શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાંડમ્ ।
અથ ચતુર્થસ્સર્ગઃ ।
શ્રુત્વા હનુમતો વાક્યં યથાવદનુપૂર્વશઃ ।
તતોઽબ્રવીન્મહાતેજા રામસ્સત્યપરાક્રમઃ ॥ 1 ॥
યાં નિવેદયસે લંકાં પુરીં ભીમસ્ય રક્ષસઃ ।
ક્ષિપ્રમેનાં મથિષ્યામિ સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે ॥ 2 ॥
અસ્મિન્ મુહૂર્તે સુગ્રીવ પ્રયાણમભિરોચયે ।
યુક્તો મુહૂર્તો વિજયઃ પ્રાપ્તો મધ્યં દિવાકર ॥ 3 ॥
સીતાં હૃત્વા તુ મે જાતુ ક્વાસૌ યાસ્યતિ યાસ્યતઃ ।
સીતા શ્રુત્વાભિયાનં મે અશામેષ્યતિ જીવિતે ।
જીવિતાંતેઽ મૃતં સ્પૃષ્ટવા પીત્વા વિષમિવાતુરઃ ॥ 4 ॥
ઉત્તરા ફલ્ગુની હ્યદ્ય શ્વસ્તુ હસ્તેન યોક્ષ્યતે ।
અભિપ્રાયામ સુગ્રીવ સર્વાનીકસમાવૃતાઃ ॥ 5 ॥
નિમિત્તાનિ ચ પશ્યામિ યાનિ પ્રાદુર્ભવંતિ ચ ।
નિહત્ય રાવણં સીતામાનયિષ્યામિ જાનકીમ્ ॥ 6 ॥
ઉપરિષ્ટાદ્ધિ નયનં સ્ફુરમાણમિદં મમ ।
વિજયં સમનુપ્રાપ્તં શંસતીવ મનોરથમ્ ॥ 7 ॥
તતો વાનરરાજેન લક્ષ્મણેન સુપૂજિતઃ ।
ઉવાચ રામો ધર્માત્મા પુનરપ્યર્ધકોવિદઃ ॥ 8 ॥
અગ્રે યાતુ બલસ્યાસ્ય નીલો માર્ગમવેક્ષિતુમ્ ।
વૃતશ્શતસહસ્રેણ વાનરાણાં તરસ્વિનામ્ ॥ 9 ॥
ફલમૂલવતા નીલ શીતકાનનવારિણા ।
પથા મધુમતા ચાશુ સેનાં સેનાપતે નય ॥ 10 ॥
દૂષયેયુર્દુરાત્મનઃ પથિ મૂલફલોદકમ્ ।
રાક્ષસાઃ પરિરક્ષેથાસ્તેભ્યસ્ત્વં નિત્યમુદ્યતઃ ॥ 11 ॥
નિમ્નેષુ વનદુર્ગેષુ વનેષુ ચ વનૌકસઃ ।
અભિપ્લુત્યાભિપશ્યેયુઃ પરેષાં નિહિતં બલમ્ ॥ 12 ॥
યચ્ચ ફલ્ગુ બલં કિંચિત્ત દત્રૈવોપપદ્યતામ્ ।
એતદ્ધિ કૃત્યં ઘોરં નો વિક્રમેણ પ્રયુજ્યતામ્ ॥ 13 ॥
સાગરૌઘનિભં ભીમમગ્રાનીકં મહાબલાઃ ।
કપિસિંહાઃ પ્રકર્ષસ્તુ શતશોઽથ સહસ્રશઃ ॥ 14 ॥
