ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ୟୁଦ୍ଧକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଚତୁର୍ଥସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହନୁମତୋ ଵାକ୍ୟଂ ୟଥାଵଦନୁପୂର୍ଵଶଃ ।
ତତୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମହାତେଜା ରାମସ୍ସତ୍ୟପରାକ୍ରମଃ ॥ 1 ॥
ୟାଂ ନିଵେଦୟସେ ଲଂକାଂ ପୁରୀଂ ଭୀମସ୍ୟ ରକ୍ଷସଃ ।
କ୍ଷିପ୍ରମେନାଂ ମଥିଷ୍ୟାମି ସତ୍ୟମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ ॥ 2 ॥
ଅସ୍ମିନ୍ ମୁହୂର୍ତେ ସୁଗ୍ରୀଵ ପ୍ରୟାଣମଭିରୋଚୟେ ।
ୟୁକ୍ତୋ ମୁହୂର୍ତୋ ଵିଜୟଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମଧ୍ୟଂ ଦିଵାକର ॥ 3 ॥
ସୀତାଂ ହୃତ୍ଵା ତୁ ମେ ଜାତୁ କ୍ଵାସୌ ୟାସ୍ୟତି ୟାସ୍ୟତଃ ।
ସୀତା ଶ୍ରୁତ୍ଵାଭିୟାନଂ ମେ ଅଶାମେଷ୍ୟତି ଜୀଵିତେ ।
ଜୀଵିତାଂତେଽ ମୃତଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟଵା ପୀତ୍ଵା ଵିଷମିଵାତୁରଃ ॥ 4 ॥
ଉତ୍ତରା ଫଲ୍ଗୁନୀ ହ୍ୟଦ୍ୟ ଶ୍ଵସ୍ତୁ ହସ୍ତେନ ୟୋକ୍ଷ୍ୟତେ ।
ଅଭିପ୍ରାୟାମ ସୁଗ୍ରୀଵ ସର୍ଵାନୀକସମାଵୃତାଃ ॥ 5 ॥
ନିମିତ୍ତାନି ଚ ପଶ୍ୟାମି ୟାନି ପ୍ରାଦୁର୍ଭଵଂତି ଚ ।
ନିହତ୍ୟ ରାଵଣଂ ସୀତାମାନୟିଷ୍ୟାମି ଜାନକୀମ୍ ॥ 6 ॥
ଉପରିଷ୍ଟାଦ୍ଧି ନୟନଂ ସ୍ଫୁରମାଣମିଦଂ ମମ ।
ଵିଜୟଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ଶଂସତୀଵ ମନୋରଥମ୍ ॥ 7 ॥
ତତୋ ଵାନରରାଜେନ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସୁପୂଜିତଃ ।
ଉଵାଚ ରାମୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ପୁନରପ୍ୟର୍ଧକୋଵିଦଃ ॥ 8 ॥
ଅଗ୍ରେ ୟାତୁ ବଲସ୍ୟାସ୍ୟ ନୀଲୋ ମାର୍ଗମଵେକ୍ଷିତୁମ୍ ।
ଵୃତଶ୍ଶତସହସ୍ରେଣ ଵାନରାଣାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍ ॥ 9 ॥
ଫଲମୂଲଵତା ନୀଲ ଶୀତକାନନଵାରିଣା ।
ପଥା ମଧୁମତା ଚାଶୁ ସେନାଂ ସେନାପତେ ନୟ ॥ 10 ॥
ଦୂଷୟେୟୁର୍ଦୁରାତ୍ମନଃ ପଥି ମୂଲଫଲୋଦକମ୍ ।
ରାକ୍ଷସାଃ ପରିରକ୍ଷେଥାସ୍ତେଭ୍ୟସ୍ତ୍ଵଂ ନିତ୍ୟମୁଦ୍ୟତଃ ॥ 11 ॥
ନିମ୍ନେଷୁ ଵନଦୁର୍ଗେଷୁ ଵନେଷୁ ଚ ଵନୌକସଃ ।
ଅଭିପ୍ଲୁତ୍ୟାଭିପଶ୍ୟେୟୁଃ ପରେଷାଂ ନିହିତଂ ବଲମ୍ ॥ 12 ॥
ୟଚ୍ଚ ଫଲ୍ଗୁ ବଲଂ କିଂଚିତ୍ତ ଦତ୍ରୈଵୋପପଦ୍ୟତାମ୍ ।
