ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാംഡമ് ।
അഥ ചതുര്ഥസ്സര്ഗഃ ।
ശ്രുത്വാ ഹനുമതോ വാക്യം യഥാവദനുപൂർവശഃ ।
തതോഽബ്രവീന്മഹാതേജാ രാമസ്സത്യപരാക്രമഃ ॥ 1 ॥
യാം നിവേദയസേ ലംകാം പുരീം ഭീമസ്യ രക്ഷസഃ ।
ക്ഷിപ്രമേനാം മഥിഷ്യാമി സത്യമേതദ്ബ്രവീമി തേ ॥ 2 ॥
അസ്മിന് മുഹൂര്തേ സുഗ്രീവ പ്രയാണമഭിരോചയേ ।
യുക്തോ മുഹൂര്തോ വിജയഃ പ്രാപ്തോ മധ്യം ദിവാകര ॥ 3 ॥
സീതാം ഹൃത്വാ തു മേ ജാതു ക്വാസൌ യാസ്യതി യാസ്യതഃ ।
സീതാ ശ്രുത്വാഭിയാനം മേ അശാമേഷ്യതി ജീവിതേ ।
ജീവിതാംതേഽ മൃതം സ്പൃഷ്ടവാ പീത്വാ വിഷമിവാതുരഃ ॥ 4 ॥
ഉത്തരാ ഫല്ഗുനീ ഹ്യദ്യ ശ്വസ്തു ഹസ്തേന യോക്ഷ്യതേ ।
അഭിപ്രായാമ സുഗ്രീവ സർവാനീകസമാവൃതാഃ ॥ 5 ॥
നിമിത്താനി ച പശ്യാമി യാനി പ്രാദുര്ഭവംതി ച ।
നിഹത്യ രാവണം സീതാമാനയിഷ്യാമി ജാനകീമ് ॥ 6 ॥
ഉപരിഷ്ടാദ്ധി നയനം സ്ഫുരമാണമിദം മമ ।
വിജയം സമനുപ്രാപ്തം ശംസതീവ മനോരഥമ് ॥ 7 ॥
തതോ വാനരരാജേന ലക്ഷ്മണേന സുപൂജിതഃ ।
ഉവാച രാമോ ധര്മാത്മാ പുനരപ്യര്ധകോവിദഃ ॥ 8 ॥
അഗ്രേ യാതു ബലസ്യാസ്യ നീലോ മാര്ഗമവേക്ഷിതുമ് ।
വൃതശ്ശതസഹസ്രേണ വാനരാണാം തരസ്വിനാമ് ॥ 9 ॥
ഫലമൂലവതാ നീല ശീതകാനനവാരിണാ ।
പഥാ മധുമതാ ചാശു സേനാം സേനാപതേ നയ ॥ 10 ॥
ദൂഷയേയുര്ദുരാത്മനഃ പഥി മൂലഫലോദകമ് ।
രാക്ഷസാഃ പരിരക്ഷേഥാസ്തേഭ്യസ്ത്വം നിത്യമുദ്യതഃ ॥ 11 ॥
നിമ്നേഷു വനദുര്ഗേഷു വനേഷു ച വനൌകസഃ ।
അഭിപ്ലുത്യാഭിപശ്യേയുഃ പരേഷാം നിഹിതം ബലമ് ॥ 12 ॥
യച്ച ഫല്ഗു ബലം കിംചിത്ത ദത്രൈവോപപദ്യതാമ് ।
ഏതദ്ധി കൃത്യം ഘോരം നോ വിക്രമേണ പ്രയുജ്യതാമ് ॥ 13 ॥
സാഗരൌഘനിഭം ഭീമമഗ്രാനീകം മഹാബലാഃ ।
കപിസിംഹാഃ പ്രകര്ഷസ്തു ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ ॥ 14 ॥