કપિ સિમ્હા પ્રકર્ષંતુ શતશો અથ સહસ્રશઃ ।
ગજઃ ચ ગિરિ સમ્કાશો ગવયઃ ચ મહાબલઃ ॥ 15 ॥
યાતુ વાનરવાહિન્યા વાનરઃ પ્લવતાં વરઃ ।
પાલયંદક્ષિણં પાર્શ્વમૃષભો વાનરર્ષભઃ ॥ 16 ॥
ગંધહસ્તીવ દુર્ધર્ષસ્તરસ્વી ગંધમાદનઃ ।
યાતુ વાનરવાહિન્યા સ્સવ્યં પાર્શ્વમધિષ્ઠિતઃ ॥ 17 ॥
યાસ્યામિ બલમધ્યેઽહં બલૌઘમભિહર્ષયન્ ।
અધિરુહ્ય હનૂમંત મૈરાવત મિવેશ્વરઃ ॥ 18 ॥
અંગદેનૈષ સંયાતુ લક્ષ્મણશ્ચાંત કોપમઃ ।
સાર્વભૌમેન ભૂતેશો દ્રવિણાધિપતિર્યથા ॥ 19 ॥
જાંબવાંશ્ચ સુષેણશ્ચ વેગદર્શી ચ વાનરઃ ।
ઋક્ષરાજો મહાસત્ત્વઃ કુક્ષિં રક્ષંતુ તે ત્રયઃ ॥ 20 ॥
રાઘવસ્ય વચશ્શ્રુત્વા સુગ્રીવો વાહિનીપતિઃ ।
વ્યાદિદેશ મહાવીર્યો વાનરાન્વાનરર્ષભ ઃ ॥ 21 ॥
તે વાનરગણાસ્સર્વે સમુત્પત્ય યુયુત્સવઃ ।
ગુહાભ્યશ્શિખરેભ્યશ્ચ અશુ પુપ્લુવિરે તદા ॥ 22 ॥
તતો વાનરરાજેન લક્ષ્મણેન ચ પૂજિતઃ ।
જગામ રામોધર્માત્મા સસૈન્યો દક્ષિણાં દિશમ્ ॥ 23 ॥
શતૈઃ શતસહસ્રૈશ્ચ કોટિભિશ્ચાયુતૈરપિ ।
વારણાભૈશ્ચ હરિભિર્યયૌ પરિવૃતસ્તદા ॥ 24 ॥
તં યાંતમનુયાંતી સા મહતી હરિવાહિની ।
દૃપ્તાઃ પ્રમુદિતાસ્સર્વે સુગ્રીવેણાભિપાલિતાઃ ॥ 25 ॥
હૃષ્ટાઃ પ્રમુદિતાઃ સર્વે સુગ્રીવેણ અભિપાલિતાઃ ।
આપ્લવંતઃ પ્લવંતઃ ચ ગર્જંતઃ ચ પ્લવં ગમાઃ ॥ 26 ॥
ભક્ષ્યંત સ્સુગંધીનિ મધૂનિ ચ ફલાનિ ચ ।
ઉદ્વહંતો મહાવૃક્ષાન્ મંજરીપુંજધારિણઃ ॥ 27 ॥
અન્યોન્યં સહસા દૃપ્તા નિર્વહાંતિ ક્ષિપંતિ ચ ।
પતંતશ્પોત્પત્નત્યન્યે પાતયંત્યપરે પરાન્ ॥ 28 ॥
રાવણો નો નિહંતવ્યસ્સર્વે ચ રજનીચરાઃ ।
ઇતિ ગર્જંતિ હરયો રાઘવસ્ય સમીપતઃ ॥ 29 ॥
પુરસ્તાદૃષભો વીરો નીલઃ કુમુદ એવ ચ ।
પંથાનં શોધયંતિસ્મ વાનરૈર્બહુભિ સ્સહ ॥ 30 ॥
મધ્યે તુ રાજા સુગ્રીવો રામો લક્ષ્મણ એવ ચ ।