ଏତଦ୍ଧି କୃତ୍ୟଂ ଘୋରଂ ନୋ ଵିକ୍ରମେଣ ପ୍ରୟୁଜ୍ୟତାମ୍ ॥ 13 ॥
ସାଗରୌଘନିଭଂ ଭୀମମଗ୍ରାନୀକଂ ମହାବଲାଃ ।
କପିସିଂହାଃ ପ୍ରକର୍ଷସ୍ତୁ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ॥ 14 ॥
କପି ସିମ୍ହା ପ୍ରକର୍ଷଂତୁ ଶତଶୋ ଅଥ ସହସ୍ରଶଃ ।
ଗଜଃ ଚ ଗିରି ସମ୍କାଶୋ ଗଵୟଃ ଚ ମହାବଲଃ ॥ 15 ॥
ୟାତୁ ଵାନରଵାହିନ୍ୟା ଵାନରଃ ପ୍ଲଵତାଂ ଵରଃ ।
ପାଲୟଂଦକ୍ଷିଣଂ ପାର୍ଶ୍ଵମୃଷଭୋ ଵାନରର୍ଷଭଃ ॥ 16 ॥
ଗଂଧହସ୍ତୀଵ ଦୁର୍ଧର୍ଷସ୍ତରସ୍ଵୀ ଗଂଧମାଦନଃ ।
ୟାତୁ ଵାନରଵାହିନ୍ୟା ସ୍ସଵ୍ୟଂ ପାର୍ଶ୍ଵମଧିଷ୍ଠିତଃ ॥ 17 ॥
ୟାସ୍ୟାମି ବଲମଧ୍ୟେଽହଂ ବଲୌଘମଭିହର୍ଷୟନ୍ ।
ଅଧିରୁହ୍ୟ ହନୂମଂତ ମୈରାଵତ ମିଵେଶ୍ଵରଃ ॥ 18 ॥
ଅଂଗଦେନୈଷ ସଂୟାତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚାଂତ କୋପମଃ ।
ସାର୍ଵଭୌମେନ ଭୂତେଶୋ ଦ୍ରଵିଣାଧିପତିର୍ୟଥା ॥ 19 ॥
ଜାଂବଵାଂଶ୍ଚ ସୁଷେଣଶ୍ଚ ଵେଗଦର୍ଶୀ ଚ ଵାନରଃ ।
ଋକ୍ଷରାଜୋ ମହାସତ୍ତ୍ଵଃ କୁକ୍ଷିଂ ରକ୍ଷଂତୁ ତେ ତ୍ରୟଃ ॥ 20 ॥
ରାଘଵସ୍ୟ ଵଚଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାହିନୀପତିଃ ।
ଵ୍ୟାଦିଦେଶ ମହାଵୀର୍ୟୋ ଵାନରାନ୍ଵାନରର୍ଷଭ ଃ ॥ 21 ॥
ତେ ଵାନରଗଣାସ୍ସର୍ଵେ ସମୁତ୍ପତ୍ୟ ୟୁୟୁତ୍ସଵଃ ।
ଗୁହାଭ୍ୟଶ୍ଶିଖରେଭ୍ୟଶ୍ଚ ଅଶୁ ପୁପ୍ଲୁଵିରେ ତଦା ॥ 22 ॥
ତତୋ ଵାନରରାଜେନ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ ପୂଜିତଃ ।
ଜଗାମ ରାମୋଧର୍ମାତ୍ମା ସସୈନ୍ୟୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍ ॥ 23 ॥
ଶତୈଃ ଶତସହସ୍ରୈଶ୍ଚ କୋଟିଭିଶ୍ଚାୟୁତୈରପି ।
ଵାରଣାଭୈଶ୍ଚ ହରିଭିର୍ୟୟୌ ପରିଵୃତସ୍ତଦା ॥ 24 ॥
ତଂ ୟାଂତମନୁୟାଂତୀ ସା ମହତୀ ହରିଵାହିନୀ ।
ଦୃପ୍ତାଃ ପ୍ରମୁଦିତାସ୍ସର୍ଵେ ସୁଗ୍ରୀଵେଣାଭିପାଲିତାଃ ॥ 25 ॥
ହୃଷ୍ଟାଃ ପ୍ରମୁଦିତାଃ ସର୍ଵେ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ଅଭିପାଲିତାଃ ।
ଆପ୍ଲଵଂତଃ ପ୍ଲଵଂତଃ ଚ ଗର୍ଜଂତଃ ଚ ପ୍ଲଵଂ ଗମାଃ ॥ 26 ॥
ଭକ୍ଷ୍ୟଂତ ସ୍ସୁଗଂଧୀନି ମଧୂନି ଚ ଫଲାନି ଚ ।
ଉଦ୍ଵହଂତୋ ମହାଵୃକ୍ଷାନ୍ ମଂଜରୀପୁଂଜଧାରିଣଃ ॥ 27 ॥
ଅନ୍ୟୋନ୍ୟଂ ସହସା ଦୃପ୍ତା ନିର୍ଵହାଂତି କ୍ଷିପଂତି ଚ ।
ପତଂତଶ୍ପୋତ୍ପତ୍ନତ୍ୟନ୍ୟେ ପାତୟଂତ୍ୟପରେ ପରାନ୍ ॥ 28 ॥
ରାଵଣୋ ନୋ ନିହଂତଵ୍ୟସ୍ସର୍ଵେ ଚ ରଜନୀଚରାଃ ।
ଇତି ଗର୍ଜଂତି ହରୟୋ ରାଘଵସ୍ୟ ସମୀପତଃ ॥ 29 ॥
