శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే బాలకాండమ్ ।
అథ అష్టాదశస్సర్గః ।
నిర్వృత్తే తు క్రతౌ తస్మిన్హయమేధే మహాత్మనః ।
ప్రతిగృహ్య సురా భాగాన్ప్రతిజగ్ముర్యథాగతమ్ ॥ 1 ॥
సమాప్తదీక్షానియమః పత్నీగణసమన్వితః ।
ప్రవివేశ పురీం రాజా సభృత్యబలవాహనః ॥ 2 ॥
యథార్హం పూజితాస్తేన రాజ్ఞా వై పృథివీశ్వరాః ।
ముదితాః ప్రయయుర్దేశాన్ప్రణమ్య మునిపుంగవమ్ ॥ 3 ॥
శ్రీమతాం గచ్ఛతాం తేషాం స్వపురాణి పురాత్తతః ।
బలాని రాజ్ఞాం శుభ్రాణి ప్రహృష్టాని చకాశిరే ॥ 4 ॥
గతేషు పృథివీశేషు రాజా దశరథస్తదా ।
ప్రవివేశ పురీం శ్రీమాన్ పురస్కృత్య ద్విజోత్తమాన్ ॥ 5 ॥
శాంతయా ప్రయయౌ సార్ధమృశ్యశృంగస్సుపూజితః ।
అన్వీయమానో రాజ్ఞాఽథ సానుయాత్రేణ ధీమతా ॥ 6 ॥
ఏవం విసృజ్య తాన్సర్వాన్రాజా సంపూర్ణమానసః ।
ఉవాస సుఖితస్తత్ర పుత్రోత్పత్తిం విచింతయన్ ॥ 7 ॥
తతో యజ్ఞే సమాప్తే తు ఋతూనాం షట్సమత్యయుః ।
తతశ్చ ద్వాదశే మాసే చైత్రే నావమికే తిథౌ ॥ 8 ॥
నక్షత్రేఽదితిదైవత్యే స్వోచ్చసంస్థేషు పంచసు ।
గ్రహేషు కర్కటే లగ్నే వాక్పతావిందునా సహ ॥ 9 ॥
ప్రోద్యమానే జగన్నాథం సర్వలోకనమస్కృతమ్ ।
కౌసల్యాఽజనయద్రామం సర్వలక్షణసంయుతమ్ ॥ 10 ॥
విష్ణోరర్ధం మహాభాగం పుత్రమైక్ష్వాకువర్ధనమ్ ।
కౌసల్యా శుశుభే తేన పుత్రేణామితతేజసా ॥ 11 ॥
యథా వరేణ దేవానామదితిర్వజ్రపాణినా ।
భరతో నామ కైకేయ్యాం జజ్ఞే సత్యపరాక్రమః ॥ 12 ॥
సాక్షాద్విష్ణోశ్చతుర్భాగస్సర్వైస్సముదితో గుణైః ।
అథ లక్ష్మణశత్రుఘ్నౌ సుమిత్రాఽజనయత్సుతౌ ॥ 13 ॥
వీరౌ సర్వాస్త్రకుశలౌ విష్ణోరర్ధసమన్వితౌ ।
పుష్యే జాతస్తు భరతో మీనలగ్నే ప్రసన్నధీః ॥ 14 ॥
సార్పే జాతౌ చ సౌమిత్రీ కులీరేఽభ్యుదితే రవౌ ।
రాజ్ఞః పుత్రా మహాత్మానశ్చత్వారో జజ్ఞిరే పృథక్ ॥ 15 ॥
గుణవంతోఽనురూపాశ్చ రుచ్యా ప్రోష్ఠపదోపమాః ।
జగుః కలం చ గంధర్వా ననృతుశ్చాప్సరోగణాః ॥ 16 ॥
దేవదుందుభయో నేదుః పుష్పవృష్టిశ్చ ఖాచ్చ్యుతా ।
ఉత్సవశ్చ మహానాసీదయోధ్యాయాం జనాకులః ॥ 17 ॥
రథ్యాశ్చ జనసంబాధా నటనర్తకసంకులాః ।
గాయనైశ్చ విరావిణ్యో వాదనైశ్చ తథాఽపరైః ॥ 18 ॥
ప్రదేయాంశ్చ దదౌ రాజా సూతమాగధవందినామ్ ।
బ్రాహ్మణేభ్యో దదౌ విత్తం గోధనాని సహస్రశః ॥ 19 ॥