બલભિર્બહુભિ ર્ભીમૈર્વૃતાશ્શત્રુનિબર્હણાઃ ॥ 31 ॥
હરિશ્શતવલિર્વીરઃ કોટીભિર્દશભિર્વૃતઃ ।
સર્વામેકો હ્યાવષ્ટભ્ય રરક્ષ હરિવાહિનીમ્ ॥ 32 ॥
કોટીશતપરીવારઃ કેસરી પનસો ગજઃ ।
અર્કશ્ચાતિબલઃ પાર્શ્વમેકં તસ્યાભિરક્ષતિ ॥ 33 ॥
સુષેણો જાંબવાંશ્ચૈવ ઋક્ષૈર્બહુભિરાવૃતૌ ।
સુગ્રીવં પુરતઃ કૃત્વા જઘનં સમ્રરક્ષતુઃ ॥ 34 ॥
તેષાં સેનાપતિર્વીરો નીલો વાનરપુંગવઃ ।
સંપતન્પતતાં શ્રેષ્ઠસ્તદ્બલં પર્યપાલયાત્ ॥ 35 ॥
દરીમુખઃ પ્રજંઘશ્ચ રંભોઽથ રભસઃ કપિઃ ।
સર્વતશ્ચ યયુર્વીરાસ્ત્વરયંતઃ પ્લવંગમાન્ ॥ 36 ॥
એવં તે હરિશાર્દૂલા ગચ્છંતો બલદર્પિતાઃ ।
અપશ્યંસ્તે ગિરિશ્રેષ્ઠં સહ્યં દ્રુમાલતાયુતમ્ ॥ 37 ॥
સરાંસિ ચ સુપુલ્લાનિ તટાકાનિ વનાનિ ચ ॥ 38 ॥
રામસ્ય શાસનં જ્ઞાત્વા ભીમકોપસ્ય ભીતવત્ ।
વર્જયન્નગરાભ્યાશાં સ્તથા જનપદાનપિ ॥ 39 ॥
સાગરૌઘનિભં ભીમં તદ્વાનરબલં મહત્ ।
ઉત્સસર્પ મહાઘોષં ભીમઘોષમિવાર્ણવઃ ॥ 40 ॥
તસ્યદાશરથેઃ પાર્શ્વે શૂરાસ્તે કપિકુઙજરાઃ ।
તોર્ણમાપુપ્લુવુ સ્સર્વે સદશ્વા ઇવ ચોદિતાઃ ॥ 41 ॥
કપિભ્યામુહ્યમાનૌ તૌ શુશુભાતે નરર્ષભૌ ।
મહાદ્ભ્યામિવ સમ્સ્પૃષ્ટૌ ગ્રહાભ્યાં ચંદ્રભાસ્કરૌ ॥ 42 ॥
તતો વાનરરાજેન લક્ષ્મણેન સુપૂજિતઃ ।
જગામ રામો ધર્માત્મા સસૈન્યો દક્ષિણાં દિશમ્ ॥ 43 ॥
તમંગદગતો રામં લક્ષ્મણશ્શુભયા ગિરા ।
ઉવાચ પરિપૂર્ણાર્થઃ સ્મૃતિમાન્ પ્રતિભાનવાન્ ॥ 44 ॥
હૃતામવાપ્ય વૈદેહીં ક્ષિપ્રં હત્વા ચ રાવણમ્ ।
સમૃદ્ધાર્થસ્સમૃદ્ધાર્થમયોધ્યાં પ્રતિયાસ્યસિ ॥ 45 ॥
મહાંતિ ચ નિમિત્તાનિ દિવિ ભૂમૌ ચ રાઘવ ।
શુભાનિ તવ પશ્યામિ સર્વાણ્યેનાર્થસિદ્ધયે ।
અનુવાતિ શિવો વાયુ સ્સેવાં મૃદુહિત સ્સુખઃ ॥ 46 ॥