കപി സിമ്ഹാ പ്രകര്ഷംതു ശതശോ അഥ സഹസ്രശഃ ।
ഗജഃ ച ഗിരി സമ്കാശോ ഗവയഃ ച മഹാബലഃ ॥ 15 ॥
യാതു വാനരവാഹിന്യാ വാനരഃ പ്ലവതാം വരഃ ।
പാലയംദക്ഷിണം പാര്ശ്വമൃഷഭോ വാനരര്ഷഭഃ ॥ 16 ॥
ഗംധഹസ്തീവ ദുര്ധര്ഷസ്തരസ്വീ ഗംധമാദനഃ ।
യാതു വാനരവാഹിന്യാ സ്സവ്യം പാര്ശ്വമധിഷ്ഠിതഃ ॥ 17 ॥
യാസ്യാമി ബലമധ്യേഽഹം ബലൌഘമഭിഹര്ഷയന് ।
അധിരുഹ്യ ഹനൂമംത മൈരാവത മിവേശ്വരഃ ॥ 18 ॥
അംഗദേനൈഷ സംയാതു ലക്ഷ്മണശ്ചാംത കോപമഃ ।
സാർവഭൌമേന ഭൂതേശോ ദ്രവിണാധിപതിര്യഥാ ॥ 19 ॥
ജാംബവാംശ്ച സുഷേണശ്ച വേഗദര്ശീ ച വാനരഃ ।
ഋക്ഷരാജോ മഹാസത്ത്വഃ കുക്ഷിം രക്ഷംതു തേ ത്രയഃ ॥ 20 ॥
രാഘവസ്യ വചശ്ശ്രുത്വാ സുഗ്രീവോ വാഹിനീപതിഃ ।
വ്യാദിദേശ മഹാവീര്യോ വാനരാന്വാനരര്ഷഭ ഃ ॥ 21 ॥
തേ വാനരഗണാസ്സർവേ സമുത്പത്യ യുയുത്സവഃ ।
ഗുഹാഭ്യശ്ശിഖരേഭ്യശ്ച അശു പുപ്ലുവിരേ തദാ ॥ 22 ॥
തതോ വാനരരാജേന ലക്ഷ്മണേന ച പൂജിതഃ ।
ജഗാമ രാമോധര്മാത്മാ സസൈന്യോ ദക്ഷിണാം ദിശമ് ॥ 23 ॥
ശതൈഃ ശതസഹസ്രൈശ്ച കോടിഭിശ്ചായുതൈരപി ।
വാരണാഭൈശ്ച ഹരിഭിര്യയൌ പരിവൃതസ്തദാ ॥ 24 ॥
തം യാംതമനുയാംതീ സാ മഹതീ ഹരിവാഹിനീ ।
ദൃപ്താഃ പ്രമുദിതാസ്സർവേ സുഗ്രീവേണാഭിപാലിതാഃ ॥ 25 ॥
ഹൃഷ്ടാഃ പ്രമുദിതാഃ സർവേ സുഗ്രീവേണ അഭിപാലിതാഃ ।
ആപ്ലവംതഃ പ്ലവംതഃ ച ഗര്ജംതഃ ച പ്ലവം ഗമാഃ ॥ 26 ॥
ഭക്ഷ്യംത സ്സുഗംധീനി മധൂനി ച ഫലാനി ച ।
ഉദ്വഹംതോ മഹാവൃക്ഷാന് മംജരീപുംജധാരിണഃ ॥ 27 ॥
അന്യോന്യം സഹസാ ദൃപ്താ നിർവഹാംതി ക്ഷിപംതി ച ।
പതംതശ്പോത്പത്നത്യന്യേ പാതയംത്യപരേ പരാന് ॥ 28 ॥
രാവണോ നോ നിഹംതവ്യസ്സർവേ ച രജനീചരാഃ ।
ഇതി ഗര്ജംതി ഹരയോ രാഘവസ്യ സമീപതഃ ॥ 29 ॥
പുരസ്താദൃഷഭോ വീരോ നീലഃ കുമുദ ഏവ ച ।
പംഥാനം ശോധയംതിസ്മ വാനരൈര്ബഹുഭി സ്സഹ ॥ 30 ॥
മധ്യേ തു രാജാ സുഗ്രീവോ രാമോ ലക്ഷ്മണ ഏവ ച ।
