ।
നിലോത്പലവനൈശ്ചിത്രൈ സ്സ ദേശ സ്സർവതോ വൃതഃ ॥ 43 ॥
നിസ്തുലാഭിശ്ച മുക്താഭിര്മണിഭിശ്ച മഹാധനൈഃ ।
ഉദ്ഭൂതപുലിനാസ്തത്ര ജാതരൂപൈശ്ച നിമ്നഗാഃ ।
സർവരത്നമയൈശ്ചിത്രൈരവഗാഢാ നഗോത്തമൈഃ ॥ 44 ॥
ജാതരൂപമയൈശ്ചാപി ഹുതാശനസമപ്രഭൈഃ ।
നിത്യപുഷ്പഫലാസ്തത്ര നഗാഃ പത്ത്രരഥാകുലാഃ ॥ 45 ॥
ദിവ്യഗംധരസസ്പര്ശാഃ സർവാന്കാമാന് സ്രവംതി ച ।
നാനാകാരാണി വാസാംസി ഫലംത്യന്യേ നഗോത്തമാഃ ॥ 46 ॥
മുക്താ വൈഢൂര്യചിത്രാണി ഭൂഷണാനി തഥൈവ ച ।
സ്ത്രീണാം ചാപ്യനുരൂപാണി പുരുഷാണാം തഥൈവ ച ॥ 47 ॥
സർവര്തുസുഖ സേവ്യാനി ഫലംത്യന്യേ നഗോത്തമാഃ ।
മഹാര്ഹാണി വിചിത്രാണി ഹൈമാന്യന്യേ നഗോത്തമാഃ ॥ 48 ॥
ശയനാനി പ്രസൂയംതേ ചിത്രാസ്തരണവംതി ച ।
മനഃകാംതാനി മാല്യാനി ഫലംത്യത്രാപരേ ദ്രുമാഃ ॥ 49 ॥
പാനാനി ച മഹാര്ഹാണി ഭക്ഷ്യാണി വിവിധാനി ച ।
സ്ത്രിയശ്ച ഗുണസംപന്നാ രൂപയൌവനലക്ഷിതാഃ ॥ 50 ॥
ഗംധർവാഃ കിന്നരാസ്സിദ്ധാ നാഗാ വിദ്യാധരാസ്തഥാ ।
രമംതേ സതതം സ്തത്ര നാരീഭിര്ഭാസ്കരപ്രഭാഃ ॥ 51 ॥
സർവേ സുകൃതകര്മാണ സ്സർവേ രതിപരായണാഃ ।
സർവേ കാമാര്ഥസഹിതാ വസംതി സഹയോഷിതഃ ॥ 52 ॥
ഗീതവാദിത്രനിര്ഘോഷ സ്സോത്കൃഷ്ടഹസിതസ്വനഃ ।
ശ്രൂയതേ സതതം തത്ര സർവഭൂതമനോഹരഃ ॥ 53 ॥
തത്ര നാമുദിതഃ കശ്ചിന്നാസ്തി കശ്ചിദസത്പ്രിയഃ ।
അഹന്യഹനി വര്ധംതേ ഗുണാസ്തത്ര മനോരമാഃ ॥ 54 ॥
സമതിക്രമ്യ തം ദേശമുത്തരഃ പയസാം നിധിഃ ।
തത്ര സോമഗിരിര്നാമ മധ്യേ ഹേമമയോ മഹാന് ॥ 55 ॥
ഇംദ്രലോകഗതാ യേ ച ബ്രഹ്മലോകഗതാശ്ച യേ ।
ദേവാസ്തം സമവേക്ഷംതേ ഗിരിരാജം ദിവം ഗതാഃ ॥ 56 ॥
സ തു ദേശോ വിസൂര്യോഽപി തസ്യ ഭാസാ പ്രകാശതേ ।
സൂര്യലക്ഷ്മ്യാഽഭിവിജ്ഞേയസ്തപതേവ വിവസ്വതാ ॥ 57 ॥
ഭഗവാനപി വിശ്വാത്മാ ശംഭുരേകാദശാത്മകഃ ।
ബ്രഹ്മാ വസതി ദേവേശോ ബ്രഹ്മര്ഷിപരിവാരിതഃ ॥ 58 ॥
ന കഥംചന ഗംതവ്യം കുരൂണാമുത്തരേണ വഃ ।
അന്യേഷാമപി ഭൂതാനാം നാതിക്രാമതി വൈ ഗതിഃ ॥ 59 ॥
സ ഹി സോമഗിരിര്നാമ ദേവാനാമപി ദുര്ഗമഃ ।
തമാലോക്യ തതഃ ക്ഷിപ്രമുപാവര്തിതുമര്ഹഥ ॥ 60 ॥
ഏതാവദ്വാനരൈശ്ശക്യം ഗംതും വാനരപുംഗവാഃ ।
അഭാസ്കരമമര്യാദം ന ജാനീമസ്തതഃ പരമ് ॥ 61 ॥
സർവമേതദ്വിചേതവ്യം യന്മയാ പരികീര്തിതമ് ।
യദന്യദപി നോക്തം ച തത്രാപി ക്രിയതാം മതിഃ ॥ 62 ॥
തതഃ കൃതം ദാശരഥേര്മഹത്പ്രിയം മഹത്തരം ചാപി തതോ മമ പ്രിയമ് ।
കൃതം ഭവിഷ്യത്യനിലാനലോപമാ വിദേഹജാദര്ശനജേന കര്മണാ ॥ 63 ॥
തതഃ കൃതാര്ഥാഃ സഹിതാസ്സബാംധവാഃ മയാഽര്ചിതാസ്സർവഗുണൈര്മനോരമൈഃ ।
ചരിഷ്യഥോർവീം പ്രതി ശാംതശത്രവ സ്സഹപ്രിയാ ഭൂതധരാഃ പ്ലവംഗമാഃ ॥ 64 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ കിഷ്കിംധാകാംഡേ ത്രിചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ॥