પૂર્ણવલ્ગુસ્વરાશ્ચેમે પ્રવદંતિ મૃગદ્વિજાઃ ।
પ્રસન્નાશ્ચ દિશ સ્સર્વા વિમલશ્ચ દિવાકરઃ ॥ 47 ॥
ઉશના ચ પ્રસન્નાર્ચિરનુ ત્વાં ભાર્ગવો ગતઃ ॥ 48 ॥
બ્રહ્મરાશિર્વિશુદ્ધશ્ચ શુદ્દાશ્ચ પરમર્ષયઃ ।
અર્ચિષ્મંતઃ પ્રકાશંતે ધ્રુવં સર્વે પ્રદક્ષિણમ્ ॥ 49 ॥
ત્રિશંકુર્વિમલો ભાતિ રાજર્ષિસ્સપુરોહિતઃ ।
પિતામહાઃ પુરોઽસ્માકમિક્ષ્વાકૂણાં મહાત્મનામ્ ॥ 50 ॥
વિમલે ચ પ્રકાશેતે વિશાખે નિરુપપ્લુવે ।
નક્ષત્ર વરમસ્માકમિક્ષ્વાકૂણાં મહાત્મનામ્ ॥ 51 ॥
નૈરૃતં નૈરૃતાનાં ચ નક્ષત્રમભિપીડ્યતે ।
મૂલો મૂલવતા સ્પૃષ્ટો ધૂપ્યતે ધૂમકેતુના ॥ 52 ॥
સર્વં ચૈતદ્વિનાશાય રાક્ષસાનામુપ સ્થિતમ્ ।
કાલે કાલગૃહીતાનાં નક્ષત્ર ગ્રહપીડિતમ્ ॥ 53 ॥
પ્રસન્ના સ્સુરસાશ્ચાપો વનાનિ ફલવંતિ ચ ।
પ્રવાંત્યભ્ય નાધિકં ગંધાન્યથર્તુકુસુમા દ્રુમાઃ ॥ 54 ॥
વ્યૂઢાનિ કપિસૈન્યાનિ પ્રકાશંતેઽધિકં પ્રભો ॥ 55 ॥
દેવાનામિવ સૈન્યાનિ સંગ્રામે તારકામયે ।
એવમાર્ય ।
સમીક્ષ્યૈતાન્પ્રીતો ભવિતુમર્હસિ ॥ 56 ॥
ઇતિ ભ્રાતરમાશ્વાસ્ય હૃષ્ટ સ્સૌમિત્રિરબ્રવીત્ ।
અથાવૃત્ય મહીં કૃત્સ્નાં જગામ મહતી ચમૂઃ ॥ 57 ॥
ઋક્ષવાનરશર્દૂલૈર્ન ખદંષ્ટ્રાયુધૈર્વુતા ।
કારાગ્રૈશ્ચરણાગ્રૈશ્ચ વાનરૈ રુત્થિતં રજઃ ।
ભીમમંતર્દધે લોકં નિવાર્ય સવિતુઃ પ્રભામ્ ॥ 58 ॥
પર્વતવનાકાશાં દક્ષિણાં હરિવાહિની ।
છાદયંતી યયૌ ભીમા દ્યામિવાંબુદસંતતિઃ ॥ 59 ॥
ઉત્તરંત્યાં ચ સેનાયાં સ્સતતં બહુયોજનમ્ ।
નદીસ્રોતાંસિ સર્વાણિ સસ્યંદુર્વિપરીતવત્ ॥ 60 ॥
સરાંસિ વિમલાંભાંસિ દ્રુમાકીર્ણાંશ્ચ પર્વતા ।
સમાન્ ભૂમિપ્રદેશાંશ્ચ વનાનિ ફલવંતિ ચ ।
મધ્યેન ચ સમંતાચ્ચ તિર્યક્ચાથશ્ચ સમાઽવિશત્ ॥ 61 ॥
સમાવૃત્ય મહીં કૃત્સ્નાં જગામ મહતી ચમૂઃ ।