అతీత్యైకాదశాహం తు నామకర్మ తథాఽకరోత్ ।
జ్యేష్ఠం రామం మహాత్మానం భరతం కైకయీసుతమ్ ॥ 20 ॥
సౌమిత్రిం లక్ష్మణమితి శత్రుఘ్నమపరం తథా ।
వసిష్ఠః పరమప్రీతో నామాని కృతవాన్ తదా ॥ 21 ॥
బ్రాహ్మణాన్భోజయామాస పౌరాంజానపదానపి ।
అదదాద్బ్రహ్మణానాం చ రత్నౌఘమమితం బహు ॥ 22 ॥
తేషాం జన్మక్రియాదీని సర్వకర్మాణ్యకారయత్ ।
తేషాం కేతురివ జ్యేష్ఠో రామో రతికరః పితుః ॥ 23 ॥
బభూవ భూయో భూతానాం స్వయంభూరివ సమ్మతః ।
సర్వే వేదవిదశ్శూరాస్సర్వే లోకహితే రతాః ॥ 24 ॥
సర్వే జ్ఞానోపసంపన్నాస్సర్వే సముదితా గుణైః ।
తేషామపి మహాతేజా రామస్సత్యపరాక్రమః ॥ 25 ॥
ఇష్టస్సర్వస్య లోకస్య శశాంక ఇవ నిర్మలః ।
గజస్కంధేఽశ్వపృష్ఠే చ రథచర్యాసు సమ్మతః ॥ 26 ॥
ధనుర్వేదే చ నిరతః పితృశుశ్రూషణే రతః ।
బాల్యాత్ప్రభృతి సుస్నిగ్ధో లక్ష్మణో లక్ష్మివర్ధనః ॥ 27 ॥
రామస్య లోకరామస్య భ్రాతుర్జ్యేష్ఠస్య నిత్యశః ।
సర్వప్రియకరస్తస్య రామస్యాపి శరీరతః ॥ 28 ॥
లక్ష్మణో లక్ష్మిసంపన్నో బహిఃప్రాణ ఇవాపరః ।
న చ తేన వినా నిద్రాం లభతే పురుషోత్తమః ॥ 29 ॥
మృష్టమన్నముపానీతమశ్నాతి న హి తం వినా ।
యదా హి హయమారూఢో మృగయాం యాతి రాఘవః ॥ 30 ॥
తదైనం పృష్ఠతోఽన్వేతి సధనుః పరిపాలయన్ ।
భరతస్యాపి శత్రుఘ్నో లక్ష్మణావరజో హి సః ॥ 31 ॥
ప్రాణైః ప్రియతరో నిత్యం తస్య చాసీత్తథా ప్రియః ।
స చతుర్భిర్మహాభాగైఃపుత్రైర్దశరథః ప్రియైః ॥ 32 ॥
బభూవ పరమప్రీతో దేవైరివ పితామహః ।
తే యదా జ్ఞానసంపన్నాస్సర్వైస్సముదితా గుణైః ॥ 33 ॥
హ్రీమంతః కీర్తిమంతశ్చ సర్వజ్ఞా దీర్ఘదర్శినః ।
తేషామేవం ప్రభావానాం సర్వేషాం దీప్తతేజసామ్ ॥ 34 ॥
పితా దశరథో హృష్టో బ్రహ్మా లోకాధిపో యథా ।
తే చాపి మనుజవ్యాఘ్రా వైదికాధ్యయనే రతాః ॥ 35 ॥
పితృశుశ్రూషణరతా ధనుర్వేదే చ నిష్ఠితాః ।
అథ రాజా దశరథస్తేషాం దారక్రియాం ప్రతి ॥ 36 ॥
చింతయామాస ధర్మాత్మా సోపాధ్యాయస్సబాంధవః ।
తస్య చింతయమానస్య మంత్రిమధ్యే మహాత్మనః ॥ 37 ॥
అభ్యగచ్ఛన్మహాతేజా విశ్వామిత్రో మహామునిః ।
స రాజ్ఞో దర్శనాకాంక్షీ ద్వారాధ్యక్షానువాచ హ ॥ 38 ॥
శీఘ్రమాఖ్యాత మాం ప్రాప్తం కౌశికం గాధినస్సుతమ్ ।
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం త్రాసాద్రాజ్ఞో వేశ్మ ప్రదుద్రువుః ॥ 39 ॥