ପୁରସ୍ତାଦୃଷଭୋ ଵୀରୋ ନୀଲଃ କୁମୁଦ ଏଵ ଚ ।
ପଂଥାନଂ ଶୋଧୟଂତିସ୍ମ ଵାନରୈର୍ବହୁଭି ସ୍ସହ ॥ 30 ॥
ମଧ୍ୟେ ତୁ ରାଜା ସୁଗ୍ରୀଵୋ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏଵ ଚ ।
ବଲଭିର୍ବହୁଭି ର୍ଭୀମୈର୍ଵୃତାଶ୍ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣାଃ ॥ 31 ॥
ହରିଶ୍ଶତଵଲିର୍ଵୀରଃ କୋଟୀଭିର୍ଦଶଭିର୍ଵୃତଃ ।
ସର୍ଵାମେକୋ ହ୍ୟାଵଷ୍ଟଭ୍ୟ ରରକ୍ଷ ହରିଵାହିନୀମ୍ ॥ 32 ॥
କୋଟୀଶତପରୀଵାରଃ କେସରୀ ପନସୋ ଗଜଃ ।
ଅର୍କଶ୍ଚାତିବଲଃ ପାର୍ଶ୍ଵମେକଂ ତସ୍ୟାଭିରକ୍ଷତି ॥ 33 ॥
ସୁଷେଣୋ ଜାଂବଵାଂଶ୍ଚୈଵ ଋକ୍ଷୈର୍ବହୁଭିରାଵୃତୌ ।
ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ଜଘନଂ ସମ୍ରରକ୍ଷତୁଃ ॥ 34 ॥
ତେଷାଂ ସେନାପତିର୍ଵୀରୋ ନୀଲୋ ଵାନରପୁଂଗଵଃ ।
ସଂପତନ୍ପତତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତଦ୍ବଲଂ ପର୍ୟପାଲୟାତ୍ ॥ 35 ॥
ଦରୀମୁଖଃ ପ୍ରଜଂଘଶ୍ଚ ରଂଭୋଽଥ ରଭସଃ କପିଃ ।
ସର୍ଵତଶ୍ଚ ୟୟୁର୍ଵୀରାସ୍ତ୍ଵରୟଂତଃ ପ୍ଲଵଂଗମାନ୍ ॥ 36 ॥
ଏଵଂ ତେ ହରିଶାର୍ଦୂଲା ଗଚ୍ଛଂତୋ ବଲଦର୍ପିତାଃ ।
ଅପଶ୍ୟଂସ୍ତେ ଗିରିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସହ୍ୟଂ ଦ୍ରୁମାଲତାୟୁତମ୍ ॥ 37 ॥
ସରାଂସି ଚ ସୁପୁଲ୍ଲାନି ତଟାକାନି ଵନାନି ଚ ॥ 38 ॥
ରାମସ୍ୟ ଶାସନଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଭୀମକୋପସ୍ୟ ଭୀତଵତ୍ ।
ଵର୍ଜୟନ୍ନଗରାଭ୍ୟାଶାଂ ସ୍ତଥା ଜନପଦାନପି ॥ 39 ॥
ସାଗରୌଘନିଭଂ ଭୀମଂ ତଦ୍ଵାନରବଲଂ ମହତ୍ ।
ଉତ୍ସସର୍ପ ମହାଘୋଷଂ ଭୀମଘୋଷମିଵାର୍ଣଵଃ ॥ 40 ॥
ତସ୍ୟଦାଶରଥେଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଶୂରାସ୍ତେ କପିକୁଙଜରାଃ ।
ତୋର୍ଣମାପୁପ୍ଲୁଵୁ ସ୍ସର୍ଵେ ସଦଶ୍ଵା ଇଵ ଚୋଦିତାଃ ॥ 41 ॥
କପିଭ୍ୟାମୁହ୍ୟମାନୌ ତୌ ଶୁଶୁଭାତେ ନରର୍ଷଭୌ ।
ମହାଦ୍ଭ୍ୟାମିଵ ସମ୍ସ୍ପୃଷ୍ଟୌ ଗ୍ରହାଭ୍ୟାଂ ଚଂଦ୍ରଭାସ୍କରୌ ॥ 42 ॥
ତତୋ ଵାନରରାଜେନ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସୁପୂଜିତଃ ।
ଜଗାମ ରାମୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ସସୈନ୍ୟୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍ ॥ 43 ॥
ତମଂଗଦଗତୋ ରାମଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଶୁଭୟା ଗିରା ।