તેહૃષ્ટવદના સ્સર્વે જગ્મુર્મારુતરંહસઃ ॥ 62 ॥
હરયો રાઘવસ્યાર્થે સમારોપિતવિક્રમાઃ ॥ 63 ॥
હર્ષંવીર્ય બલોદ્રેકાંદર્શયંતઃ પરસ્પરમ્ ।
યૌવનોત્સેકજાંદર્પાદ્વિવિધાંશ્ચક્રુરધ્વનિ ॥ 64 ॥
તત્ર કેચિદ્દ્રુતં જગ્મુરુત્પેતુશ્ચ તથાપરે ।
કેચિત્કિલકિલાં ચક્રુર્વાનરા વનગોચરાઃ ॥ 65 ॥
પ્રાસ્પોટયંશ્ચ પુચ્છાનિ સન્નિજગ્મુઃ પદાન્યપિ ।
ભુજાવનિક્ષિપ્ય શૈલાંશ્ચ દ્રુમાનન્યે બભંજિરે ॥ 66 ॥
આરોહંતશ્ચ શૃંગાણિ ગિરીણાં ગિરિગોચરાઃ ।
મહાનાદાન્ પ્રમુંચંતિ ક્ષ્વેડામન્યે પ્રચક્રિતે ॥ 67 ॥
ઊરુવેગૈશ્ચ મમૃદુર્લતાજાલાન્યનેકશઃ ।
જૃંભમાણાશ્ચ વિક્રાંતા વિચિક્રીડુશ્શિલાદ્રુમૈ ઃ ॥ 68 ॥
શતશ્શતસહસ્રૈશ્ચ કોટિભિશ્ચ સહસ્રશઃ ।
વાનરાણાં સુઘોરાણાં શ્રીમત્પરિવૃતા મહી ॥ 69 ॥
સા સ્મ યાતિ દિવારાત્રં મહતી હરિવાહિની ।
પ્રહૃષ્ટમુદિતાસ્સેના સુગ્રીવેણાભિપાલિતાઃ ॥ 70 ॥
વાનરાસ્ત્વરિતં યાંતિ સર્વે યુદ્ધાભિનંદિનઃ ।
પ્રમોક્ષયિષવ સ્સીતાં મુહૂર્તં ક્વાપિ નાવસન્ ॥ 71 ॥
તતઃ પાદપસંભાધં નાનામૃગસમાયુતામ ।
સહ્યપર્વતમાસેદુર્મલયંચ મહીધરમ્ ॥ 72 ॥
કાનનાનિ વિચિત્રાણિ નદીઃ પ્રસ્રવણાનિ ચ ।
પશ્યન્નનિ યયૌ રામસ્સહ્યસ્ય મલયસ્ય ચ ॥ 73 ॥
ચંપકાંસ્ તિલકામઃ ચૂતાન્ અશોકાન્ સિંદુ વારકાન્ ।
તિનિશાન્ કરવીરામઃ ચ તિમિશાન્ ભન્જંતિ સ્મ પ્લવં ગમાઃ ॥ 74 ॥
અંકોલાંશ્ચ કરંચાંશ્ચ પ્લક્ષન્યગ્રોધતિંદુકાન્ ।
જંબુકામલકાન્નાપાન્ભજંતિ સ્મ પ્લવંગમાઃ ॥ 75 ॥
પ્રસ્તરેષુ ચ રમ્યેષુ વિવિધાઃ કાનનદ્રુમાઃ ।
વાયુવેગપ્રચલિતાઃ પુષ્પૈરવકિરંતિ તાન્ ॥ 76 ॥
મારુતસ્સુખસંસ્પર્શો વાતિ ચંદનશીતલઃ ।
ષટપદૈરનુકૂજદ્ભિર્વનેષુ મધુગંધિષુ ॥ 77 ॥
અધિકં શૈલરાજસ્તુ ધાતુભિસ્સુવિભૂષિતઃ ।
