View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 6.4 Yuddha Kanda - Sarga 4

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē yuddhakāṇḍam ।
atha chaturthassargaḥ ।

śrutvā hanumatō vākyaṃ yathāvadanupūrvaśaḥ ।
tatō'bravīnmahātējā rāmassatyaparākramaḥ ॥ 1 ॥

yāṃ nivēdayasē laṅkāṃ purīṃ bhīmasya rakṣasaḥ ।
kṣipramēnāṃ mathiṣyāmi satyamētadbravīmi tē ॥ 2 ॥

asmin muhūrtē sugrīva prayāṇamabhirōchayē ।
yuktō muhūrtō vijayaḥ prāptō madhyaṃ divākara ॥ 3 ॥

sītāṃ hṛtvā tu mē jātu kvāsau yāsyati yāsyataḥ ।
sītā śrutvābhiyānaṃ mē aśāmēṣyati jīvitē ।
jīvitāntē' mṛtaṃ spṛṣṭavā pītvā viṣamivāturaḥ ॥ 4 ॥

uttarā phalgunī hyadya śvastu hastēna yōkṣyatē ।
abhiprāyāma sugrīva sarvānīkasamāvṛtāḥ ॥ 5 ॥

nimittāni cha paśyāmi yāni prādurbhavanti cha ।
nihatya rāvaṇaṃ sītāmānayiṣyāmi jānakīm ॥ 6 ॥

upariṣṭāddhi nayanaṃ sphuramāṇamidaṃ mama ।
vijayaṃ samanuprāptaṃ śaṃsatīva manōratham ॥ 7 ॥

tatō vānararājēna lakṣmaṇēna supūjitaḥ ।
uvācha rāmō dharmātmā punarapyardhakōvidaḥ ॥ 8 ॥

agrē yātu balasyāsya nīlō mārgamavēkṣitum ।
vṛtaśśatasahasrēṇa vānarāṇāṃ tarasvinām ॥ 9 ॥

phalamūlavatā nīla śītakānanavāriṇā ।
pathā madhumatā chāśu sēnāṃ sēnāpatē naya ॥ 10 ॥

dūṣayēyurdurātmanaḥ pathi mūlaphalōdakam ।
rākṣasāḥ parirakṣēthāstēbhyastvaṃ nityamudyataḥ ॥ 11 ॥

nimnēṣu vanadurgēṣu vanēṣu cha vanaukasaḥ ।
abhiplutyābhipaśyēyuḥ parēṣāṃ nihitaṃ balam ॥ 12 ॥

yachcha phalgu balaṃ kiñchitta datraivōpapadyatām ।
ētaddhi kṛtyaṃ ghōraṃ nō vikramēṇa prayujyatām ॥ 13 ॥

sāgaraughanibhaṃ bhīmamagrānīkaṃ mahābalāḥ ।
kapisiṃhāḥ prakarṣastu śataśō'tha sahasraśaḥ ॥ 14 ॥

kapi simhā prakarṣantu śataśō atha sahasraśaḥ ।
gajaḥ cha giri samkāśō gavayaḥ cha mahābalaḥ ॥ 15 ॥

yātu vānaravāhinyā vānaraḥ plavatāṃ varaḥ ।
pālayandakṣiṇaṃ pārśvamṛṣabhō vānararṣabhaḥ ॥ 16 ॥

gandhahastīva durdharṣastarasvī gandhamādanaḥ ।
yātu vānaravāhinyā ssavyaṃ pārśvamadhiṣṭhitaḥ ॥ 17 ॥

yāsyāmi balamadhyē'haṃ balaughamabhiharṣayan ।
adhiruhya hanūmanta mairāvata mivēśvaraḥ ॥ 18 ॥

aṅgadēnaiṣa saṃyātu lakṣmaṇaśchānta kōpamaḥ ।
sārvabhaumēna bhūtēśō draviṇādhipatiryathā ॥ 19 ॥

jāmbavāṃścha suṣēṇaścha vēgadarśī cha vānaraḥ ।
ṛkṣarājō mahāsattvaḥ kukṣiṃ rakṣantu tē trayaḥ ॥ 20 ॥