ଉଵାଚ ପରିପୂର୍ଣାର୍ଥଃ ସ୍ମୃତିମାନ୍ ପ୍ରତିଭାନଵାନ୍ ॥ 44 ॥
ହୃତାମଵାପ୍ୟ ଵୈଦେହୀଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ହତ୍ଵା ଚ ରାଵଣମ୍ ।
ସମୃଦ୍ଧାର୍ଥସ୍ସମୃଦ୍ଧାର୍ଥମୟୋଧ୍ୟାଂ ପ୍ରତିୟାସ୍ୟସି ॥ 45 ॥
ମହାଂତି ଚ ନିମିତ୍ତାନି ଦିଵି ଭୂମୌ ଚ ରାଘଵ ।
ଶୁଭାନି ତଵ ପଶ୍ୟାମି ସର୍ଵାଣ୍ୟେନାର୍ଥସିଦ୍ଧୟେ ।
ଅନୁଵାତି ଶିଵୋ ଵାୟୁ ସ୍ସେଵାଂ ମୃଦୁହିତ ସ୍ସୁଖଃ ॥ 46 ॥
ପୂର୍ଣଵଲ୍ଗୁସ୍ଵରାଶ୍ଚେମେ ପ୍ରଵଦଂତି ମୃଗଦ୍ଵିଜାଃ ।
ପ୍ରସନ୍ନାଶ୍ଚ ଦିଶ ସ୍ସର୍ଵା ଵିମଲଶ୍ଚ ଦିଵାକରଃ ॥ 47 ॥
ଉଶନା ଚ ପ୍ରସନ୍ନାର୍ଚିରନୁ ତ୍ଵାଂ ଭାର୍ଗଵୋ ଗତଃ ॥ 48 ॥
ବ୍ରହ୍ମରାଶିର୍ଵିଶୁଦ୍ଧଶ୍ଚ ଶୁଦ୍ଦାଶ୍ଚ ପରମର୍ଷୟଃ ।
ଅର୍ଚିଷ୍ମଂତଃ ପ୍ରକାଶଂତେ ଧ୍ରୁଵଂ ସର୍ଵେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ॥ 49 ॥
ତ୍ରିଶଂକୁର୍ଵିମଲୋ ଭାତି ରାଜର୍ଷିସ୍ସପୁରୋହିତଃ ।
ପିତାମହାଃ ପୁରୋଽସ୍ମାକମିକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ॥ 50 ॥
ଵିମଲେ ଚ ପ୍ରକାଶେତେ ଵିଶାଖେ ନିରୁପପ୍ଲୁଵେ ।
ନକ୍ଷତ୍ର ଵରମସ୍ମାକମିକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ॥ 51 ॥
ନୈରୃତଂ ନୈରୃତାନାଂ ଚ ନକ୍ଷତ୍ରମଭିପୀଡ୍ୟତେ ।
ମୂଲୋ ମୂଲଵତା ସ୍ପୃଷ୍ଟୋ ଧୂପ୍ୟତେ ଧୂମକେତୁନା ॥ 52 ॥
ସର୍ଵଂ ଚୈତଦ୍ଵିନାଶାୟ ରାକ୍ଷସାନାମୁପ ସ୍ଥିତମ୍ ।
କାଲେ କାଲଗୃହୀତାନାଂ ନକ୍ଷତ୍ର ଗ୍ରହପୀଡିତମ୍ ॥ 53 ॥
ପ୍ରସନ୍ନା ସ୍ସୁରସାଶ୍ଚାପୋ ଵନାନି ଫଲଵଂତି ଚ ।
ପ୍ରଵାଂତ୍ୟଭ୍ୟ ନାଧିକଂ ଗଂଧାନ୍ୟଥର୍ତୁକୁସୁମା ଦ୍ରୁମାଃ ॥ 54 ॥
ଵ୍ୟୂଢାନି କପିସୈନ୍ୟାନି ପ୍ରକାଶଂତେଽଧିକଂ ପ୍ରଭୋ ॥ 55 ॥
ଦେଵାନାମିଵ ସୈନ୍ୟାନି ସଂଗ୍ରାମେ ତାରକାମୟେ ।
ଏଵମାର୍ୟ ।
ସମୀକ୍ଷ୍ୟୈତାନ୍ପ୍ରୀତୋ ଭଵିତୁମର୍ହସି ॥ 56 ॥
ଇତି ଭ୍ରାତରମାଶ୍ଵାସ୍ୟ ହୃଷ୍ଟ ସ୍ସୌମିତ୍ରିରବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଅଥାଵୃତ୍ୟ ମହୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ଜଗାମ ମହତୀ ଚମୂଃ ॥ 57 ॥
ଋକ୍ଷଵାନରଶର୍ଦୂଲୈର୍ନ ଖଦଂଷ୍ଟ୍ରାୟୁଧୈର୍ଵୁତା ।
କାରାଗ୍ରୈଶ୍ଚରଣାଗ୍ରୈଶ୍ଚ ଵାନରୈ ରୁତ୍ଥିତଂ ରଜଃ ।
ଭୀମମଂତର୍ଦଧେ ଲୋକଂ ନିଵାର୍ୟ ସଵିତୁଃ ପ୍ରଭାମ୍ ॥ 58 ॥
ପର୍ଵତଵନାକାଶାଂ ଦକ୍ଷିଣାଂ ହରିଵାହିନୀ ।
