శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాండమ్ ।
అథ ద్వాశీతితమస్సర్గః ।
తామార్యగణసంపూర్ణాం భరతః ప్రగ్రహాం సభామ్ ।
దదర్శ బుద్ధిసంపన్నః పూర్ణచంద్రో నిశామివ ॥ 1 ॥
ఆసనాని యథాన్యాయమార్యాణాం విశతాం తదా ।
వస్త్రాంగరాగప్రభయా ద్యోతితా సా సభోత్తమా ॥ 2 ॥
సా విద్వజ్జనసంపూర్ణా సభా సురుచిరా తదా ।
అదృశ్యత ఘనాపాయే పూర్ణచంద్రేవ శర్వరీ ॥ 3 ॥
రాజ్ఞస్తు ప్రకృతీ స్సర్వా స్సమగ్రాః ప్రేక్ష్య ధర్మవిత్ ।
ఇదం పురోహితో వాక్యం భరతం మృదు చాబ్రవీత్ ॥ 4 ॥
తాత రాజా దశరథ స్స్వర్గతో ధర్మమాచరన్ ।
ధనధాన్యవతీం స్ఫీతాం ప్రదాయ పృథివీం తవ ॥ 5 ॥
రామస్తథా సత్యధృతిస్సతాం ధర్మమనుస్మరన్ ।
నాజహాత్పితురాదేశం శశీ జ్యోత్స్నామివోదితః ॥ 6 ॥
పిత్రా భ్రాత్రా చ తే దత్తం రాజ్యం నిహతకంటకమ్ ।
తద్భుంక్ష్వ ముదితామాత్యః క్షిప్రమేవాభిషేచయ ॥ 7 ॥
ఉదీచ్యా శ్చ ప్రతీచ్యా శ్చ దాక్షిణాత్యాశ్చ కేవలాః ।
కోట్యాపరాంతాస్సాముద్రారత్నాన్యభిహరంతుతే ॥ 8 ॥
తచ్ఛ్రుత్వా భరతో వాక్యం శోకేనాభిపరిప్లుతః ।
జగామ మనసా రామం ధర్మజ్ఞో ధర్మకాంక్షయా ॥ 9 ॥
సబాష్పకలయా వాచా కలహంసస్వరో యువా ।
విలలాప సభామధ్యే జగర్హే చ పురోహితమ్ ॥ 10 ॥
చరితబ్రహ్మచర్యస్య విద్యాస్నాతస్య ధీమతః ।
ధర్మే ప్రయతమానస్య కో రాజ్యం మద్విధో హరేత్ ॥ 11 ॥
కథం దశరథాజ్జాతో భవేద్రాజ్యాపహారకః ।
రాజ్యం చాహం చ రామస్య ధర్మం వక్తుమిహార్హసి ॥ 12 ॥
జ్యేష్ఠ శ్శ్రేష్ఠశ్చ ధర్మాత్మా దిలీపనహుషోపమః ।
లబ్ధుమర్హతి కాకుత్స్థో రాజ్యం దశరథో యథా ॥ 13 ॥
అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యం కుర్యాం పాపమహం యది ।
ఇక్ష్వాకూణామహం లోకే భవేయం కులపాంసనః ॥ 14 ॥
యద్ధి మాత్రా కృతం పాపం నాహం తదపి రోచయే ।
ఇహస్థో వనదుర్గస్థం నమస్యామి కృతాంజలిః ॥ 15 ॥
రామమేవానుగచ్ఛామి రాజా స ద్విపదాం వరః ।
త్రయాణామపి లోకానాం రాజ్యమర్హతి రాఘవః ॥ 16 ॥
తద్వాక్యం ధర్మసంయుక్తం శ్రుత్వా సర్వే సభాసదః ।
హర్షాన్ముముచురశ్రూణి రామే నిహితచేతసః ॥ 17 ॥
యది త్వార్యం న శక్ష్యామి వినివర్తయితుం వనాత్ ।
వనే తత్రైవ వత్స్యామి యథాఽర్యో లక్ష్మణస్తథా ॥ 18 ॥
సర్వోపాయం తు వర్తిష్యే వినివర్తయితుం బలాత్ ।
సమక్షమార్యమిశ్రాణాం సాధూనాం గుణవర్తినామ్ ॥ 19 ॥
విష్టికర్మాంతికా స్సర్వే మార్గశోధకరక్షకాః ।
ప్రస్థాపితా మయా పూర్వం యత్రాపి మమ రోచతే ॥ 20 ॥
ఏవముక్త్వా తు ధర్మాత్మా భరతో భ్రాతృవత్సలః ।
సమీపస్థమువాచేదం సుమంత్రం మంత్రకోవిదమ్ ॥ 21 ॥
తూర్ణముత్థాయ గచ్ఛ త్వం సుమంత్ర మమ శాసనాత్ ।
యాత్రామాజ్ఞాపయ క్షిప్రం బలం చైవ సమానయ ॥ 22 ॥
ఏవముక్త స్సుమంత్రస్తు భరతేన మహాత్మనా ।
హృష్టస్తదాఽదిశత్సర్వం యథాసందిష్టమిష్టవత్ ॥ 23 ॥
తాః ప్రహృష్టాః ప్రకృతయో బలాధ్యక్షా బలస్య చ ।
శ్రుత్వా యాత్రాం సమాజ్ఞప్తాం రాఘవస్య నివర్తనే ॥ 24 ॥
తతో యోధాంగనా స్సర్వా భర్త్రూన్సర్వాన్గృహేగృహే ।
యాత్రాగమనమాజ్ఞాయ త్వరయంతి స్మ హర్షితాః ॥ 25 ॥
తే హయైర్గోరథైశ్శీఘ్రైస్స్యందనైశ్చ మహాజవైః సహ యోధైర్బలాధ్యక్షా బలం సర్వమచోదయన్ ॥ 26 ॥
సజ్జం తు తద్బలం దృష్ట్వా భరతో గురుసన్నిధౌ ।
రథం మే త్వరయస్వేతి సుమంత్రం పార్శ్వతోఽబ్రవీత్ ॥ 27 ॥
భరతస్య తు తస్యాజ్ఞాం ప్రతిగృహ్య చ హర్షితః ।
రథం గృహీత్వా ప్రయయౌ యుక్తం పరమవాజిభిః ॥ 28 ॥
స రాఘవ స్సత్యధృతిః ప్రతాపవాన్ బ్రువన్ సుయుక్తం దృఢసత్యవిక్రమః ।
గురుం మహారణ్యగతం యశస్వినం ప్రసాదయిష్యన్భరతోఽబ్రవీత్తదా ॥ 29 ॥
తూర్ణం సముత్థాయ సుమంత్ర గచ్ఛ బలస్య యోగాయ బలప్రధానాన్ ।
ఆనేతుమిచ్ఛామి హి తం వనస్థం ప్రసాద్య రామం జగతో హితాయ ॥ 30 ॥
ససూతపుత్రో భరతేన సమ్యగాజ్ఞాపితస్సంపరిపూర్ణకామః ।
శశాస సర్వాన్ప్రకృతిప్రధానాన్బలస్య ముఖ్యాంశ్చ సుహృజ్జనం చ ॥ 31 ॥
తత స్సముత్థాయ కులే కులే తే రాజన్యవైశ్యా వృషలాశ్చ విప్రాః ।
అయూయుజన్నుష్ట్రఖరాన్రథాంశ్చ నాగాన్హయాంశ్చైవ కులప్రసూతాన్ ॥ 32 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాండే ద్వాశీతితమస్సర్గః ॥
