శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాండమ్ ।
అథ షడ్వింశస్సర్గః ।
తద్వచఃపథ్యమక్లీబంసారణేనాభిభాషితమ్ ।
నిశమ్యరావణోరాజాప్రత్యభాషతసారణమ్ ॥ 1 ॥
యదిమామభియుంజీరందేవగంధర్వదానవాః ।
నైవసీతాంప్రదాస్యామిసర్వలోకభయాదపి ॥ 2 ॥
త్వంతుసౌమ్యపరిత్రస్తోహరిభిర్నిర్జితోభృశమ్ ।
ప్రతిప్రదానమద్యైవసీతాయాస్సాధుమన్యసే ॥ 3 ॥
కోహినామసపత్నోమాంసమరేజేతుమర్హతి ।
ఇత్యుక్త్వాపరుషంవాక్యంరావణోరాక్షసాధిపః ॥ 4 ॥
ఆరురోహతతశ్రశీమాన్ ప్రాసాదంహిమపాండురమ్ ।
బహుతాలసముత్సేధంరావణోఽథదిదృక్ష్యా ॥ 5 ॥
తాభ్యాంచరాభ్యాంసహితోరావణఃక్రోధమూర్ఛితః ।
పశ్యమానస్సముద్రంచపర్వతాంశ్చవనానిచ ॥ 6 ॥
దదర్శపృథివీదేశంసుసంపూర్ణంప్లవంగమైః ।
తదపారమసంఖ్ఖ్యేయంవానరాణాంమహద్బలమ్ ।
అలోక్యరావణోరాజాపరిపప్రచ్ఛసారణమ్ ॥ 7 ॥
ఏషాంవానరముఖ్యానాంకేశూరాఃకేమహాబలాః ।
కేపూర్వమభివర్తంతేమహోత్సాహాస్సమంతతః ॥ 8 ॥
కేషాంశృణోతిసుగ్రీవఃకేవాయూథపయూథపాః ।
సారణాచక్ష్వతత్త్వేనకేప్రధానాఃప్లవంగమాః ॥ 9 ॥
సారణోరాక్షసేంద్రస్యవచనంపరిపృచ్ఛతః ।
ఆచచక్షేఽథముఖ్యజ్ఞోముఖ్యాంస్తాంస్తువనౌకసః ॥ 10 ॥
ఏషయోఽభిముఖోలంకాంనర్దంస్తిష్ఠతివానరః ।
యూథపానాంసహస్రాణాంశతేనపరివారితః ॥ 11 ॥
యస్యఘోషేణమహతాసప్రాకారాసతోరణా ।
లంకాప్రవేపతేసర్వాసశైలవనకాననా ॥ 12 ॥
సర్వశాఖామృగేంద్రస్యసుగ్రీవస్యమహాత్మనః ।
బలాగ్రేతిష్ఠతేవీరోనీలోనామైషయూథపః ॥ 13 ॥
బాహూప్రగృహ్యయఃపద్ భ్యాంమహీంగచ్ఛతివీర్యవాన్ ।
లంకామభిముఖఃక్రోధాదభీక్ష్ణంచవిజృంభతే ॥ 14 ॥
గిరిశృంగప్రతీకాశఃపద్మకింజల్కసన్నిభః ।
స్పోటయత్యభిసంరబ్ధోలాంగూలంచపునఃపునః ॥ 15 ॥
యస్యలాంగూలశబ్దేనస్వనంతిప్రదిశోదశ ।
ఏషవానరరాజేనసుగ్రీవేణాభిషేచితః ॥ 16 ॥
యౌవరాజ్యేఽంగదోనామత్వామాహ్వయతిసంయుగే ॥ 17 ॥
వాలినస్సదృశఃపుత్రస్సుగ్రీవస్యసదాప్రియః ।
రాఘవార్థేపరాక్రాంతశ్శక్రార్థేవరుణోయథా ॥ 18 ॥
ఏతస్యసామతిస్సర్వాయద్దృష్టాజనకాత్మజా ।
హనూమతావేగవతారాఘవస్యహితైషిణా ॥ 19 ॥
బహూనివానరేంద్రాణామేషయూథానివీర్యవాన్ ।
పరిగృహ్యాభియాతిత్వాంస్వేనానీకేనమర్దితుమ్ ॥ 20 ॥
అనువాలిసుతస్యాపిబలేనమహతాఽవృతః ।
వీరస్తిష్ఠతిసంగ్రామేసేతుహేతురయంనలః ॥ 21 ॥
యేతువిష్టభ్యగాత్రాణిక్ష్వేలయంతినదంతిచ ।
ఉత్థాయచవిజృంభంతేక్రోధేనహరిపుంగవాః ॥ 22 ॥
ఏతేదుష్ప్రసహాఘోరాశ్చండాశ్చండపరాక్రమాః ।
అష్టౌశతసహస్రాణిదశకోటిశతానిచ ॥ 23 ॥
యఏనమనుగచ్ఛంతివీరాశ్చందనవాసినః ।
ఏషైవాశంసతేలంకాంస్వేనానీకేనమర్దితుమ్ ॥ 24 ॥
శ్వేతోరజతసంకాశశ్చపలోభీమవిక్రమః ।