rāghavasya vachaśśrutvā sugrīvō vāhinīpatiḥ ।
vyādidēśa mahāvīryō vānarānvānararṣabha ḥ ॥ 21 ॥

tē vānaragaṇāssarvē samutpatya yuyutsavaḥ ।
guhābhyaśśikharēbhyaścha aśu pupluvirē tadā ॥ 22 ॥

tatō vānararājēna lakṣmaṇēna cha pūjitaḥ ।
jagāma rāmōdharmātmā sasainyō dakṣiṇāṃ diśam ॥ 23 ॥

śataiḥ śatasahasraiścha kōṭibhiśchāyutairapi ।
vāraṇābhaiścha haribhiryayau parivṛtastadā ॥ 24 ॥

taṃ yāntamanuyāntī sā mahatī harivāhinī ।
dṛptāḥ pramuditāssarvē sugrīvēṇābhipālitāḥ ॥ 25 ॥

hṛṣṭāḥ pramuditāḥ sarvē sugrīvēṇa abhipālitāḥ ।
āplavantaḥ plavantaḥ cha garjantaḥ cha plavaṃ gamāḥ ॥ 26 ॥

bhakṣyanta ssugandhīni madhūni cha phalāni cha ।
udvahantō mahāvṛkṣān mañjarīpuñjadhāriṇaḥ ॥ 27 ॥

anyōnyaṃ sahasā dṛptā nirvahānti kṣipanti cha ।
patantaśpōtpatnatyanyē pātayantyaparē parān ॥ 28 ॥

rāvaṇō nō nihantavyassarvē cha rajanīcharāḥ ।
iti garjanti harayō rāghavasya samīpataḥ ॥ 29 ॥

purastādṛṣabhō vīrō nīlaḥ kumuda ēva cha ।
panthānaṃ śōdhayantisma vānarairbahubhi ssaha ॥ 30 ॥

madhyē tu rājā sugrīvō rāmō lakṣmaṇa ēva cha ।
balabhirbahubhi rbhīmairvṛtāśśatrunibarhaṇāḥ ॥ 31 ॥

hariśśatavalirvīraḥ kōṭībhirdaśabhirvṛtaḥ ।
sarvāmēkō hyāvaṣṭabhya rarakṣa harivāhinīm ॥ 32 ॥

kōṭīśataparīvāraḥ kēsarī panasō gajaḥ ।
arkaśchātibalaḥ pārśvamēkaṃ tasyābhirakṣati ॥ 33 ॥

suṣēṇō jāmbavāṃśchaiva ṛkṣairbahubhirāvṛtau ।
sugrīvaṃ purataḥ kṛtvā jaghanaṃ samrarakṣatuḥ ॥ 34 ॥

tēṣāṃ sēnāpatirvīrō nīlō vānarapuṅgavaḥ ।
sampatanpatatāṃ śrēṣṭhastadbalaṃ paryapālayāt ॥ 35 ॥

darīmukhaḥ prajaṅghaścha rambhō'tha rabhasaḥ kapiḥ ।
sarvataścha yayurvīrāstvarayantaḥ plavaṅgamān ॥ 36 ॥

ēvaṃ tē hariśārdūlā gachChantō baladarpitāḥ ।
apaśyaṃstē giriśrēṣṭhaṃ sahyaṃ drumālatāyutam ॥ 37 ॥

sarāṃsi cha supullāni taṭākāni vanāni cha ॥ 38 ॥

rāmasya śāsanaṃ jñātvā bhīmakōpasya bhītavat ।
varjayannagarābhyāśāṃ stathā janapadānapi ॥ 39 ॥

sāgaraughanibhaṃ bhīmaṃ tadvānarabalaṃ mahat ।
utsasarpa mahāghōṣaṃ bhīmaghōṣamivārṇavaḥ ॥ 40 ॥

