శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే సుందరకాండమ్ ।
అథ షట్చత్వారింశస్సర్గః ।
హతాన్మంత్రిసుతాన్ బుద్ధ్వా వానరేణ మహాత్మనా ।
రావణస్సంవృతాకారశ్చకార మతిముత్తమామ్ ॥ 1 ॥
స విరూపాక్షయూపాక్షౌ దుర్ధరం చైవ రాక్షసమ్ ।
ప్రఘసం భాసకర్ణం చ పంచసేనాగ్రనాయకాన్ ॥ 2 ॥
సందిదేశ దశగ్రీవో వీరాన్నయవిశారదాన్ ।
హనుమద్గ్రహణవ్యగ్రాన్వాయువేగసమాన్యుధి ॥ 3 ॥
యాత సేనాగ్రగాస్సర్వే మహాబలపరిగ్రహాః ।
సవాజిరథమాతంగాస్స కపిశ్శాస్యతామితి ॥ 4 ॥
యత్నైశ్చ ఖలు భావ్యం స్యాత్తమాసాద్య వనాలయమ్ ।
కర్మ చాపి సమాధేయం దేశకాలావిరోధినమ్ ॥ 5 ॥
న హ్యహం తం కపిం మన్యే కర్మణా ప్రతితర్కయన్ ।
సర్వథా తన్మహద్భూతం మహాబలపరిగ్రహమ్ ॥ 6 ॥
భవేదింద్రేణ వా సృష్టమస్మదర్థం తపోబలాత్ ।
సనాగయక్షగంధర్వా దేవాసురమహర్షయః ॥ 7 ॥
యుష్మాభిస్సహితైస్సర్వైర్మయా సహ వినిర్జితాః ।
తైరవశ్యం విధాతవ్యం వ్యలీకం కించిదేవ నః ॥ 8 ॥
తదేవ నాత్ర సందేహః ప్రసహ్య పరిగృహ్యతామ్ ।
నావమాన్యో భవద్భిశ్చ హరిర్ధీరపరాక్రమః ॥ 9 ॥
దృష్టా హి హరయః పూర్వం మయా విపులవిక్రమాః ।
వాలీ చ సహసుగ్రీవో జాంబవాంశ్చ మహాబలః ॥ 10 ॥
నీలస్సేనాపతిశ్చైవ యే చాన్యే ద్వివిదాదయః ।
నైవం తేషాం గతిర్భీమా న తేజో న పరాక్రమః ॥ 11 ॥
న మతిర్న బలోత్సాహౌ న రూపపరికల్పనమ్ ।
మహత్సత్త్వమిదం జ్ఞేయం కపిరూపం వ్యవస్థితమ్ ॥ 12 ॥
ప్రయత్నం మహదాస్థాయ క్రియతామస్య నిగ్రహః ।
కామం లోకాస్త్రయస్సేంద్రాస్ససురాసురమానవాః ॥ 13 ॥
భవతామగ్రతః స్థాతుం న పర్యాప్తా రణాజిరే ।
తథాపి తు నయజ్ఞేన జయమాకాంక్షతా రణే ॥ 14 ॥
ఆత్మా రక్ష్యః ప్రయత్నేన యుద్ధసిద్ధిర్హి చంచలా ।
తే స్వామివచనం సర్వే ప్రతిగృహ్య మహౌజసః ॥ 15 ॥
సముత్పేతుర్మహావేగా హుతాశసమతేజసః ।
రథైర్మత్తైశ్చ మాతంగైర్వాజిభిశ్చ మహాజవైః ॥ 16 ॥
శస్త్రైశ్చ వివిధైస్తీక్ష్ణైస్సర్వైశ్చోపచితా బలైః ।
తతస్తం దదృశుర్వీరా దీప్యమానం మహాకపిమ్ ॥ 17 ॥
రశ్మిమంతమివోద్యంతం స్వతేజోరశ్మిమాలినమ్ ।
తోరణస్థం మహోత్సాహం మహాసత్త్వం మహాబలమ్ ॥ 18 ॥
మహామతిం మహావేగం మహాకాయం మహాబలమ్ ।
తం సమీక్ష్యైవ తే సర్వే దిక్షు సర్వాస్వవస్థితాః ॥ 19 ॥
తై స్తైః ప్రహరణైర్భీమైరభిపేతుస్తతస్తతః ।
తస్య పంచాయసాస్తీక్ష్ణాశ్శితాః పీతముఖాశ్శరాః ॥ 20 ॥