ଛାଦୟଂତୀ ୟୟୌ ଭୀମା ଦ୍ୟାମିଵାଂବୁଦସଂତତିଃ ॥ 59 ॥
ଉତ୍ତରଂତ୍ୟାଂ ଚ ସେନାୟାଂ ସ୍ସତତଂ ବହୁୟୋଜନମ୍ ।
ନଦୀସ୍ରୋତାଂସି ସର୍ଵାଣି ସସ୍ୟଂଦୁର୍ଵିପରୀତଵତ୍ ॥ 60 ॥
ସରାଂସି ଵିମଲାଂଭାଂସି ଦ୍ରୁମାକୀର୍ଣାଂଶ୍ଚ ପର୍ଵତା ।
ସମାନ୍ ଭୂମିପ୍ରଦେଶାଂଶ୍ଚ ଵନାନି ଫଲଵଂତି ଚ ।
ମଧ୍ୟେନ ଚ ସମଂତାଚ୍ଚ ତିର୍ୟକ୍ଚାଥଶ୍ଚ ସମାଽଵିଶତ୍ ॥ 61 ॥
ସମାଵୃତ୍ୟ ମହୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ଜଗାମ ମହତୀ ଚମୂଃ ।
ତେହୃଷ୍ଟଵଦନା ସ୍ସର୍ଵେ ଜଗ୍ମୁର୍ମାରୁତରଂହସଃ ॥ 62 ॥
ହରୟୋ ରାଘଵସ୍ୟାର୍ଥେ ସମାରୋପିତଵିକ୍ରମାଃ ॥ 63 ॥
ହର୍ଷଂଵୀର୍ୟ ବଲୋଦ୍ରେକାଂଦର୍ଶୟଂତଃ ପରସ୍ପରମ୍ ।
ୟୌଵନୋତ୍ସେକଜାଂଦର୍ପାଦ୍ଵିଵିଧାଂଶ୍ଚକ୍ରୁରଧ୍ଵନି ॥ 64 ॥
ତତ୍ର କେଚିଦ୍ଦ୍ରୁତଂ ଜଗ୍ମୁରୁତ୍ପେତୁଶ୍ଚ ତଥାପରେ ।
କେଚିତ୍କିଲକିଲାଂ ଚକ୍ରୁର୍ଵାନରା ଵନଗୋଚରାଃ ॥ 65 ॥
ପ୍ରାସ୍ପୋଟୟଂଶ୍ଚ ପୁଚ୍ଛାନି ସନ୍ନିଜଗ୍ମୁଃ ପଦାନ୍ୟପି ।
ଭୁଜାଵନିକ୍ଷିପ୍ୟ ଶୈଲାଂଶ୍ଚ ଦ୍ରୁମାନନ୍ୟେ ବଭଂଜିରେ ॥ 66 ॥
ଆରୋହଂତଶ୍ଚ ଶୃଂଗାଣି ଗିରୀଣାଂ ଗିରିଗୋଚରାଃ ।
ମହାନାଦାନ୍ ପ୍ରମୁଂଚଂତି କ୍ଷ୍ଵେଡାମନ୍ୟେ ପ୍ରଚକ୍ରିତେ ॥ 67 ॥
ଊରୁଵେଗୈଶ୍ଚ ମମୃଦୁର୍ଲତାଜାଲାନ୍ୟନେକଶଃ ।
ଜୃଂଭମାଣାଶ୍ଚ ଵିକ୍ରାଂତା ଵିଚିକ୍ରୀଡୁଶ୍ଶିଲାଦ୍ରୁମୈ ଃ ॥ 68 ॥
ଶତଶ୍ଶତସହସ୍ରୈଶ୍ଚ କୋଟିଭିଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ ।
ଵାନରାଣାଂ ସୁଘୋରାଣାଂ ଶ୍ରୀମତ୍ପରିଵୃତା ମହୀ ॥ 69 ॥
ସା ସ୍ମ ୟାତି ଦିଵାରାତ୍ରଂ ମହତୀ ହରିଵାହିନୀ ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟମୁଦିତାସ୍ସେନା ସୁଗ୍ରୀଵେଣାଭିପାଲିତାଃ ॥ 70 ॥
ଵାନରାସ୍ତ୍ଵରିତଂ ୟାଂତି ସର୍ଵେ ୟୁଦ୍ଧାଭିନଂଦିନଃ ।
ପ୍ରମୋକ୍ଷୟିଷଵ ସ୍ସୀତାଂ ମୁହୂର୍ତଂ କ୍ଵାପି ନାଵସନ୍ ॥ 71 ॥
ତତଃ ପାଦପସଂଭାଧଂ ନାନାମୃଗସମାୟୁତାମ ।
ସହ୍ୟପର୍ଵତମାସେଦୁର୍ମଲୟଂଚ ମହୀଧରମ୍ ॥ 72 ॥
କାନନାନି ଵିଚିତ୍ରାଣି ନଦୀଃ ପ୍ରସ୍ରଵଣାନି ଚ ।
ପଶ୍ୟନ୍ନନି ୟୟୌ ରାମସ୍ସହ୍ୟସ୍ୟ ମଲୟସ୍ୟ ଚ ॥ 73 ॥
ଚଂପକାଂସ୍ ତିଲକାମଃ ଚୂତାନ୍ ଅଶୋକାନ୍ ସିଂଦୁ ଵାରକାନ୍ ।
ତିନିଶାନ୍ କରଵୀରାମଃ ଚ ତିମିଶାନ୍ ଭନ୍ଜଂତି ସ୍ମ ପ୍ଲଵଂ ଗମାଃ ॥ 74 ॥
ଅଂକୋଲାଂଶ୍ଚ କରଂଚାଂଶ୍ଚ ପ୍ଲକ୍ଷନ୍ୟଗ୍ରୋଧତିଂଦୁକାନ୍ ।
ଜଂବୁକାମଲକାନ୍ନାପାନ୍ଭଜଂତି ସ୍ମ ପ୍ଲଵଂଗମାଃ ॥ 75 ॥
ପ୍ରସ୍ତରେଷୁ ଚ ରମ୍ୟେଷୁ ଵିଵିଧାଃ କାନନଦ୍ରୁମାଃ ।