ബലഭിര്ബഹുഭി ര്ഭീമൈർവൃതാശ്ശത്രുനിബര്ഹണാഃ ॥ 31 ॥
ഹരിശ്ശതവലിർവീരഃ കോടീഭിര്ദശഭിർവൃതഃ ।
സർവാമേകോ ഹ്യാവഷ്ടഭ്യ രരക്ഷ ഹരിവാഹിനീമ് ॥ 32 ॥
കോടീശതപരീവാരഃ കേസരീ പനസോ ഗജഃ ।
അര്കശ്ചാതിബലഃ പാര്ശ്വമേകം തസ്യാഭിരക്ഷതി ॥ 33 ॥
സുഷേണോ ജാംബവാംശ്ചൈവ ഋക്ഷൈര്ബഹുഭിരാവൃതൌ ।
സുഗ്രീവം പുരതഃ കൃത്വാ ജഘനം സമ്രരക്ഷതുഃ ॥ 34 ॥
തേഷാം സേനാപതിർവീരോ നീലോ വാനരപുംഗവഃ ।
സംപതന്പതതാം ശ്രേഷ്ഠസ്തദ്ബലം പര്യപാലയാത് ॥ 35 ॥
ദരീമുഖഃ പ്രജംഘശ്ച രംഭോഽഥ രഭസഃ കപിഃ ।
സർവതശ്ച യയുർവീരാസ്ത്വരയംതഃ പ്ലവംഗമാന് ॥ 36 ॥
ഏവം തേ ഹരിശാര്ദൂലാ ഗച്ഛംതോ ബലദര്പിതാഃ ।
അപശ്യംസ്തേ ഗിരിശ്രേഷ്ഠം സഹ്യം ദ്രുമാലതായുതമ് ॥ 37 ॥
സരാംസി ച സുപുല്ലാനി തടാകാനി വനാനി ച ॥ 38 ॥
രാമസ്യ ശാസനം ജ്ഞാത്വാ ഭീമകോപസ്യ ഭീതവത് ।
വര്ജയന്നഗരാഭ്യാശാം സ്തഥാ ജനപദാനപി ॥ 39 ॥
സാഗരൌഘനിഭം ഭീമം തദ്വാനരബലം മഹത് ।
ഉത്സസര്പ മഹാഘോഷം ഭീമഘോഷമിവാര്ണവഃ ॥ 40 ॥
തസ്യദാശരഥേഃ പാര്ശ്വേ ശൂരാസ്തേ കപികുങജരാഃ ।
തോര്ണമാപുപ്ലുവു സ്സർവേ സദശ്വാ ഇവ ചോദിതാഃ ॥ 41 ॥
കപിഭ്യാമുഹ്യമാനൌ തൌ ശുശുഭാതേ നരര്ഷഭൌ ।
മഹാദ്ഭ്യാമിവ സമ്സ്പൃഷ്ടൌ ഗ്രഹാഭ്യാം ചംദ്രഭാസ്കരൌ ॥ 42 ॥
തതോ വാനരരാജേന ലക്ഷ്മണേന സുപൂജിതഃ ।
ജഗാമ രാമോ ധര്മാത്മാ സസൈന്യോ ദക്ഷിണാം ദിശമ് ॥ 43 ॥
തമംഗദഗതോ രാമം ലക്ഷ്മണശ്ശുഭയാ ഗിരാ ।
ഉവാച പരിപൂര്ണാര്ഥഃ സ്മൃതിമാന് പ്രതിഭാനവാന് ॥ 44 ॥
ഹൃതാമവാപ്യ വൈദേഹീം ക്ഷിപ്രം ഹത്വാ ച രാവണമ് ।
സമൃദ്ധാര്ഥസ്സമൃദ്ധാര്ഥമയോധ്യാം പ്രതിയാസ്യസി ॥ 45 ॥
മഹാംതി ച നിമിത്താനി ദിവി ഭൂമൌ ച രാഘവ ।
ശുഭാനി തവ പശ്യാമി സർവാണ്യേനാര്ഥസിദ്ധയേ ।
അനുവാതി ശിവോ വായു സ്സേവാം മൃദുഹിത സ്സുഖഃ ॥ 46 ॥
പൂര്ണവല്ഗുസ്വരാശ്ചേമേ പ്രവദംതി മൃഗദ്വിജാഃ ।