tasyadāśarathēḥ pārśvē śūrāstē kapikuṅajarāḥ ।
tōrṇamāpupluvu ssarvē sadaśvā iva chōditāḥ ॥ 41 ॥

kapibhyāmuhyamānau tau śuśubhātē nararṣabhau ।
mahādbhyāmiva samspṛṣṭau grahābhyāṃ chandrabhāskarau ॥ 42 ॥

tatō vānararājēna lakṣmaṇēna supūjitaḥ ।
jagāma rāmō dharmātmā sasainyō dakṣiṇāṃ diśam ॥ 43 ॥

tamaṅgadagatō rāmaṃ lakṣmaṇaśśubhayā girā ।
uvācha paripūrṇārthaḥ smṛtimān pratibhānavān ॥ 44 ॥

hṛtāmavāpya vaidēhīṃ kṣipraṃ hatvā cha rāvaṇam ।
samṛddhārthassamṛddhārthamayōdhyāṃ pratiyāsyasi ॥ 45 ॥

mahānti cha nimittāni divi bhūmau cha rāghava ।
śubhāni tava paśyāmi sarvāṇyēnārthasiddhayē ।
anuvāti śivō vāyu ssēvāṃ mṛduhita ssukhaḥ ॥ 46 ॥

pūrṇavalgusvarāśchēmē pravadanti mṛgadvijāḥ ।
prasannāścha diśa ssarvā vimalaścha divākaraḥ ॥ 47 ॥

uśanā cha prasannārchiranu tvāṃ bhārgavō gataḥ ॥ 48 ॥

brahmarāśirviśuddhaścha śuddāścha paramarṣayaḥ ।
archiṣmantaḥ prakāśantē dhruvaṃ sarvē pradakṣiṇam ॥ 49 ॥

triśaṅkurvimalō bhāti rājarṣissapurōhitaḥ ।
pitāmahāḥ purō'smākamikṣvākūṇāṃ mahātmanām ॥ 50 ॥

vimalē cha prakāśētē viśākhē nirupapluvē ।
nakṣatra varamasmākamikṣvākūṇāṃ mahātmanām ॥ 51 ॥

nairṛtaṃ nairṛtānāṃ cha nakṣatramabhipīḍyatē ।
mūlō mūlavatā spṛṣṭō dhūpyatē dhūmakētunā ॥ 52 ॥

sarvaṃ chaitadvināśāya rākṣasānāmupa sthitam ।
kālē kālagṛhītānāṃ nakṣatra grahapīḍitam ॥ 53 ॥

prasannā ssurasāśchāpō vanāni phalavanti cha ।
pravāntyabhya nādhikaṃ gandhānyathartukusumā drumāḥ ॥ 54 ॥

vyūḍhāni kapisainyāni prakāśantē'dhikaṃ prabhō ॥ 55 ॥

dēvānāmiva sainyāni saṅgrāmē tārakāmayē ।
ēvamārya ।
samīkṣyaitānprītō bhavitumarhasi ॥ 56 ॥

iti bhrātaramāśvāsya hṛṣṭa ssaumitrirabravīt ।
athāvṛtya mahīṃ kṛtsnāṃ jagāma mahatī chamūḥ ॥ 57 ॥

ṛkṣavānaraśardūlairna khadaṃṣṭrāyudhairvutā ।
kārāgraiścharaṇāgraiścha vānarai rutthitaṃ rajaḥ ।
bhīmamantardadhē lōkaṃ nivārya savituḥ prabhām ॥ 58 ॥

parvatavanākāśāṃ dakṣiṇāṃ harivāhinī ।
Chādayantī yayau bhīmā dyāmivāmbudasantatiḥ ॥ 59 ॥

uttarantyāṃ cha sēnāyāṃ ssatataṃ bahuyōjanam ।
nadīsrōtāṃsi sarvāṇi sasyandurviparītavat ॥ 60 ॥

sarāṃsi vimalāmbhāṃsi drumākīrṇāṃścha parvatā ।
samān bhūmipradēśāṃścha vanāni phalavanti cha ।
madhyēna cha samantāchcha tiryakchāthaścha samā'viśat ॥ 61 ॥