శిరస్యుత్పలపత్రాభా దుర్ధరేణ నిపాతితాః ।
స తైః పంచభిరావిద్ధశ్శరైశ్శిరసి వానరః ॥ 21 ॥
ఉత్పపాత నదన్ వ్యోమ్ని దిశో దశ వినాదయన్ ।
తతస్తు దుర్ధరో వీరస్సరథస్సజ్యకార్ముకః ॥ 22 ॥
కిరన్ శరశతైస్తీక్ష్ణైరభిపేదే మహాబలః ।
స కపిర్వారయామాస తం వ్యోమ్ని శరవర్షిణమ్ ॥ 23 ॥
వృష్టిమంతం పయోదాంతే పయోదమివ మారుతః ।
అర్ధ్యమానస్తతస్తేన దుర్ధరేణానిలాత్మజః ॥ 24 ॥
చకార కదనం భూయో వ్యవర్ధత చ వేగవాన్ ।
స దూరం సహసోత్పత్య దుర్ధరస్య రథే హరిః ॥ 25 ॥
నిపపాత మహావేగో విద్యుద్రాశిర్గిరావివ ।
తతస్స మథితాష్టాశ్వం రథం భగ్నాక్షకూబరమ్ ॥ 26 ॥
విహాయ న్యపతద్భూమౌ దుర్ధరస్త్యక్తజీవితః ।
తం విరూపాక్షయూపాక్షౌ దృష్ట్వా నిపతితం భువి ॥ 27 ॥
సంజాతరోషౌ దుర్ధర్షావుత్పేతురరిందమౌ ।
స తాభ్యాం సహసోత్పత్య విష్ఠితో విమలేఽంబరే ॥ 28 ॥
ముద్గరాభ్యాం మహాబాహుర్వక్షస్యభిహతః కపిః ।
తయోర్వేగవతోర్వేగం వినిహత్య మహాబలః ॥ 29 ॥
నిపపాత పునర్భూమౌ సుపర్ణసమవిక్రమః ।
స సాలవృక్షమాసాద్య తముత్పాట్య చ వానరః ॥ 30 ॥
తావుభౌ రాక్షసౌ వీరౌ జఘాన పవనాత్మజః ।
తతస్తాంస్త్రీన్హతాన్జ్ఞాత్వా వానరేణ తరస్వినా ॥ 31 ॥
అభిపేదే మహావేగః ప్రసహ్య ప్రఘసో హరిమ్ ।
భాసకర్ణశ్చ సంకృద్ధశ్శూలమాదాయ వీర్యవాన్ ॥ 32 ॥
ఏకతః కపిశార్దూలం యశస్వినమవస్థితమ్ ।
పట్టిసేన శితాగ్రేణ ప్రఘసః ప్రత్యయోధయత్ ॥ 33 ॥
భాసకర్ణశ్చ శూలేన రాక్షసః కపిసత్తమమ్ ।
స తాభ్యాం విక్షతైర్గాత్రైరసృగ్దిగ్ధతనూరుహః ॥ 34 ॥
అభవద్వానరః క్రుద్ధో బాలసూర్యసమప్రభః ।
సముత్పాట్య గిరేశ్శృంగం సమృగవ్యాలపాదపమ్ ॥ 35 ॥
జఘాన హనుమాన్ వీరో రాక్షసౌ కపికుంజరః ।
తతస్తేష్వవసన్నేషు సేనాపతిషు పంచసు ॥ 36 ॥
బలం తదవశేషం చ నాశయామాస వానరః ।
అశ్వైరశ్వాన్ గజైర్నాగాన్ యోధైర్యోధాన్ రథైరథాన్ ॥ 37 ॥
స కపిర్నాశయామాస సహస్రాక్ష ఇవాసురాన్ ।
హతైర్నాగైశ్చ తురగైర్భగ్నాక్షైశ్చ మహారథైః ॥ 38 ॥
హతైశ్చ రాక్షసైర్భూమీ రుద్ధమార్గా సమంతతః ।
తతః కపిస్తాంధ్వజినీపతీన్ రణే నిహత్య వీరాన్సబలాన్సవాహనాన్ ।
సమీక్ష్య వీరః పరిగృహ్య తోరణం కృతక్షణః కాల ఇవ ప్రజాక్షయే ॥ 39 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే సుందరకాండే షట్చత్వారింశస్సర్గః ॥