പ്രസന്നാശ്ച ദിശ സ്സർവാ വിമലശ്ച ദിവാകരഃ ॥ 47 ॥
ഉശനാ ച പ്രസന്നാര്ചിരനു ത്വാം ഭാര്ഗവോ ഗതഃ ॥ 48 ॥
ബ്രഹ്മരാശിർവിശുദ്ധശ്ച ശുദ്ദാശ്ച പരമര്ഷയഃ ।
അര്ചിഷ്മംതഃ പ്രകാശംതേ ധ്രുവം സർവേ പ്രദക്ഷിണമ് ॥ 49 ॥
ത്രിശംകുർവിമലോ ഭാതി രാജര്ഷിസ്സപുരോഹിതഃ ।
പിതാമഹാഃ പുരോഽസ്മാകമിക്ഷ്വാകൂണാം മഹാത്മനാമ് ॥ 50 ॥
വിമലേ ച പ്രകാശേതേ വിശാഖേ നിരുപപ്ലുവേ ।
നക്ഷത്ര വരമസ്മാകമിക്ഷ്വാകൂണാം മഹാത്മനാമ് ॥ 51 ॥
നൈരൃതം നൈരൃതാനാം ച നക്ഷത്രമഭിപീഡ്യതേ ।
മൂലോ മൂലവതാ സ്പൃഷ്ടോ ധൂപ്യതേ ധൂമകേതുനാ ॥ 52 ॥
സർവം ചൈതദ്വിനാശായ രാക്ഷസാനാമുപ സ്ഥിതമ് ।
കാലേ കാലഗൃഹീതാനാം നക്ഷത്ര ഗ്രഹപീഡിതമ് ॥ 53 ॥
പ്രസന്നാ സ്സുരസാശ്ചാപോ വനാനി ഫലവംതി ച ।
പ്രവാംത്യഭ്യ നാധികം ഗംധാന്യഥര്തുകുസുമാ ദ്രുമാഃ ॥ 54 ॥
വ്യൂഢാനി കപിസൈന്യാനി പ്രകാശംതേഽധികം പ്രഭോ ॥ 55 ॥
ദേവാനാമിവ സൈന്യാനി സംഗ്രാമേ താരകാമയേ ।
ഏവമാര്യ ।
സമീക്ഷ്യൈതാന്പ്രീതോ ഭവിതുമര്ഹസി ॥ 56 ॥
ഇതി ഭ്രാതരമാശ്വാസ്യ ഹൃഷ്ട സ്സൌമിത്രിരബ്രവീത് ।
അഥാവൃത്യ മഹീം കൃത്സ്നാം ജഗാമ മഹതീ ചമൂഃ ॥ 57 ॥
ഋക്ഷവാനരശര്ദൂലൈര്ന ഖദംഷ്ട്രായുധൈർവുതാ ।
കാരാഗ്രൈശ്ചരണാഗ്രൈശ്ച വാനരൈ രുത്ഥിതം രജഃ ।
ഭീമമംതര്ദധേ ലോകം നിവാര്യ സവിതുഃ പ്രഭാമ് ॥ 58 ॥
പർവതവനാകാശാം ദക്ഷിണാം ഹരിവാഹിനീ ।
ഛാദയംതീ യയൌ ഭീമാ ദ്യാമിവാംബുദസംതതിഃ ॥ 59 ॥
ഉത്തരംത്യാം ച സേനായാം സ്സതതം ബഹുയോജനമ് ।
നദീസ്രോതാംസി സർവാണി സസ്യംദുർവിപരീതവത് ॥ 60 ॥
സരാംസി വിമലാംഭാംസി ദ്രുമാകീര്ണാംശ്ച പർവതാ ।
സമാന് ഭൂമിപ്രദേശാംശ്ച വനാനി ഫലവംതി ച ।
മധ്യേന ച സമംതാച്ച തിര്യക്ചാഥശ്ച സമാഽവിശത് ॥ 61 ॥
സമാവൃത്യ മഹീം കൃത്സ്നാം ജഗാമ മഹതീ ചമൂഃ ।
തേഹൃഷ്ടവദനാ സ്സർവേ ജഗ്മുര്മാരുതരംഹസഃ ॥ 62 ॥