samāvṛtya mahīṃ kṛtsnāṃ jagāma mahatī chamūḥ ।
tēhṛṣṭavadanā ssarvē jagmurmārutaraṃhasaḥ ॥ 62 ॥

harayō rāghavasyārthē samārōpitavikramāḥ ॥ 63 ॥

harṣaṃvīrya balōdrēkāndarśayantaḥ parasparam ।
yauvanōtsēkajāndarpādvividhāṃśchakruradhvani ॥ 64 ॥

tatra kēchiddrutaṃ jagmurutpētuścha tathāparē ।
kēchitkilakilāṃ chakrurvānarā vanagōcharāḥ ॥ 65 ॥

prāspōṭayaṃścha puchChāni sannijagmuḥ padānyapi ।
bhujāvanikṣipya śailāṃścha drumānanyē babhañjirē ॥ 66 ॥

ārōhantaścha śṛṅgāṇi girīṇāṃ girigōcharāḥ ।
mahānādān pramuñchanti kṣvēḍāmanyē prachakritē ॥ 67 ॥

ūruvēgaiścha mamṛdurlatājālānyanēkaśaḥ ।
jṛmbhamāṇāścha vikrāntā vichikrīḍuśśilādrumai ḥ ॥ 68 ॥

śataśśatasahasraiścha kōṭibhiścha sahasraśaḥ ।
vānarāṇāṃ sughōrāṇāṃ śrīmatparivṛtā mahī ॥ 69 ॥

sā sma yāti divārātraṃ mahatī harivāhinī ।
prahṛṣṭamuditāssēnā sugrīvēṇābhipālitāḥ ॥ 70 ॥

vānarāstvaritaṃ yānti sarvē yuddhābhinandinaḥ ।
pramōkṣayiṣava ssītāṃ muhūrtaṃ kvāpi nāvasan ॥ 71 ॥

tataḥ pādapasambhādhaṃ nānāmṛgasamāyutāma ।
sahyaparvatamāsēdurmalayañcha mahīdharam ॥ 72 ॥

kānanāni vichitrāṇi nadīḥ prasravaṇāni cha ।
paśyannani yayau rāmassahyasya malayasya cha ॥ 73 ॥

champakāṃs tilakāmaḥ chūtān aśōkān sindu vārakān ।
tiniśān karavīrāmaḥ cha timiśān bhanjanti sma plavaṃ gamāḥ ॥ 74 ॥

aṅkōlāṃścha karañchāṃścha plakṣanyagrōdhatindukān ।
jambukāmalakānnāpānbhajanti sma plavaṅgamāḥ ॥ 75 ॥

prastarēṣu cha ramyēṣu vividhāḥ kānanadrumāḥ ।
vāyuvēgaprachalitāḥ puṣpairavakiranti tān ॥ 76 ॥

mārutassukhasaṃsparśō vāti chandanaśītalaḥ ।
ṣaṭapadairanukūjadbhirvanēṣu madhugandhiṣu ॥ 77 ॥

adhikaṃ śailarājastu dhātubhissuvibhūṣitaḥ ।
dhātubhyaḥprasṛtō rēṇurvāyuvēga vighaṭṭitaḥ ।
sumahadvānarānīkaṃ Chādayāmāsa sarvataḥ ॥ 78 ॥

giriprasthēṣu ramyēṣu sarvata sampra puṣpitāḥ ।
kētakassinduvārāścha vāsantyaścha manōramāḥ ॥ 79 ॥

mādhavyō gandhapūrṇāścha kundagulmāścha puṣpitāḥ ।
chiribilvā madhūkāścha vañjulā priyakāstathā ॥ 80 ॥

suphūrjakāstilakāśchaiva nāgavṛkṣāścha puṣpitāḥ ।
chūtāḥ pāṭalayakāśchaiva kōvidārāścha puṣpitāḥ ॥ 81 ॥

muchulindārjunāśchaiva śiṃśupāḥ kuṭajāstathā ।
dhavā śśālmalayaśchaiva raktāḥ kuravakāstathā ॥ 82 ॥