ધાતુભ્યઃપ્રસૃતો રેણુર્વાયુવેગ વિઘટ્ટિતઃ ।
સુમહદ્વાનરાનીકં છાદયામાસ સર્વતઃ ॥ 78 ॥
ગિરિપ્રસ્થેષુ રમ્યેષુ સર્વત સંપ્ર પુષ્પિતાઃ ।
કેતકસ્સિંદુવારાશ્ચ વાસંત્યશ્ચ મનોરમાઃ ॥ 79 ॥
માધવ્યો ગંધપૂર્ણાશ્ચ કુંદગુલ્માશ્ચ પુષ્પિતાઃ ।
ચિરિબિલ્વા મધૂકાશ્ચ વંજુલા પ્રિયકાસ્તથા ॥ 80 ॥
સુફૂર્જકાસ્તિલકાશ્ચૈવ નાગવૃક્ષાશ્ચ પુષ્પિતાઃ ।
ચૂતાઃ પાટલયકાશ્ચૈવ કોવિદારાશ્ચ પુષ્પિતાઃ ॥ 81 ॥
મુચુલિંદાર્જુનાશ્ચૈવ શિંશુપાઃ કુટજાસ્તથા ।
ધવા શ્શાલ્મલયશ્ચૈવ રક્તાઃ કુરવકાસ્તથા ॥ 82 ॥
હિંતાલાસ્તિનિશાશ્ચૈવ ચૂર્ણકા નીપકાસ્તથા ।
નીલાશોકાશ્ચ વરણા અંકોલાઃ પદ્મકાસ્તથા ॥ 83 ॥
પ્લવમાનૈઃ પ્લવંગૈસ્તુ સર્વે પર્યાકુલીકૃતામ્ ॥ 84 ॥
વાપ્યસ્તસ્મિન્ ગિરૌ શિતાઃ પલ્વલાનિ તથૈવ ચ ।
ચક્રવાકાનુચરિતાઃ કારંડવનિષેવિતાઃ ॥ 85 ॥
પ્લવૈઃ ક્રૌંચેશ્ચ સંકીર્ણા વરાહમૃગ સેવિતાઃ ।
ઋક્ષૈસ્તરક્ષુભિસ્સિમ્હૈશ્શાર્દૂલૈશ્ચ ભયાવહૈઃ ॥ 86 ॥
વ્યાલૈશ્ચ બહુભિર્ભીમૈ સ્સેવ્યમાના સ્સમંતતઃ ।
પદ્મૈસ્સૌગંદિકૈઃ પુલ્લૈઃ કુમુદૈશ્ચોત્પલૈસ્તથા ॥ 87 ॥
વારિજૈર્વિવિધૈઃ પુષ્પૈ રમ્યાસ્તત્ર જલાશયાઃ ।
તસ્ય સાનુષુ કૂજંતિ નાનાદ્વિજગણાસ્તથા ॥ 88 ॥
સ્નાત્વા પીત્વોદકાન્યત્ર જલે ક્રીડંતિ વાનરાઃ ।
અન્યોન્યં પ્લાવયંતિ સ્મ શૈલમારુહ્ય વાનરાઃ ॥ 89 ॥
ફલાન્ય મૃતગંધીનિ મૂલાનિ કુસુમાનિ ચ ।
બભંજુર્વાસ્તત્ર પાદપાનં મદોત્કટાઃ ॥ 90 ॥
દ્રોણમાત્રપ્રમાણાનિ લંબમાનાનિ વાનરાઃ ।
યયુઃ પિબંત હૃષ્ટાસ્તે મધૂનિ મધુપિંગલાઃ ॥ 91 ॥
પાદપાનવભંજંતો વિકર્ષંત સ્તથા લતાઃ ।
વિધમંતો ગિરિવરાન્પ્રયયુઃ પ્લવગર્ષભાઃ ॥ 92 ॥
વૃક્ષેભ્યોઽન્યે તુ કપયો નદંતો મધુદર્પિતાઃ ।
અન્યે વૃક્ષાન્પ્રપદ્યંતે પ્રપિબંત્યપિ ચાપરે ॥ 93 ॥