ଵାୟୁଵେଗପ୍ରଚଲିତାଃ ପୁଷ୍ପୈରଵକିରଂତି ତାନ୍ ॥ 76 ॥
ମାରୁତସ୍ସୁଖସଂସ୍ପର୍ଶୋ ଵାତି ଚଂଦନଶୀତଲଃ ।
ଷଟପଦୈରନୁକୂଜଦ୍ଭିର୍ଵନେଷୁ ମଧୁଗଂଧିଷୁ ॥ 77 ॥
ଅଧିକଂ ଶୈଲରାଜସ୍ତୁ ଧାତୁଭିସ୍ସୁଵିଭୂଷିତଃ ।
ଧାତୁଭ୍ୟଃପ୍ରସୃତୋ ରେଣୁର୍ଵାୟୁଵେଗ ଵିଘଟ୍ଟିତଃ ।
ସୁମହଦ୍ଵାନରାନୀକଂ ଛାଦୟାମାସ ସର୍ଵତଃ ॥ 78 ॥
ଗିରିପ୍ରସ୍ଥେଷୁ ରମ୍ୟେଷୁ ସର୍ଵତ ସଂପ୍ର ପୁଷ୍ପିତାଃ ।
କେତକସ୍ସିଂଦୁଵାରାଶ୍ଚ ଵାସଂତ୍ୟଶ୍ଚ ମନୋରମାଃ ॥ 79 ॥
ମାଧଵ୍ୟୋ ଗଂଧପୂର୍ଣାଶ୍ଚ କୁଂଦଗୁଲ୍ମାଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାଃ ।
ଚିରିବିଲ୍ଵା ମଧୂକାଶ୍ଚ ଵଂଜୁଲା ପ୍ରିୟକାସ୍ତଥା ॥ 80 ॥
ସୁଫୂର୍ଜକାସ୍ତିଲକାଶ୍ଚୈଵ ନାଗଵୃକ୍ଷାଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାଃ ।
ଚୂତାଃ ପାଟଲୟକାଶ୍ଚୈଵ କୋଵିଦାରାଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାଃ ॥ 81 ॥
ମୁଚୁଲିଂଦାର୍ଜୁନାଶ୍ଚୈଵ ଶିଂଶୁପାଃ କୁଟଜାସ୍ତଥା ।
ଧଵା ଶ୍ଶାଲ୍ମଲୟଶ୍ଚୈଵ ରକ୍ତାଃ କୁରଵକାସ୍ତଥା ॥ 82 ॥
ହିଂତାଲାସ୍ତିନିଶାଶ୍ଚୈଵ ଚୂର୍ଣକା ନୀପକାସ୍ତଥା ।
ନୀଲାଶୋକାଶ୍ଚ ଵରଣା ଅଂକୋଲାଃ ପଦ୍ମକାସ୍ତଥା ॥ 83 ॥
ପ୍ଲଵମାନୈଃ ପ୍ଲଵଂଗୈସ୍ତୁ ସର୍ଵେ ପର୍ୟାକୁଲୀକୃତାମ୍ ॥ 84 ॥
ଵାପ୍ୟସ୍ତସ୍ମିନ୍ ଗିରୌ ଶିତାଃ ପଲ୍ଵଲାନି ତଥୈଵ ଚ ।
ଚକ୍ରଵାକାନୁଚରିତାଃ କାରଂଡଵନିଷେଵିତାଃ ॥ 85 ॥
ପ୍ଲଵୈଃ କ୍ରୌଂଚେଶ୍ଚ ସଂକୀର୍ଣା ଵରାହମୃଗ ସେଵିତାଃ ।
ଋକ୍ଷୈସ୍ତରକ୍ଷୁଭିସ୍ସିମ୍ହୈଶ୍ଶାର୍ଦୂଲୈଶ୍ଚ ଭୟାଵହୈଃ ॥ 86 ॥
ଵ୍ୟାଲୈଶ୍ଚ ବହୁଭିର୍ଭୀମୈ ସ୍ସେଵ୍ୟମାନା ସ୍ସମଂତତଃ ।
ପଦ୍ମୈସ୍ସୌଗଂଦିକୈଃ ପୁଲ୍ଲୈଃ କୁମୁଦୈଶ୍ଚୋତ୍ପଲୈସ୍ତଥା ॥ 87 ॥
ଵାରିଜୈର୍ଵିଵିଧୈଃ ପୁଷ୍ପୈ ରମ୍ୟାସ୍ତତ୍ର ଜଲାଶୟାଃ ।
ତସ୍ୟ ସାନୁଷୁ କୂଜଂତି ନାନାଦ୍ଵିଜଗଣାସ୍ତଥା ॥ 88 ॥
ସ୍ନାତ୍ଵା ପୀତ୍ଵୋଦକାନ୍ୟତ୍ର ଜଲେ କ୍ରୀଡଂତି ଵାନରାଃ ।
ଅନ୍ୟୋନ୍ୟଂ ପ୍ଲାଵୟଂତି ସ୍ମ ଶୈଲମାରୁହ୍ୟ ଵାନରାଃ ॥ 89 ॥
ଫଲାନ୍ୟ ମୃତଗଂଧୀନି ମୂଲାନି କୁସୁମାନି ଚ ।
ବଭଂଜୁର୍ଵାସ୍ତତ୍ର ପାଦପାନଂ ମଦୋତ୍କଟାଃ ॥ 90 ॥
ଦ୍ରୋଣମାତ୍ରପ୍ରମାଣାନି ଲଂବମାନାନି ଵାନରାଃ ।
ୟୟୁଃ ପିବଂତ ହୃଷ୍ଟାସ୍ତେ ମଧୂନି ମଧୁପିଂଗଲାଃ ॥ 91 ॥
ପାଦପାନଵଭଂଜଂତୋ ଵିକର୍ଷଂତ ସ୍ତଥା ଲତାଃ ।
ଵିଧମଂତୋ ଗିରିଵରାନ୍ପ୍ରୟୟୁଃ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭାଃ ॥ 92 ॥