hintālāstiniśāśchaiva chūrṇakā nīpakāstathā ।
nīlāśōkāścha varaṇā aṅkōlāḥ padmakāstathā ॥ 83 ॥

plavamānaiḥ plavaṅgaistu sarvē paryākulīkṛtām ॥ 84 ॥

vāpyastasmin girau śitāḥ palvalāni tathaiva cha ।
chakravākānucharitāḥ kāraṇḍavaniṣēvitāḥ ॥ 85 ॥

plavaiḥ krauñchēścha saṅkīrṇā varāhamṛga sēvitāḥ ।
ṛkṣaistarakṣubhissimhaiśśārdūlaiścha bhayāvahaiḥ ॥ 86 ॥

vyālaiścha bahubhirbhīmai ssēvyamānā ssamantataḥ ।
padmaissaugandikaiḥ pullaiḥ kumudaiśchōtpalaistathā ॥ 87 ॥

vārijairvividhaiḥ puṣpai ramyāstatra jalāśayāḥ ।
tasya sānuṣu kūjanti nānādvijagaṇāstathā ॥ 88 ॥

snātvā pītvōdakānyatra jalē krīḍanti vānarāḥ ।
anyōnyaṃ plāvayanti sma śailamāruhya vānarāḥ ॥ 89 ॥

phalānya mṛtagandhīni mūlāni kusumāni cha ।
babhañjurvāstatra pādapānaṃ madōtkaṭāḥ ॥ 90 ॥

drōṇamātrapramāṇāni lambamānāni vānarāḥ ।
yayuḥ pibanta hṛṣṭāstē madhūni madhupiṅgalāḥ ॥ 91 ॥

pādapānavabhañjantō vikarṣanta stathā latāḥ ।
vidhamantō girivarānprayayuḥ plavagarṣabhāḥ ॥ 92 ॥

vṛkṣēbhyō'nyē tu kapayō nadantō madhudarpitāḥ ।
anyē vṛkṣānprapadyantē prapibantyapi chāparē ॥ 93 ॥

babhūva vasudhā taistu sampūrṇā hariyūthapaiḥ ।
yathā kalamakēdāraiḥ pakvairiva vasundarā ॥ 94 ॥

mahēndramatha samprāpya rāmō rājīvalōchanaḥ ।
adhyārōhanmahābāhuśśikharaṃ drumabhūṣitam ॥ 95 ॥

tataśśikharamāruhya rāmō daśarathātmajaḥ ।
kūrmamīnasamākīrṇamapaśyatsalilākulam ॥ 96 ॥

tē sahyaṃ samatikramya malayaṃ cha mahāgirim ।
āsēdurānupūrvyēṇa samudraṃ bhamanissvanam ॥ 97 ॥

avaruhya jagāmāśu vēlāvanamanuttamam ।
rāmō ramayatāṃ śrēṣṭa ssasugrīva ssalakṣmaṇaḥ ॥ 98 ॥

atha dhautōpalatalāṃ tōyaughai ssahasōtthitaiḥ ।
vēlāmāsādya vipulānrāmō vachanamabravīt ॥ 99 ॥

ētē vayamanuprāptā ssugrīva varuṇālayam ।
ihēdānīṃ vichintā sāyā naḥ pūrvasamutthitā ॥ 100 ॥

ataḥ paramatīrō'yaṃ sāgara ssaritāṃ patiḥ ।
na chāyamanupāyēna śakyastaritumarṇavaḥ ॥ 101 ॥

tadihaiva nivēśō'stu mantraḥ prastūyatāmiha ।
yathēdaṃ vānarabalaṃ paraṃ pāramavāpnuyāt ॥ 102 ॥

itīva sa mahābāhussītāharaṇakarśitaḥ ।
rāmassāgaramāsādya vāsamājñāpayattadā ॥ 103 ॥

sarvā ssēnā nivēśyantāṃ vēlāyāṃ haripuṅgava ।
samprāptō mantrakālō nassāgarasyēha laṅghanē ॥ 104 ॥