సంభ్రాంతమనసస్సర్వే తేన వాక్యేన చోదితాః ।
తే గత్వా రాజభవనం విశ్వామిత్రమృషిం తదా ॥ 40 ॥
ప్రాప్తమావేదయామాసుర్నృపాయైక్ష్వాకవే తదా ।
తేషాం తద్వచనం శ్రుత్వా సపురోధాస్సమాహితః ॥ 41 ॥
ప్రత్యుజ్జగామ తం హృష్టో బ్రహ్మాణమివ వాసవః ।
తం దృష్ట్వా జ్వలితం దీప్త్యా తాపసం సంశితవ్రతమ్ ॥ 42 ॥
ప్రహృష్టవదనో రాజా తతోఽర్ఘ్యముపహారయత్ ।
స రాజ్ఞః ప్రతిగృహ్యార్ఘ్యం శాస్త్రదృష్టేన కర్మణా ॥ 43 ॥
కుశలం చావ్యయం చైవ పర్యపృచ్ఛన్నరాధిపమ్ ।
2 పురే కోశే జనపదే బాంధవేషు సుహృత్సు చ ॥ 44 ॥
కుశలం కౌశికో రాజ్ఞః పర్యపృచ్ఛత్సుధార్మికః ।
అపి తే సన్నతాస్సర్వే సామంతా రిపవో జితాః ॥ 45 ॥
దైవం చ మానుషం చాపి కర్మ తే సాధ్వనుష్ఠితమ్ ।
వసిష్ఠం చ సమాగమ్య కుశలం మునిపుంగవః ॥ 46 ॥
ఋషీంశ్చ తాన్యథాన్యాయం మహాభాగానువాచ హ ।
తే సర్వే హృష్టమనసస్తస్య రాజ్ఞో నివేశనమ్ ॥ 47 ॥
వివిశుః పూజితాస్తత్ర నిషేదుశ్చ యథార్హతః ।
అథ హృష్టమనా రాజా విశ్వామిత్రం మహామునిమ్ ॥ 48 ॥
ఉవాచ పరమోదారో హృష్టస్తమభిపూజయన్ ।
యథాఽమృతస్య సంప్రాప్తిర్యథావర్షమనూదకే ।
యథా సదృశదారేషు పుత్రజన్మాఽప్రజస్య చ ॥ 49 ॥
ప్రణష్టస్య యథాలాభో యథా హర్షో మహోదయే ।
తథైవాగమనం మన్యే స్వాగతం తే మహామునే ॥ 50 ॥
కం చ తే పరమం కామం కరోమి కిము హర్షితః ॥ 51 ॥
పాత్రభూతోఽసి మే బ్రహ్మందిష్టయా ప్రాప్తాఽసి కౌశిక ।
అద్య మే సఫలం జన్మ జీవితం చ సుజీవితమ్ ॥ 52 ॥
పూర్వం రాజర్షిశబ్దేన తపసా ద్యోతితప్రభః ।
బ్రహ్మర్షిత్వమనుప్రాప్తః పూజ్యోఽసి బహుధా మయా ॥ 53 ॥
తదద్భుతమిదం బ్రహ్మన్పవిత్రం పరమం మమ ।
శుభక్షేత్రగతశ్చాహం తవ సందర్శనాత్ప్రభో ॥ 54 ॥
బ్రూహి యత్ప్రార్థితం తుభ్యం కార్యమాగమనం ప్రతి ।
ఇచ్ఛామ్యనుగృహీతోఽహం త్వదర్థపరివృద్ధయే ॥ 55 ॥
కార్యస్య న విమర్శం చ గంతుమర్హసి కౌశిక ।
కర్తా చాహమశేషేణ దైవతం హి భవాన్మమ ॥ 56 ॥
మమ చాయమనుప్రాప్తో మహానభ్యుదయో ద్విజ ।
తవాగమనజః కృత్స్నో ధర్మశ్చానుత్తమో మమ ॥ 57 ॥
ఇతి హృదయసుఖం నిశమ్య వాక్యం శ్రుతిసుఖమాత్మవతా వినీతముక్తమ్ ।
ప్రథితగుణయశా గుణైర్విశిష్టః పరమఋషిః పరమం జగామ హర్షమ్ ॥ 58 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే బాలకాండే అష్టాదశస్సర్గః ॥