બભૂવ વસુધા તૈસ્તુ સંપૂર્ણા હરિયૂથપૈઃ ।
યથા કલમકેદારૈઃ પક્વૈરિવ વસુંદરા ॥ 94 ॥
મહેંદ્રમથ સંપ્રાપ્ય રામો રાજીવલોચનઃ ।
અધ્યારોહન્મહાબાહુશ્શિખરં દ્રુમભૂષિતમ્ ॥ 95 ॥
તતશ્શિખરમારુહ્ય રામો દશરથાત્મજઃ ।
કૂર્મમીનસમાકીર્ણમપશ્યત્સલિલાકુલમ્ ॥ 96 ॥
તે સહ્યં સમતિક્રમ્ય મલયં ચ મહાગિરિમ્ ।
આસેદુરાનુપૂર્વ્યેણ સમુદ્રં ભમનિસ્સ્વનમ્ ॥ 97 ॥
અવરુહ્ય જગામાશુ વેલાવનમનુત્તમમ્ ।
રામો રમયતાં શ્રેષ્ટ સ્સસુગ્રીવ સ્સલક્ષ્મણઃ ॥ 98 ॥
અથ ધૌતોપલતલાં તોયૌઘૈ સ્સહસોત્થિતૈઃ ।
વેલામાસાદ્ય વિપુલાન્રામો વચનમબ્રવીત્ ॥ 99 ॥
એતે વયમનુપ્રાપ્તા સ્સુગ્રીવ વરુણાલયમ્ ।
ઇહેદાનીં વિચિંતા સાયા નઃ પૂર્વસમુત્થિતા ॥ 100 ॥
અતઃ પરમતીરોઽયં સાગર સ્સરિતાં પતિઃ ।
ન ચાયમનુપાયેન શક્યસ્તરિતુમર્ણવઃ ॥ 101 ॥
તદિહૈવ નિવેશોઽસ્તુ મંત્રઃ પ્રસ્તૂયતામિહ ।
યથેદં વાનરબલં પરં પારમવાપ્નુયાત્ ॥ 102 ॥
ઇતીવ સ મહાબાહુસ્સીતાહરણકર્શિતઃ ।
રામસ્સાગરમાસાદ્ય વાસમાજ્ઞાપયત્તદા ॥ 103 ॥
સર્વા સ્સેના નિવેશ્યંતાં વેલાયાં હરિપુંગવ ।
સંપ્રાપ્તો મંત્રકાલો નસ્સાગરસ્યેહ લંઘને ॥ 104 ॥
સ્વાં સ્વાં સેનાં સમુત્સૃજ્ય મા ચ કશ્ચિત્કુતો વ્રજેત્ ।
ગચ્છંતુ વાનરાશ્શૂરાજ્ઞેયં છન્નં ભયં ચ નઃ ॥ 105 ॥
રામસ્ય વચનં શ્રુત્વા સુગ્રીવ સ્સહલક્ષ્મણઃ ।
સેનાં નિવેશયતતીરે સાગરસ્ય દ્રુમાયુતે ॥ 106 ॥
વિરરાજ સમીપસ્થં સાગરસ્ય તુ તદ્બલમ્ ।
મધુપાંડુજલ શ્રશીમાન્ દ્વિતીય ઇવ સાગરઃ ॥ 107 ॥
વેલાવનમુપાગમ્ય તતસ્તે હરિપુંગવાઃ ।
નિવિષ્ટાશ્ચ પરં પારં કાંક્ષમાણા મહોદધેઃ ॥ 108 ॥
તેષાં નિવિશમાનાનાં સૈન્યસન્નાહનિસ્સ્વનઃ ।
અંતર્ધાય મહાનાદમર્ણવસ્ય પ્રશુશ્રુવે ॥ 109 ॥