ഹരയോ രാഘവസ്യാര്ഥേ സമാരോപിതവിക്രമാഃ ॥ 63 ॥
ഹര്ഷംവീര്യ ബലോദ്രേകാംദര്ശയംതഃ പരസ്പരമ് ।
യൌവനോത്സേകജാംദര്പാദ്വിവിധാംശ്ചക്രുരധ്വനി ॥ 64 ॥
തത്ര കേചിദ്ദ്രുതം ജഗ്മുരുത്പേതുശ്ച തഥാപരേ ।
കേചിത്കിലകിലാം ചക്രുർവാനരാ വനഗോചരാഃ ॥ 65 ॥
പ്രാസ്പോടയംശ്ച പുച്ഛാനി സന്നിജഗ്മുഃ പദാന്യപി ।
ഭുജാവനിക്ഷിപ്യ ശൈലാംശ്ച ദ്രുമാനന്യേ ബഭംജിരേ ॥ 66 ॥
ആരോഹംതശ്ച ശൃംഗാണി ഗിരീണാം ഗിരിഗോചരാഃ ।
മഹാനാദാന് പ്രമുംചംതി ക്ഷ്വേഡാമന്യേ പ്രചക്രിതേ ॥ 67 ॥
ഊരുവേഗൈശ്ച മമൃദുര്ലതാജാലാന്യനേകശഃ ।
ജൃംഭമാണാശ്ച വിക്രാംതാ വിചിക്രീഡുശ്ശിലാദ്രുമൈ ഃ ॥ 68 ॥
ശതശ്ശതസഹസ്രൈശ്ച കോടിഭിശ്ച സഹസ്രശഃ ।
വാനരാണാം സുഘോരാണാം ശ്രീമത്പരിവൃതാ മഹീ ॥ 69 ॥
സാ സ്മ യാതി ദിവാരാത്രം മഹതീ ഹരിവാഹിനീ ।
പ്രഹൃഷ്ടമുദിതാസ്സേനാ സുഗ്രീവേണാഭിപാലിതാഃ ॥ 70 ॥
വാനരാസ്ത്വരിതം യാംതി സർവേ യുദ്ധാഭിനംദിനഃ ।
പ്രമോക്ഷയിഷവ സ്സീതാം മുഹൂര്തം ക്വാപി നാവസന് ॥ 71 ॥
തതഃ പാദപസംഭാധം നാനാമൃഗസമായുതാമ ।
സഹ്യപർവതമാസേദുര്മലയംച മഹീധരമ് ॥ 72 ॥
കാനനാനി വിചിത്രാണി നദീഃ പ്രസ്രവണാനി ച ।
പശ്യന്നനി യയൌ രാമസ്സഹ്യസ്യ മലയസ്യ ച ॥ 73 ॥
ചംപകാംസ് തിലകാമഃ ചൂതാന് അശോകാന് സിംദു വാരകാന് ।
തിനിശാന് കരവീരാമഃ ച തിമിശാന് ഭന്ജംതി സ്മ പ്ലവം ഗമാഃ ॥ 74 ॥
അംകോലാംശ്ച കരംചാംശ്ച പ്ലക്ഷന്യഗ്രോധതിംദുകാന് ।
ജംബുകാമലകാന്നാപാന്ഭജംതി സ്മ പ്ലവംഗമാഃ ॥ 75 ॥
പ്രസ്തരേഷു ച രമ്യേഷു വിവിധാഃ കാനനദ്രുമാഃ ।
വായുവേഗപ്രചലിതാഃ പുഷ്പൈരവകിരംതി താന് ॥ 76 ॥
മാരുതസ്സുഖസംസ്പര്ശോ വാതി ചംദനശീതലഃ ।
ഷടപദൈരനുകൂജദ്ഭിർവനേഷു മധുഗംധിഷു ॥ 77 ॥
അധികം ശൈലരാജസ്തു ധാതുഭിസ്സുവിഭൂഷിതഃ ।
ധാതുഭ്യഃപ്രസൃതോ രേണുർവായുവേഗ വിഘട്ടിതഃ ।
സുമഹദ്വാനരാനീകം ഛാദയാമാസ സർവതഃ ॥ 78 ॥
ഗിരിപ്രസ്ഥേഷു രമ്യേഷു സർവത സംപ്ര പുഷ്പിതാഃ ।
കേതകസ്സിംദുവാരാശ്ച വാസംത്യശ്ച മനോരമാഃ ॥ 79 ॥
മാധവ്യോ ഗംധപൂര്ണാശ്ച കുംദഗുല്മാശ്ച പുഷ്പിതാഃ ।
ചിരിബില്വാ മധൂകാശ്ച വംജുലാ പ്രിയകാസ്തഥാ ॥ 80 ॥
സുഫൂര്ജകാസ്തിലകാശ്ചൈവ നാഗവൃക്ഷാശ്ച പുഷ്പിതാഃ ।
ചൂതാഃ പാടലയകാശ്ചൈവ കോവിദാരാശ്ച പുഷ്പിതാഃ ॥ 81 ॥
മുചുലിംദാര്ജുനാശ്ചൈവ ശിംശുപാഃ കുടജാസ്തഥാ ।
ധവാ ശ്ശാല്മലയശ്ചൈവ രക്താഃ കുരവകാസ്തഥാ ॥ 82 ॥
ഹിംതാലാസ്തിനിശാശ്ചൈവ ചൂര്ണകാ നീപകാസ്തഥാ ।
നീലാശോകാശ്ച വരണാ അംകോലാഃ പദ്മകാസ്തഥാ ॥ 83 ॥
പ്ലവമാനൈഃ പ്ലവംഗൈസ്തു സർവേ പര്യാകുലീകൃതാമ് ॥ 84 ॥
വാപ്യസ്തസ്മിന് ഗിരൌ ശിതാഃ പല്വലാനി തഥൈവ ച ।
ചക്രവാകാനുചരിതാഃ കാരംഡവനിഷേവിതാഃ ॥ 85 ॥
പ്ലവൈഃ ക്രൌംചേശ്ച സംകീര്ണാ വരാഹമൃഗ സേവിതാഃ ।
ഋക്ഷൈസ്തരക്ഷുഭിസ്സിമ്ഹൈശ്ശാര്ദൂലൈശ്ച ഭയാവഹൈഃ ॥ 86 ॥
വ്യാലൈശ്ച ബഹുഭിര്ഭീമൈ സ്സേവ്യമാനാ സ്സമംതതഃ ।
പദ്മൈസ്സൌഗംദികൈഃ പുല്ലൈഃ കുമുദൈശ്ചോത്പലൈസ്തഥാ ॥ 87 ॥
വാരിജൈർവിവിധൈഃ പുഷ്പൈ രമ്യാസ്തത്ര ജലാശയാഃ ।
തസ്യ സാനുഷു കൂജംതി നാനാദ്വിജഗണാസ്തഥാ ॥ 88 ॥
സ്നാത്വാ പീത്വോദകാന്യത്ര ജലേ ക്രീഡംതി വാനരാഃ ।
അന്യോന്യം പ്ലാവയംതി സ്മ ശൈലമാരുഹ്യ വാനരാഃ ॥ 89 ॥
ഫലാന്യ മൃതഗംധീനി മൂലാനി കുസുമാനി ച ।
ബഭംജുർവാസ്തത്ര പാദപാനം മദോത്കടാഃ ॥ 90 ॥
ദ്രോണമാത്രപ്രമാണാനി ലംബമാനാനി വാനരാഃ ।
യയുഃ പിബംത ഹൃഷ്ടാസ്തേ മധൂനി മധുപിംഗലാഃ ॥ 91 ॥
പാദപാനവഭംജംതോ വികര്ഷംത സ്തഥാ ലതാഃ ।
വിധമംതോ ഗിരിവരാന്പ്രയയുഃ പ്ലവഗര്ഷഭാഃ ॥ 92 ॥
വൃക്ഷേഭ്യോഽന്യേ തു കപയോ നദംതോ മധുദര്പിതാഃ ।
അന്യേ വൃക്ഷാന്പ്രപദ്യംതേ പ്രപിബംത്യപി ചാപരേ ॥ 93 ॥
ബഭൂവ വസുധാ തൈസ്തു സംപൂര്ണാ ഹരിയൂഥപൈഃ ।