svāṃ svāṃ sēnāṃ samutsṛjya mā cha kaśchitkutō vrajēt ।
gachChantu vānarāśśūrājñēyaṃ Channaṃ bhayaṃ cha naḥ ॥ 105 ॥

rāmasya vachanaṃ śrutvā sugrīva ssahalakṣmaṇaḥ ।
sēnāṃ nivēśayatatīrē sāgarasya drumāyutē ॥ 106 ॥

virarāja samīpasthaṃ sāgarasya tu tadbalam ।
madhupāṇḍujala śraśīmān dvitīya iva sāgaraḥ ॥ 107 ॥

vēlāvanamupāgamya tatastē haripuṅgavāḥ ।
niviṣṭāścha paraṃ pāraṃ kāṅkṣamāṇā mahōdadhēḥ ॥ 108 ॥

tēṣāṃ niviśamānānāṃ sainyasannāhanissvanaḥ ।
antardhāya mahānādamarṇavasya praśuśruvē ॥ 109 ॥

sā vānarāṇāṃ dhvajinī sugrīvēṇābhipālitā ।
tridhā niviṣṭā mahatī rāmasyārthaparā'bhavat ॥ 110 ॥

sā mahārṇavamāsādya hṛṣṭā vānaravāhinī ।
vāyuvēgasamādhūtaṃ paśyamānā mahārṇavam ॥ 111 ॥

dūrapāramasambādhaṃ rakṣōgaṇaniṣēvitam ।
paśyantō varuṇāvāsaṃ niṣēdurhariyūthapāḥ ॥ 112 ॥

chaṇḍanakragrāhaṃ ghōraṃ kṣapādau divasakṣyē ।
hasantamiva phēnaughairnṛtyantamiva chōrmibhiḥ ॥ 113 ॥

chandrōdayē samudbhūtaṃ pratichandrasamākulam ।
chaṇḍānilamahāgrāhaiḥ kīrṇaṃ timitimiṅgilaiḥ ॥ 114 ॥

dīptabhōgairivākīrṇaṃ bhujaṅgairvaruṇālayam ।
avagāḍhaṃ mahāsattvairnānāśailasamākulam ।
sudurgaṃ durgamārgaṃ tamagādha masurālayam ॥ 115 ॥

makarairnāgabhōgaiścha vigāḍhā vātalōlitāḥ ।
utpētuścha nipētuścha pravṛddhā jalarāśayaḥ ॥ 116 ॥

utpētuḥ cha nipētuḥ cha pravṛddhā jala rāśayaḥ ।
agni chūrṇaṃ iva āviddhaṃ bhāskara ambu manō ragam ॥ 117 ॥

sāgaraṃ chāmbaraprakhyamambaraṃ sāgarōpamam ।
sāgaraṃ chāmbaraṃ chēti nirviśēṣa madṛśyata ॥ 118 ॥

sampṛktaṃ nabhasāpyambhassampṛktaṃ cha nabhō'mbhasā ।
tādṛgrūpēcha dṛśyatē tārāratnasamākulē ॥ 119 ॥

samutpatitamēghasya vīchimālākulasya cha ।
viśēṣō na dvayōrāsītsāgarasyāmbarasya cha ॥ 120 ॥

anyōnyairāhatā ssaktā ssasvanurbhīmanissvanāḥ ।
ūrmayassindhurājasya mahābhērya ivāhavē ॥ 121 ॥

ratnaugha jalasannādaṃ viṣaktamiva vāyunā ।
utpatantamiva kruddhaṃ yādōgaṇasamākulam ॥ 122 ॥

dadṛśustē mahōtsāha vātāhatajalāśayam ।
anilōddhūtamākāśē pravalganta mamivōrmibhiḥ ॥ 123 ॥

tatō vismayamāpannā harayō dadṛśurharayastadā ।
bhrāntōrmijālasannādaṃ pralōlamiva sāgaram ॥ 124 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē yuddhakāṇḍē chaturthassargaḥ ॥




Browse Related Categories: