శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అరణ్యకాండమ్ ।
అథ ఏకాదశస్సర్గః ।
అగ్రతః ప్రయయౌ రామస్సీతా మధ్యే సుమధ్యమా ।
పృష్ఠతస్తు ధనుష్పాణిర్లక్ష్మణోఽనుజగామ హ ॥ 1 ॥
తౌ పశ్యమానౌ వివిధాన్ శైలప్రస్థాన్వనాని చ ।
నదీశ్చ వివిధా రమ్యా జగ్మతుస్సీతయా సహ ॥ 2 ॥
సారసాంశ్చక్రవాకాంశ్చ నదీపులినచారిణః ।
సరాంసి చ సపద్మాని యుక్తాని జలజైః ఖగైః ॥ 3 ॥
యూథబద్ధాంశ్చ పృషతాన్మదోన్మత్తాన్ విషాణినః ।
మహిషాంశ్చ వరాహాంశ్చ నాగాంశ్చ ద్రుమవైరిణః ॥ 4 ॥
తే గత్వా దూరమధ్వానం లంబమానే దివాకరే ।
దదృశుస్సహితా రమ్యం తటాకం యోజనాయతమ్ ॥ 5 ॥
పద్మపుష్కరసంబాధం గజయూథైరలంకృతమ్ ।
సారసైర్హంసకాదంబైస్సంకులం జలచారిభిః ॥ 6 ॥
ప్రసన్నసలిలే రమ్యే తస్మిన్సరసి శుశ్రువే ।
గీతవాదిత్రనిర్ఘోషో న తు కశ్చన దృశ్యతే ॥ 7 ॥
తతః కౌతూహలాద్రామో లక్ష్మణశ్చ మహాబలః ।
మునిం ధర్మభృతం నామ ప్రష్టుం సముపచక్రమే ॥ 8 ॥
ఇదమత్యద్భుతం శ్రుత్వా సర్వేషాం నో మహామునే ।
కౌతూహలం మహజ్జాతం కిమిదం సాధు కథ్యతామ్ ॥ 9 ॥
వక్తవ్యం యది చేదవిప్ర నాతిగుహ్యమపి ప్రభో ।
తేనైవముక్తో ధర్మాత్మా రాఘవేణ మునిస్తదా ॥ 10 ॥
ప్రభవం సరసః కృత్స్నమాఖ్యాతుముపచక్రమే ।
ఇదం పంచాప్సరో నామ తటాకం సార్వకాలికమ్ ॥ 11 ॥
నిర్మితం తపసా రామ మునినా మాండకర్ణినా ।
స హి తేపే తపస్తీవ్రం మాండకర్ణిర్మహామునిః ॥ 12 ॥
దశవర్షసహస్రాణి వాయుభక్షో జలాశ్రయః ।
తతః ప్రవ్యథితాస్సర్వే దేవాస్సాగ్నిపురోగమాః ॥ 13 ॥
అబ్రువన్ వచనం సర్వే పరస్పరసమాగతాః ।
అస్మాకం కస్యచిత్ స్థానమేష ప్రార్థయతే మునిః ॥ 14 ॥
ఇతి సంవిగ్నమనసస్సర్వే తే త్రిదివౌకసః ।
తత్ర కర్తుం తపోవిఘ్నం దేవైస్సర్వైర్నియోజితాః ॥ 15 ॥
ప్రధానాప్సరసః పంచ విద్యుచ్చలితవర్చసః ।
అప్సరోభిస్తతస్తాభిర్మునిర్దృష్టపరావరః ॥ 16 ॥
నీతో మదనవశ్యత్వం సురాణాం కార్యసిద్ధయే ।
తాశ్చైవాప్సరసః పంచ మునేః పత్నీత్వమాగతాః ॥ 17 ॥
తటాకే నిర్మితం తాసామస్మిన్నంతర్హితం గృహమ్ ।
తథైవాప్సరసః పంచ నివసంత్యో యథాసుఖమ్ ॥ 18 ॥
రమయంతి తపోయోగాన్మునిం యౌవనమాస్థితమ్ ।
తాసాం సంక్రీడమానానామేష వాదిత్రనిస్స్వనః ॥ 19 ॥
శ్రూయతే భూషణోన్మిశ్రో గీతశబ్దో మనోహరః ।
ఆశ్చర్యమితి తస్యైతద్వచనం భావితాత్మనః ॥ 20 ॥
రాఘవః ప్రతిజగ్రాహ సహ భ్రాత్రా మహాయశాః ।
ఏవం కథయమానస్య దదర్శాశ్రమమండలమ్ ॥ 21 ॥
కుశచీరపరిక్షిప్తం బ్రాహ్మ్యా లక్ష్మ్యా సమావృతమ్ ।
ప్రవిశ్య సహ వైదేహ్యా లక్ష్మణేన చ రాఘవః ॥ 22 ॥
ఉవాస మునిభిస్సర్వైః పూజ్యమానో మహాయశాః ।
తదా తస్మిన్సకాకుత్థ్సః శ్రీమత్యాశ్రమమండలే ॥ 23 ॥
ఉషిత్వా తు సుఖం తత్ర పూజ్యమానో మహర్షిభిః ।
జగామ చాశ్రమాంస్తేషాం పర్యాయేణ తపస్వినామ్ ॥ 24 ॥
యేషాముషితవాన్ పూర్వం సకాశే స మహాస్త్రవిత్ ।
క్వచిత్పరిదశాన్మాసానేకం సంవత్సరం క్వచిత్ ॥ 25 ॥
క్వచిచ్ఛ చతురో మాసాన్ పంచ షట్చాపరాన్క్వచిత్ ।
అపరత్రాధికం మాసాదప్యర్ధమధికం క్వచిత్ ॥ 26 ॥
త్రీన్మాసానష్టమాసాంశ్చ రాఘవో న్యవసత్సుఖమ్ ।
తథా సంవసతస్తస్య మునీనామాశ్రమేషు వై ॥ 27 ॥
రమతశ్చానుకూల్యేన యయుస్సంవత్సరా దశ ।
పరివృత్య చ ధర్మజ్ఞో రాఘవస్సహ సీతయా ॥ 28 ॥
సుతీక్ష్ణస్యాశ్రమం శ్రీమాన్పునరేవాజగామ హ ।
స తమాశ్రమమాసాద్య మునిభిః ప్రతిపూజితః ॥ 29 ॥
తత్రాపి న్యవసద్రామః కంచిత్కాలమరిందమః ।
తదాశ్రమస్థో వినయాత్కదాచిత్తం మహామునిమ్ ॥ 30 ॥
ఉపాసీనస్సకాకుత్స్థస్సుతీక్ష్ణమిదమబ్రవీత్ ।
అస్మిన్నరణ్యే భగవానగస్త్యో మునిసత్తమః ॥ 31 ॥
వసతీతి మయా నిత్యం కథాః కథయతాం శ్రుతమ్ ।
న తు జానామి తం దేశం వనస్యాస్య మహత్తయా ॥ 32 ॥
కుత్రాశ్రమపదం రమ్యం మహర్షేస్తస్య ధీమతః ।
ప్రసాదాత్తత్ర భవతస్సానుజస్సహ సీతయా ॥ 33 ॥
అగస్త్యమభిగచ్ఛేయమభివాదయితుం మునిమ్ ।
మనోరథో మహానేష హృది మే పరివర్తతే ॥ 34 ॥
యద్యహం తం మునివరం శుశ్రూషేయమపి స్వయమ్ ।
ఇతి రామస్య స మునిశ్శ్రుత్వా ధర్మాత్మనో వచః ॥ 35 ॥
సుతీక్ష్ణః ప్రత్యువాచేదం ప్రీతో దశరథాత్మజమ్ ।
అహమప్యేతదేవ త్వాం వక్తుకామస్సలక్ష్మణమ్ ॥ 36 ॥
అగస్త్యమభిగచ్ఛేతి సీతయా సహ రాఘవ ।
దిష్ట్యా త్విదానీమర్థేఽస్మిన్ స్వయమేవ బ్రవీషి మామ్ ॥ 37 ॥
అహమాఖ్యామి తే వత్స యత్రాగస్త్యో మహామునిః ।
యోజనాన్యాశ్రమాత్తాత యాహి చత్వారి వై తతః ॥ 38 ॥
దక్షిణేన మహాన్ శ్రీమానగస్త్యభ్రాతురాశ్రమః ।
స్థలప్రాయే వనోద్దేశే పిప్పలీవనశోభితే ॥ 39 ॥
బహుపుష్పఫలే రమ్యే నానాశకునినాదితే ।
పద్మిన్యో వివిధాస్తత్ర ప్రసన్నసలిలాశ్శివాః ॥ 40 ॥
హంసకారండవాకీర్ణాశ్చక్రవాకోపశోభితాః ।
తత్రైకాం రజనీం వ్యుష్య ప్రభాతే రామ గమ్యతామ్ ॥ 41 ॥
దక్షిణాం దిశమాస్థాయ వనషండస్య పార్శ్వతః ।
తత్రాగస్త్యాశ్రమపదం గత్వా యోజనమంతరా ॥ 42 ॥
రమణీయే వనోద్ధేశే బహుపాదపసంవృతే ।
రంస్యతే తత్ర వైదేహీ లక్ష్మణశ్చ సహ త్వయా ॥ 43 ॥
స హి రమ్యో వనోద్దేశో బహుపాదపసంకులః ।
యది బుద్ధిః కృతా ద్రష్టుమగస్త్యం తం మహామునిమ్ ॥ 44 ॥
అద్యైవ గమనే బుద్ధిం రోచయస్వ మహాయశః ।
ఇతి రామో మునేశ్శ్రుత్వా సహ భ్రాత్రాభివాద్య చ ॥ 45 ॥
ప్రతస్థేఽముద్దిశ్య సానుజస్సీతయా సహ ।
పశ్యన్వనాని రమ్యాణి పర్వతాంశ్చాభ్రసన్నిభాన్ ॥ 46 ॥
సరాంసి సరితశ్చైవ పథి మార్గవశానుగాః ।
సుతీక్ష్ణేనోపదిష్టేన గత్వా తేన పథా సుఖమ్ ॥ 47 ॥
ఇదం పరమసంహృష్టో వాక్యం లక్ష్మణమబ్రవీత్ ।
ఏతదేవాశ్రమపదం నూనం తస్య మహాత్మనః ॥ 48 ॥
అగస్త్యస్య మునేర్భ్రాతుర్దృశ్యతే పుణ్యకర్మణః ।
యథా హి మే వనస్యాస్య జ్ఞాతాః పథి సహస్రశః ॥ 49 ॥
సన్నతాః ఫలభారేణ పుష్పభారేణ చ ద్రుమాః ।
పిప్పలీనాం చ పక్వానాం వనాదస్మాదుపాగతః ॥ 50 ॥
గంధోఽయం పవనోక్షిప్తస్సహసా కటుకోదయః ।
తత్ర తత్ర చ దృశ్యంతే సంక్షిప్తాః కాష్ఠసంచయాః ॥ 51 ॥
లూనాశ్చ పథి దృశ్యంతే దర్భా వైడూర్యవర్చసః ।
ఏతచ్చ వనమధ్యస్థం కృష్ణాభ్రశిఖరోపమమ్ ॥ 52 ॥
పావకస్యాశ్రమస్థస్య ధూమాగ్రం సంప్రదృశ్యతే ।
వివిక్తేషు చ తీర్థేషు కృతస్నానా ద్విజాతయః ॥ 53 ॥
పుష్పోపహారం కుర్వంతి కుసుమైస్స్వయమర్జితై ।
తత్సుతీక్ష్ణస్య వచనం యథా సౌమ్య మయా శ్రుతమ్ ॥ 54 ॥
అగస్త్యస్యాశ్రమో భ్రాతుర్నూనమేష భవిష్యతి ।
నిగృహ్య తపసా మృత్యుం లోకానాం హితకామ్యయా ॥ 55 ॥
యస్య భ్రాత్రా కృతేయం దిక్ఛరణ్యా పుణ్యకర్మణా ।
ధారయన్ బ్రాహ్మణం రూపమిల్వలస్సంస్కృతం వదన్ ॥ 56 ॥
ఆమంత్రయతి విప్రాన్స్మశ్రాద్ధముద్దిశ్య నిర్ఘృణః ।
భ్రాతరం సంస్కృతం కృత్వా తతస్తం మేషరూపిణమ్ ॥ 57 ॥
తాన్ ద్విజాన్భోజయామాస శ్రాద్ధదృష్టేన కర్మణా ।
తతో భుక్తవతాం తేషాం విప్రాణామిల్వలోఽబ్రవీత్ ॥ 58 ॥
వాతాపే నిష్క్రమన్వేతి స్వరేణ మహతా వదన్ ।
తతో భ్రాతుర్వచశ్శ్రుత్వా వాతాపిర్మేషవన్నదన్ ॥ 59 ॥
భిత్త్వా భిత్త్వా శరీరాణి బ్రాహ్మణానాం వినిష్పతత్ ।
బ్రాహ్మాణానాం సహస్రాణి తైరేవం కామరూపిభిః ॥ 60 ॥
వినాశితాని సంహత్య నిత్యశః పిశితాశనైః ।
అగస్త్యేన తదా దేవైః ప్రార్థితేన మహర్షిణా ॥ 61 ॥
అనుభూయ కిల శ్రాద్ధే భక్షితస్సమహాసురః ।
తతస్సంపన్నమిత్యుక్త్వా దత్త్వా హస్తోదకం తతః ॥ 62 ॥
భ్రాతరం నిష్క్రమస్వేతి చేల్వలస్సోఽభ్యభాషత ।
స తం తథా భాషమాణం భ్రాతరం విప్రఘాతినమ్ ॥ 63 ॥
అబ్రవీత్ప్రహసంధీమానగస్త్యో మునిసత్తమః ।
కుతో నిష్క్రమితుం శక్తిర్మయా జీర్ణస్య రక్షసః ॥ 64 ॥
భ్రాతుస్తే మేషరూపస్య గతస్య యమసాదనమ్ ।
అథ తస్య వచశ్శ్రుత్వా భ్రాతుర్నిధనసంశ్రయమ్ ॥ 65 ॥
ప్రధర్షయితుమారేభే మునిం క్రోధాన్నిశాచరః ।
సోఽభిద్రవన్మునిశ్రేష్ఠం మునినా దీప్తతేజసా ॥ 66 ॥
చక్షుషానలకల్పేన నిర్దగ్ధో నిధనం గతః ।
తస్యాయమాశ్రమో భ్రాతుస్తటాకవనశోభితః ॥ 67 ॥
విప్రానుకంపయా యేన కర్మేదం దుష్కరం కృతమ్ ।
ఏవం కథయమానస్య తస్య సౌమిత్రిణా సహ ।
రామస్యాస్తం గతస్సూర్యస్సంధ్యాకాలోఽభ్యవర్తతః ॥ 68 ॥
ఉపాస్య పశ్చిమాం సంధ్యాం సహ భ్రాత్రా యథావిధి ।
ప్రవివేశాఽశ్రమపదం తమృషిం సోఽభ్యవాదయత్ ॥ 69 ॥
సమ్యక్ ప్రతిగృహీతశ్చ మునినా తేన రాఘవః ।
న్యవసత్తాం నిశామేకాం ప్రాశ్య మూలఫలాని చ ॥ 70 ॥
తస్యాం రాత్య్రాం వ్యతీతాయాం విమలే సూర్యమండలే ।
భ్రాతరం తమగస్త్యస్య హ్యామంత్రయత రాఘవః ॥ 71 ॥
అభివాదయే త్వాం భగవన్ సుఖమధ్యుషితో నిశామ్ ।
ఆమంత్రయే త్వాం గచ్ఛామి గురుం తే ద్రష్టుమగ్రజమ్ ॥ 72 ॥
గమ్యతామితి తేనోక్తో జగామ రఘునందనః ।
యథోద్దిష్టేన మార్గేణ వనం తచ్చావలోకయన్ ॥ 73 ॥
నీవారాన్పనసాంస్తాలాంస్తిమిశాన్వంచులాంధవాన్ ।
చిరిబిల్వాన్మధూకాంశ్చ బిల్వానపి చ తిందుకాన్ ॥ 74 ॥
పుష్పితాన్పుష్పితాగ్రాభిర్లతాభిరనువేష్టితాన్ ।
దదర్శ రామశ్శతశస్తత్ర కాంతారపాదపాన్ ॥ 75 ॥
హస్తిహస్తైర్విమృదితాన్వానరైరుపశోభితాన్ ।
మత్తైశ్శకునిసంఘైశ్చ శతశశ్చ ప్రణాదితాన్ ॥ 76 ॥
తతోఽబ్రవీత్సమీపస్థం రామో రాజీవలోచనః ।
పృష్ఠతోఽనుగతం వీరం లక్ష్మణం లక్ష్మివర్ధనమ్ ॥ 77 ॥
స్నిగ్ధపత్రా యథా వృక్షా యథా క్షాంతా మృగద్విజాః ।
ఆశ్రమో నాతిదూరస్థో మహర్షేర్భావితాత్మనః ॥ 78 ॥
అగస్త్య ఇతి విఖ్యాతో లోకే స్వేనైవ కర్మణా ।
ఆశ్రమో దృశ్యతే తస్య పరిశ్రాంతశ్రమాపహః ॥ 79 ॥
ప్రాజ్యధూమాకులవనశ్చీరమాలాపరిష్కృతః ।
ప్రశాంతమృగయూథశ్చ నానాశకునినాదితః ॥ 80 ॥
తస్యేదమాశ్రమపదం ప్రభావాద్యస్య రాక్షసైః ।
దిగియం దక్షిణా త్రాసాద్దృశ్యతే నోపభుజ్యతే ॥ 81 ॥
యదా ప్రభృతి చాక్రాంతా దిగియం పుణ్యకర్మణా ।
తదా ప్రభృతి నిర్వైరాః ప్రశాంతా రజనీచరాః ॥ 82 ॥
నామ్నా చేయం భగవతో దక్షిణా దిక్ప్రదక్షిణా ।
ప్రథితా త్రిషు లోకేషు దుర్ధర్షా క్రూరకర్మభిః ॥ 83 ॥
మార్గం నిరోద్ధుం నిరతో భాస్కరస్యాచలోత్తమః ।
నిదేశం పాలయన్యస్య వింధ్యశైలా న వర్ధతే ॥ 84 ॥
అయం దీర్ఘాయుషస్తస్య లోకే విశ్రుతకర్మణః ।
అగస్త్యస్యాశ్రమ శ్రీమాన్వినీతజనసేవితః ॥ 85 ॥
ఏష లోకార్చితస్సాధుర్హితే నిత్యరతస్సతామ్ ।
అస్మానభిగతానేష శ్రేయసా యోజయిష్యతి ॥ 86 ॥
ఆరాధయిష్యామ్యత్రాహమగస్త్యం తం మహామునిమ్ ।
శేషం చ వనవాసస్య సౌమ్య వత్స్యామ్యహం ప్రభో ॥ 87 ॥
అత్ర దేవాస్సగంధర్వాస్సిద్ధాశ్చ పరమర్షయః ।
అగస్త్యం నియతాహారం సతతం పర్యుపాసతే ॥ 88 ॥
నాత్ర జీవేన్మృషావాదీ క్రూరో వా యది వా శఠః ।
నృశంసః కామవృత్తో వా మునిరేష తథావిధః ॥ 89 ॥
అత్ర దేవాశ్చ యక్షాశ్చ నాగాశ్చ పతగైస్సహ ।
వసంతి నియతాహారా ధర్మమారాధయిష్ణవః ॥ 90 ॥
అత్ర సిద్ధా మహాత్మానో విమానైజస్సూర్యసన్నిభైః ।
త్యక్తదేహా నవైర్దేహైః స్వర్యాతాః పరమర్షయః ॥ 91 ॥
యక్షత్వమమరత్వం చ రాజ్యాని వివిధాని చ ।
అత్ర దేవాః ప్రయచ్ఛంతి భూతైరారాధితాశ్శుభైః ॥ 92 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అరణ్యకాండే ఏకాదశస్సర్గః ॥