ଵୃକ୍ଷେଭ୍ୟୋଽନ୍ୟେ ତୁ କପୟୋ ନଦଂତୋ ମଧୁଦର୍ପିତାଃ ।
ଅନ୍ୟେ ଵୃକ୍ଷାନ୍ପ୍ରପଦ୍ୟଂତେ ପ୍ରପିବଂତ୍ୟପି ଚାପରେ ॥ 93 ॥
ବଭୂଵ ଵସୁଧା ତୈସ୍ତୁ ସଂପୂର୍ଣା ହରିୟୂଥପୈଃ ।
ୟଥା କଲମକେଦାରୈଃ ପକ୍ଵୈରିଵ ଵସୁଂଦରା ॥ 94 ॥
ମହେଂଦ୍ରମଥ ସଂପ୍ରାପ୍ୟ ରାମୋ ରାଜୀଵଲୋଚନଃ ।
ଅଧ୍ୟାରୋହନ୍ମହାବାହୁଶ୍ଶିଖରଂ ଦ୍ରୁମଭୂଷିତମ୍ ॥ 95 ॥
ତତଶ୍ଶିଖରମାରୁହ୍ୟ ରାମୋ ଦଶରଥାତ୍ମଜଃ ।
କୂର୍ମମୀନସମାକୀର୍ଣମପଶ୍ୟତ୍ସଲିଲାକୁଲମ୍ ॥ 96 ॥
ତେ ସହ୍ୟଂ ସମତିକ୍ରମ୍ୟ ମଲୟଂ ଚ ମହାଗିରିମ୍ ।
ଆସେଦୁରାନୁପୂର୍ଵ୍ୟେଣ ସମୁଦ୍ରଂ ଭମନିସ୍ସ୍ଵନମ୍ ॥ 97 ॥
ଅଵରୁହ୍ୟ ଜଗାମାଶୁ ଵେଲାଵନମନୁତ୍ତମମ୍ ।
ରାମୋ ରମୟତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଟ ସ୍ସସୁଗ୍ରୀଵ ସ୍ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ॥ 98 ॥
ଅଥ ଧୌତୋପଲତଲାଂ ତୋୟୌଘୈ ସ୍ସହସୋତ୍ଥିତୈଃ ।
ଵେଲାମାସାଦ୍ୟ ଵିପୁଲାନ୍ରାମୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 99 ॥
ଏତେ ଵୟମନୁପ୍ରାପ୍ତା ସ୍ସୁଗ୍ରୀଵ ଵରୁଣାଲୟମ୍ ।
ଇହେଦାନୀଂ ଵିଚିଂତା ସାୟା ନଃ ପୂର୍ଵସମୁତ୍ଥିତା ॥ 100 ॥
ଅତଃ ପରମତୀରୋଽୟଂ ସାଗର ସ୍ସରିତାଂ ପତିଃ ।
ନ ଚାୟମନୁପାୟେନ ଶକ୍ୟସ୍ତରିତୁମର୍ଣଵଃ ॥ 101 ॥
ତଦିହୈଵ ନିଵେଶୋଽସ୍ତୁ ମଂତ୍ରଃ ପ୍ରସ୍ତୂୟତାମିହ ।
ୟଥେଦଂ ଵାନରବଲଂ ପରଂ ପାରମଵାପ୍ନୁୟାତ୍ ॥ 102 ॥
ଇତୀଵ ସ ମହାବାହୁସ୍ସୀତାହରଣକର୍ଶିତଃ ।
ରାମସ୍ସାଗରମାସାଦ୍ୟ ଵାସମାଜ୍ଞାପୟତ୍ତଦା ॥ 103 ॥
ସର୍ଵା ସ୍ସେନା ନିଵେଶ୍ୟଂତାଂ ଵେଲାୟାଂ ହରିପୁଂଗଵ ।
ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ମଂତ୍ରକାଲୋ ନସ୍ସାଗରସ୍ୟେହ ଲଂଘନେ ॥ 104 ॥
ସ୍ଵାଂ ସ୍ଵାଂ ସେନାଂ ସମୁତ୍ସୃଜ୍ୟ ମା ଚ କଶ୍ଚିତ୍କୁତୋ ଵ୍ରଜେତ୍ ।
ଗଚ୍ଛଂତୁ ଵାନରାଶ୍ଶୂରାଜ୍ଞେୟଂ ଛନ୍ନଂ ଭୟଂ ଚ ନଃ ॥ 105 ॥
ରାମସ୍ୟ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵ ସ୍ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ।
ସେନାଂ ନିଵେଶୟତତୀରେ ସାଗରସ୍ୟ ଦ୍ରୁମାୟୁତେ ॥ 106 ॥
ଵିରରାଜ ସମୀପସ୍ଥଂ ସାଗରସ୍ୟ ତୁ ତଦ୍ବଲମ୍ ।
ମଧୁପାଂଡୁଜଲ ଶ୍ରଶୀମାନ୍ ଦ୍ଵିତୀୟ ଇଵ ସାଗରଃ ॥ 107 ॥
ଵେଲାଵନମୁପାଗମ୍ୟ ତତସ୍ତେ ହରିପୁଂଗଵାଃ ।
ନିଵିଷ୍ଟାଶ୍ଚ ପରଂ ପାରଂ କାଂକ୍ଷମାଣା ମହୋଦଧେଃ ॥ 108 ॥
ତେଷାଂ ନିଵିଶମାନାନାଂ ସୈନ୍ୟସନ୍ନାହନିସ୍ସ୍ଵନଃ ।
ଅଂତର୍ଧାୟ ମହାନାଦମର୍ଣଵସ୍ୟ ପ୍ରଶୁଶ୍ରୁଵେ ॥ 109 ॥
ସା ଵାନରାଣାଂ ଧ୍ଵଜିନୀ ସୁଗ୍ରୀଵେଣାଭିପାଲିତା ।
ତ୍ରିଧା ନିଵିଷ୍ଟା ମହତୀ ରାମସ୍ୟାର୍ଥପରାଽଭଵତ୍ ॥ 110 ॥
ସା ମହାର୍ଣଵମାସାଦ୍ୟ ହୃଷ୍ଟା ଵାନରଵାହିନୀ ।
ଵାୟୁଵେଗସମାଧୂତଂ ପଶ୍ୟମାନା ମହାର୍ଣଵମ୍ ॥ 111 ॥
ଦୂରପାରମସଂବାଧଂ ରକ୍ଷୋଗଣନିଷେଵିତମ୍ ।
ପଶ୍ୟଂତୋ ଵରୁଣାଵାସଂ ନିଷେଦୁର୍ହରିୟୂଥପାଃ ॥ 112 ॥
ଚଂଡନକ୍ରଗ୍ରାହଂ ଘୋରଂ କ୍ଷପାଦୌ ଦିଵସକ୍ଷ୍ୟେ ।
ହସଂତମିଵ ଫେନୌଘୈର୍ନୃତ୍ୟଂତମିଵ ଚୋର୍ମିଭିଃ ॥ 113 ॥
ଚଂଦ୍ରୋଦୟେ ସମୁଦ୍ଭୂତଂ ପ୍ରତିଚଂଦ୍ରସମାକୁଲମ୍ ।
ଚଂଡାନିଲମହାଗ୍ରାହୈଃ କୀର୍ଣଂ ତିମିତିମିଂଗିଲୈଃ ॥ 114 ॥
ଦୀପ୍ତଭୋଗୈରିଵାକୀର୍ଣଂ ଭୁଜଂଗୈର୍ଵରୁଣାଲୟମ୍ ।
ଅଵଗାଢଂ ମହାସତ୍ତ୍ଵୈର୍ନାନାଶୈଲସମାକୁଲମ୍ ।
ସୁଦୁର୍ଗଂ ଦୁର୍ଗମାର୍ଗଂ ତମଗାଧ ମସୁରାଲୟମ୍ ॥ 115 ॥
ମକରୈର୍ନାଗଭୋଗୈଶ୍ଚ ଵିଗାଢା ଵାତଲୋଲିତାଃ ।
ଉତ୍ପେତୁଶ୍ଚ ନିପେତୁଶ୍ଚ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧା ଜଲରାଶୟଃ ॥ 116 ॥
ଉତ୍ପେତୁଃ ଚ ନିପେତୁଃ ଚ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧା ଜଲ ରାଶୟଃ ।
ଅଗ୍ନି ଚୂର୍ଣଂ ଇଵ ଆଵିଦ୍ଧଂ ଭାସ୍କର ଅଂବୁ ମନୋ ରଗମ୍ ॥ 117 ॥
ସାଗରଂ ଚାଂବରପ୍ରଖ୍ୟମଂବରଂ ସାଗରୋପମମ୍ ।
ସାଗରଂ ଚାଂବରଂ ଚେତି ନିର୍ଵିଶେଷ ମଦୃଶ୍ୟତ ॥ 118 ॥
ସଂପୃକ୍ତଂ ନଭସାପ୍ୟଂଭସ୍ସଂପୃକ୍ତଂ ଚ ନଭୋଽଂଭସା ।
ତାଦୃଗ୍ରୂପେଚ ଦୃଶ୍ୟତେ ତାରାରତ୍ନସମାକୁଲେ ॥ 119 ॥
ସମୁତ୍ପତିତମେଘସ୍ୟ ଵୀଚିମାଲାକୁଲସ୍ୟ ଚ ।
ଵିଶେଷୋ ନ ଦ୍ଵୟୋରାସୀତ୍ସାଗରସ୍ୟାଂବରସ୍ୟ ଚ ॥ 120 ॥
ଅନ୍ୟୋନ୍ୟୈରାହତା ସ୍ସକ୍ତା ସ୍ସସ୍ଵନୁର୍ଭୀମନିସ୍ସ୍ଵନାଃ ।
ଊର୍ମୟସ୍ସିଂଧୁରାଜସ୍ୟ ମହାଭେର୍ୟ ଇଵାହଵେ ॥ 121 ॥
ରତ୍ନୌଘ ଜଲସନ୍ନାଦଂ ଵିଷକ୍ତମିଵ ଵାୟୁନା ।
ଉତ୍ପତଂତମିଵ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ୟାଦୋଗଣସମାକୁଲମ୍ ॥ 122 ॥
ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ମହୋତ୍ସାହ ଵାତାହତଜଲାଶୟମ୍ ।
ଅନିଲୋଦ୍ଧୂତମାକାଶେ ପ୍ରଵଲ୍ଗଂତ ମମିଵୋର୍ମିଭିଃ ॥ 123 ॥
ତତୋ ଵିସ୍ମୟମାପନ୍ନା ହରୟୋ ଦଦୃଶୁର୍ହରୟସ୍ତଦା ।
ଭ୍ରାଂତୋର୍ମିଜାଲସନ୍ନାଦଂ ପ୍ରଲୋଲମିଵ ସାଗରମ୍ ॥ 124 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ୟୁଦ୍ଧକାଂଡେ ଚତୁର୍ଥସ୍ସର୍ଗଃ ॥