బుద్ధిమాన్వానరశ్శూరస్త్రిషులోకేషువిశ్రుతః ॥ 25 ॥
తూర్ణంసుగ్రీవమాగమ్యపునర్గచ్ఛతిసత్వరః ।
విభజన్వానరీంసేనామనీకానిప్రహర్షయన్ ॥ 26 ॥
యఃపురాగోమతీతీరేరమ్యంపర్యేతిపర్వతమ్ ।
నామ్నాసంకోచనోనామనానానగయుతోగిరిః ॥ 27 ॥
తత్రరాజ్యంప్రశాస్త్యేషకుముదోనామయూథపః ।
యోఽసౌశతసహస్రాణిసహస్రంపరికర్షతి ॥ 28 ॥
యస్యవాలాబహువ్యామాదీర్ఘలాంగూలమాశ్రితా ।
తామ్రాపీతాస్సీతాశ్శ్వేతాఃప్రకీర్ణాఘోరదర్శనా ॥ 29 ॥
అదీనోరోషణశ్చండస్సంగ్రామమభికాఙ్ క్షతి ।
ఏషోఽప్యాశంసతేలంకాంస్వేనానీకేనమర్దితుమ్ ॥ 30 ॥
యస్త్వేషసింహసంకాశఃకపిలోదీర్ఘలోచనః ।
నిభృతఃప్రేక్షతేలంకాందిధక్షన్నివచక్షుషా ॥ 31 ॥
వింధ్యంకృష్ణగిరింసహ్యంపర్వతంచసుదర్శనమ్ ।
రాజన్సతతమధ్యాస్తేరంభోనామయూథపః ॥ 32 ॥
శతంశతసహాస్రాణాంత్రింశచ్చహరిపుంగవాః ।
యమేతేవానరాశ్శూరాశ్చండాశ్చండపరాక్రమాః ॥ 33 ॥
పరివార్యానుగచ్ఛంతిలంకాంమర్దితుమోజసా ।
యస్తుకర్ణౌవివృణుతేజృంబతేచపునఃపునః ।
నచసంవిజతేమృత్యోర్నచయుద్ధాద్విధావతి ॥ 34 ॥
న చ సమ్విజతే మృత్యోర్ న చ యూథాద్ విధావతి ।
ప్రకంపతే చ రోషేన తిర్యక్చ పునరీక్షతే ॥ 35 ॥
మహాజవోవీతభయోరమ్యంసాల్వేయపర్వతమ్ ।
రాజన్సతతమధ్యాస్తేశరభోనామయూథపః ॥ 36 ॥
ఏతస్యబలినస్సర్వేవిహారానామయూథపాః ।
రాజన్ శతసహస్రాణిచత్వారింశస్తథైవచ ॥ 37 ॥
రాజన్ శత సహస్రాణి చత్వారింశత్ తథైవ చ ।
యస్ తు మేఘ ఇవ ఆకాశం మహాన్ ఆవృత్య తిష్ఠతి ॥ 38 ॥
భేరీణామివసన్నాదోయస్యైషశ్రూయతేమహాన్ ।
ఘోషశ్శాఖామృగేంద్రాణాంసంగ్రామమభికాంక్షితామ్ ॥ 39 ॥
ఏషపర్వతమధ్యాస్తేపారియాత్రమనుత్తమమ్ ।
యుద్ధేదుష్ప్రసహోనిత్యంపనసోనామయూథపః ॥ 40 ॥
ఏనంశతసహస్రాణాంశతార్ధంపర్యుపాసతే ।
యూథపాయూథపశ్రేష్ఠంయేషాంయూథానిభాగశః ॥ 41 ॥
యూథపా యూథప శ్రేష్ఠం యేషాం యూథాని భాగశః ।
యస్ తు భీమాం ప్రవల్గంతీం చమూం తిష్ఠతి శోభయన్ ॥ 42 ॥
ఏషదర్దరసంకాశోవినతోనామయూథపః ।
పిబంశ్చరతిపర్ణాసాంనదీనాముత్తమాంనదీమ్ ॥ 43 ॥
షష్టిశ్శతసహస్రాణిబలమస్యప్లవంగమాః ॥ 44 ॥
త్వామాహ్వయతియుద్ధాయక్రోధనోనామయూధపః ।
విక్రాంతాబలవంతశ్చయథాయూథానిభాగశః ॥ 45 ॥
యస్తుగైరికవర్ణాభంవపుఃపుష్యతివానరః ।
అవమత్యసదాసర్వాన్వానరాన్బలదర్పితాన్ ॥ 46 ॥
గవయోనామతేజస్వీత్వాంక్రోధాదభివర్తతే ।
ఏనంశతసహస్రాణిసప్తతిఃపర్యుపాసతే ।
ఏషైవాశంసతేలంకాంస్వేనానీకేనమర్దితుమ్ ॥ 47 ॥
ఏతేదుష్ప్రసహాఘోరాబలినఃకామరూపిణః ।
యూథపాయూథపశ్రేష్ఠామేషాంయూథానిభాగశః ॥ 48 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాండే షడ్వింశస్సర్గః ॥