સા વાનરાણાં ધ્વજિની સુગ્રીવેણાભિપાલિતા ।
ત્રિધા નિવિષ્ટા મહતી રામસ્યાર્થપરાઽભવત્ ॥ 110 ॥
સા મહાર્ણવમાસાદ્ય હૃષ્ટા વાનરવાહિની ।
વાયુવેગસમાધૂતં પશ્યમાના મહાર્ણવમ્ ॥ 111 ॥
દૂરપારમસંબાધં રક્ષોગણનિષેવિતમ્ ।
પશ્યંતો વરુણાવાસં નિષેદુર્હરિયૂથપાઃ ॥ 112 ॥
ચંડનક્રગ્રાહં ઘોરં ક્ષપાદૌ દિવસક્ષ્યે ।
હસંતમિવ ફેનૌઘૈર્નૃત્યંતમિવ ચોર્મિભિઃ ॥ 113 ॥
ચંદ્રોદયે સમુદ્ભૂતં પ્રતિચંદ્રસમાકુલમ્ ।
ચંડાનિલમહાગ્રાહૈઃ કીર્ણં તિમિતિમિંગિલૈઃ ॥ 114 ॥
દીપ્તભોગૈરિવાકીર્ણં ભુજંગૈર્વરુણાલયમ્ ।
અવગાઢં મહાસત્ત્વૈર્નાનાશૈલસમાકુલમ્ ।
સુદુર્ગં દુર્ગમાર્ગં તમગાધ મસુરાલયમ્ ॥ 115 ॥
મકરૈર્નાગભોગૈશ્ચ વિગાઢા વાતલોલિતાઃ ।
ઉત્પેતુશ્ચ નિપેતુશ્ચ પ્રવૃદ્ધા જલરાશયઃ ॥ 116 ॥
ઉત્પેતુઃ ચ નિપેતુઃ ચ પ્રવૃદ્ધા જલ રાશયઃ ।
અગ્નિ ચૂર્ણં ઇવ આવિદ્ધં ભાસ્કર અંબુ મનો રગમ્ ॥ 117 ॥
સાગરં ચાંબરપ્રખ્યમંબરં સાગરોપમમ્ ।
સાગરં ચાંબરં ચેતિ નિર્વિશેષ મદૃશ્યત ॥ 118 ॥
સંપૃક્તં નભસાપ્યંભસ્સંપૃક્તં ચ નભોઽંભસા ।
તાદૃગ્રૂપેચ દૃશ્યતે તારારત્નસમાકુલે ॥ 119 ॥
સમુત્પતિતમેઘસ્ય વીચિમાલાકુલસ્ય ચ ।
વિશેષો ન દ્વયોરાસીત્સાગરસ્યાંબરસ્ય ચ ॥ 120 ॥
અન્યોન્યૈરાહતા સ્સક્તા સ્સસ્વનુર્ભીમનિસ્સ્વનાઃ ।
ઊર્મયસ્સિંધુરાજસ્ય મહાભેર્ય ઇવાહવે ॥ 121 ॥
રત્નૌઘ જલસન્નાદં વિષક્તમિવ વાયુના ।
ઉત્પતંતમિવ ક્રુદ્ધં યાદોગણસમાકુલમ્ ॥ 122 ॥
દદૃશુસ્તે મહોત્સાહ વાતાહતજલાશયમ્ ।
અનિલોદ્ધૂતમાકાશે પ્રવલ્ગંત મમિવોર્મિભિઃ ॥ 123 ॥
તતો વિસ્મયમાપન્ના હરયો દદૃશુર્હરયસ્તદા ।
ભ્રાંતોર્મિજાલસન્નાદં પ્રલોલમિવ સાગરમ્ ॥ 124 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાંડે ચતુર્થસ્સર્ગઃ ॥