യഥാ കലമകേദാരൈഃ പക്വൈരിവ വസുംദരാ ॥ 94 ॥
മഹേംദ്രമഥ സംപ്രാപ്യ രാമോ രാജീവലോചനഃ ।
അധ്യാരോഹന്മഹാബാഹുശ്ശിഖരം ദ്രുമഭൂഷിതമ് ॥ 95 ॥
തതശ്ശിഖരമാരുഹ്യ രാമോ ദശരഥാത്മജഃ ।
കൂര്മമീനസമാകീര്ണമപശ്യത്സലിലാകുലമ് ॥ 96 ॥
തേ സഹ്യം സമതിക്രമ്യ മലയം ച മഹാഗിരിമ് ।
ആസേദുരാനുപൂർവ്യേണ സമുദ്രം ഭമനിസ്സ്വനമ് ॥ 97 ॥
അവരുഹ്യ ജഗാമാശു വേലാവനമനുത്തമമ് ।
രാമോ രമയതാം ശ്രേഷ്ട സ്സസുഗ്രീവ സ്സലക്ഷ്മണഃ ॥ 98 ॥
അഥ ധൌതോപലതലാം തോയൌഘൈ സ്സഹസോത്ഥിതൈഃ ।
വേലാമാസാദ്യ വിപുലാന്രാമോ വചനമബ്രവീത് ॥ 99 ॥
ഏതേ വയമനുപ്രാപ്താ സ്സുഗ്രീവ വരുണാലയമ് ।
ഇഹേദാനീം വിചിംതാ സായാ നഃ പൂർവസമുത്ഥിതാ ॥ 100 ॥
അതഃ പരമതീരോഽയം സാഗര സ്സരിതാം പതിഃ ।
ന ചായമനുപായേന ശക്യസ്തരിതുമര്ണവഃ ॥ 101 ॥
തദിഹൈവ നിവേശോഽസ്തു മംത്രഃ പ്രസ്തൂയതാമിഹ ।
യഥേദം വാനരബലം പരം പാരമവാപ്നുയാത് ॥ 102 ॥
ഇതീവ സ മഹാബാഹുസ്സീതാഹരണകര്ശിതഃ ।
രാമസ്സാഗരമാസാദ്യ വാസമാജ്ഞാപയത്തദാ ॥ 103 ॥
സർവാ സ്സേനാ നിവേശ്യംതാം വേലായാം ഹരിപുംഗവ ।
സംപ്രാപ്തോ മംത്രകാലോ നസ്സാഗരസ്യേഹ ലംഘനേ ॥ 104 ॥
സ്വാം സ്വാം സേനാം സമുത്സൃജ്യ മാ ച കശ്ചിത്കുതോ വ്രജേത് ।
ഗച്ഛംതു വാനരാശ്ശൂരാജ്ഞേയം ഛന്നം ഭയം ച നഃ ॥ 105 ॥
രാമസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ സുഗ്രീവ സ്സഹലക്ഷ്മണഃ ।
സേനാം നിവേശയതതീരേ സാഗരസ്യ ദ്രുമായുതേ ॥ 106 ॥
വിരരാജ സമീപസ്ഥം സാഗരസ്യ തു തദ്ബലമ് ।
മധുപാംഡുജല ശ്രശീമാന് ദ്വിതീയ ഇവ സാഗരഃ ॥ 107 ॥
വേലാവനമുപാഗമ്യ തതസ്തേ ഹരിപുംഗവാഃ ।
നിവിഷ്ടാശ്ച പരം പാരം കാംക്ഷമാണാ മഹോദധേഃ ॥ 108 ॥
തേഷാം നിവിശമാനാനാം സൈന്യസന്നാഹനിസ്സ്വനഃ ।
അംതര്ധായ മഹാനാദമര്ണവസ്യ പ്രശുശ്രുവേ ॥ 109 ॥
സാ വാനരാണാം ധ്വജിനീ സുഗ്രീവേണാഭിപാലിതാ ।
ത്രിധാ നിവിഷ്ടാ മഹതീ രാമസ്യാര്ഥപരാഽഭവത് ॥ 110 ॥
സാ മഹാര്ണവമാസാദ്യ ഹൃഷ്ടാ വാനരവാഹിനീ ।
വായുവേഗസമാധൂതം പശ്യമാനാ മഹാര്ണവമ് ॥ 111 ॥
ദൂരപാരമസംബാധം രക്ഷോഗണനിഷേവിതമ് ।
പശ്യംതോ വരുണാവാസം നിഷേദുര്ഹരിയൂഥപാഃ ॥ 112 ॥
ചംഡനക്രഗ്രാഹം ഘോരം ക്ഷപാദൌ ദിവസക്ഷ്യേ ।
ഹസംതമിവ ഫേനൌഘൈര്നൃത്യംതമിവ ചോര്മിഭിഃ ॥ 113 ॥
ചംദ്രോദയേ സമുദ്ഭൂതം പ്രതിചംദ്രസമാകുലമ് ।
ചംഡാനിലമഹാഗ്രാഹൈഃ കീര്ണം തിമിതിമിംഗിലൈഃ ॥ 114 ॥
ദീപ്തഭോഗൈരിവാകീര്ണം ഭുജംഗൈർവരുണാലയമ് ।
അവഗാഢം മഹാസത്ത്വൈര്നാനാശൈലസമാകുലമ് ।
സുദുര്ഗം ദുര്ഗമാര്ഗം തമഗാധ മസുരാലയമ് ॥ 115 ॥
മകരൈര്നാഗഭോഗൈശ്ച വിഗാഢാ വാതലോലിതാഃ ।
ഉത്പേതുശ്ച നിപേതുശ്ച പ്രവൃദ്ധാ ജലരാശയഃ ॥ 116 ॥
ഉത്പേതുഃ ച നിപേതുഃ ച പ്രവൃദ്ധാ ജല രാശയഃ ।
അഗ്നി ചൂര്ണം ഇവ ആവിദ്ധം ഭാസ്കര അംബു മനോ രഗമ് ॥ 117 ॥
സാഗരം ചാംബരപ്രഖ്യമംബരം സാഗരോപമമ് ।
സാഗരം ചാംബരം ചേതി നിർവിശേഷ മദൃശ്യത ॥ 118 ॥
സംപൃക്തം നഭസാപ്യംഭസ്സംപൃക്തം ച നഭോഽംഭസാ ।
താദൃഗ്രൂപേച ദൃശ്യതേ താരാരത്നസമാകുലേ ॥ 119 ॥
സമുത്പതിതമേഘസ്യ വീചിമാലാകുലസ്യ ച ।
വിശേഷോ ന ദ്വയോരാസീത്സാഗരസ്യാംബരസ്യ ച ॥ 120 ॥
അന്യോന്യൈരാഹതാ സ്സക്താ സ്സസ്വനുര്ഭീമനിസ്സ്വനാഃ ।
ഊര്മയസ്സിംധുരാജസ്യ മഹാഭേര്യ ഇവാഹവേ ॥ 121 ॥
രത്നൌഘ ജലസന്നാദം വിഷക്തമിവ വായുനാ ।
ഉത്പതംതമിവ ക്രുദ്ധം യാദോഗണസമാകുലമ് ॥ 122 ॥
ദദൃശുസ്തേ മഹോത്സാഹ വാതാഹതജലാശയമ് ।
അനിലോദ്ധൂതമാകാശേ പ്രവല്ഗംത മമിവോര്മിഭിഃ ॥ 123 ॥
തതോ വിസ്മയമാപന്നാ ഹരയോ ദദൃശുര്ഹരയസ്തദാ ।
ഭ്രാംതോര്മിജാലസന്നാദം പ്രലോലമിവ സാഗരമ് ॥ 124 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാംഡേ ചതുര്ഥസ്സര്ഗഃ ॥
