శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే కిష్కింధాకాండమ్ ।
అథ ద్వావింశస్సర్గః ।
వీక్షమాణస్తు మందాసుస్సర్వతో మందముచ్ఛ్వసన్ ।
ఆదావేవ తు సుగ్రీవం దదర్శత్వాత్మజాగ్రతః ॥ 1 ॥
తం ప్రాప్తవిజయం వాలీ సుగ్రీవం ప్లవగేశ్వరః ।
ఆభాష్య వ్యక్తయా వాచా సస్నేహమిదమబ్రవీత్ ॥ 2 ॥
సుగ్రీవ దోషేణ న మాం గంతుమర్హసి కిల్బిషాత్ ।
కృష్యమాణం భవిష్యేణ బుద్ధిమోహేన మాం బలాత్ ॥ 3 ॥
యుగపద్విహితం తాత న మన్యే సుఖమావయోః ।
సౌహార్ద భ్రాతృయుక్తం హి తదిదం తాత నాన్యథా ॥ 4 ॥
ప్రతిపద్య త్వమద్యైవ రాజ్యమేషాం వనౌకసామ్ ।
మామప్యద్యైవ గచ్ఛంతం విద్ధి వైవస్వతక్షయమ్ ॥ 5 ॥
జీవితం చ హి రాజ్యం చ శ్రియం చ విపులామిమామ్ ।
ప్రజహామ్యేష వై తూర్ణం మహచ్చాగర్హితం యశః ॥ 6 ॥
అస్యాం త్వహమవస్థాయాం వీర వక్ష్యామి యద్వచః ।
యద్యప్యసుకరం రాజన్కర్తుమేవ తదర్హసి ॥ 7 ॥
సుఖార్హం సుఖసంవృద్ధం బాలమేనమబాలిశమ్ ।
బాష్పపూర్ణముఖం పశ్య భూమౌ పతితమంగదమ్ ॥ 8 ॥
మమ ప్రాణైః ప్రియతరం పుత్రం పుత్రమివౌరసమ్ ।
మయా హీనమహీనార్థం పర్వతః పరిపాలయ ॥ 9 ॥
త్వమేవాస్య హి దాతా చ పరిత్రాతా చ సర్వశః ।
భయేష్వభయదశ్చైవ యథాఽహం ప్లవగేశ్వర ॥ 10 ॥
ఏష తారాత్మజ శ్రీమాంస్త్వయా తుల్యపరాక్రమః ।
రక్షసాం చ వధే తేషామగ్రతస్తే భవిష్యతి ॥ 11 ॥
అనురూపాణి కర్మాణి విక్రమ్య బలవాన్రణే ।
కరిష్యత్యేష తారేయస్తరస్వీ తరుణోఽంగదః ॥ 12 ॥
సుషేణదుహితా చేయమర్థసూక్ష్మవిమనిశ్చయే ।
ఔత్పాతికే చ వివిధే సర్వతః పరినిష్ఠితా ॥ 13 ॥
యదేషా సాధ్వితి బ్రూయాత్కార్యం తన్ముక్తసంశయమ్ ।
న హి తారామతం కించిదన్యథా పరివర్తతే ॥ 14 ॥
రాఘవస్య చ తే కార్యం కర్తవ్యమవిశంకయా ।
స్యాదధర్మో హ్యకరణే త్వాం చ హింస్యాద్విమానితః ॥ 15 ॥
ఇమాం చ మాలామాధత్స్వ దివ్యాం సుగ్రీవ కాంచనీమ్ ।
ఉదారా శ్రీస్థితా హ్యాస్యాం సంప్రజహ్యాన్మృతే మయి ॥ 16 ॥
ఇత్యేవముక్తస్సుగ్రీవో వాలినా భ్రాతృసౌహృదాత్ ।
హర్షం త్యక్త్వా పునర్దీనో గ్రహగ్రస్త ఇవోడురాట్ ॥ 17 ॥
తద్వాలివచనాచ్ఛాంతః కుర్వన్యుక్తమతంద్రితః ।
జగ్రాహ సోఽభ్యనుజ్ఞాతో మాలాం తాం చైవ కాంచనీమ్ ॥ 18 ॥
తాం మాలాం కాంచనీం దత్త్వా దృష్ట్వాచైవాత్మజం స్థితమ్ ।
సంసిద్ధః ప్రేత్యభావాయ స్నేహాదంగదమబ్రవీత్ ॥ 19 ॥
దేశకాలౌ భజస్వాద్య క్షమమాణః ప్రియాప్రియే ।
సుఖదుఃఖ సహః కాలే సుగ్రీవవశగో భవ ॥ 20 ॥
యథా హి త్వం మహాబాహో లాలితస్సతతం మయా ।
న తథా వర్తమానం త్వాం సుగ్రీవో బహుమంస్యతే ॥ 21 ॥
మాఽస్యామిత్రైర్గతం గచ్ఛేర్మా శత్రుభిరరిందమ ।
భర్తురర్థపరో దాంతః సుగ్రీవవశగో భవ ॥ 22 ॥
న చాతిప్రణయః కార్యః కర్తవ్యోఽప్రణయశ్చ తే ।
ఉభయం హి మహాందోష స్తస్మాదంతరదృగ్భవ ॥ 23 ॥
ఇత్యుక్త్వాఽథ వివృత్తాక్షః శరసంపీడితో భృశమ్ ।
వివృతైర్దశనై ర్భీమైర్బభూవోత్క్రాంతజీవితః ॥ 24 ॥
తతో విచుక్రుశుస్తత్ర వానరా హరియూథపాః ।
పరిదేవయమానాస్తే సర్వే ప్లవగపుంగవాః ॥ 25 ॥
కిష్కింధా హ్యద్య శూన్యాఽసీత్స్వర్గతే వానరాధిపే ।
ఉద్యానాని చ శూన్యాని పర్వతాః కాననాని చ ॥ 26 ॥
హతే ప్లవగశార్దూలే నిష్ప్రభా వానరాః కృతాః ।
యస్య వేగేన మహతా కాననాని వనాని చ ।
పుష్పౌఘేణానుబధ్యంతే కరిష్యతి తదద్య కః ॥ 27 ॥
యేన దత్తం మహద్యుద్ధం గంధర్వస్య మహాత్మనః ॥ 28 ॥
గోలభస్య మహాబాహోర్దశవర్షాణి పంచ చ ।
నైవ రాత్రౌ న దివసే తద్యుద్ధముపశామ్యతి ॥ 29 ॥
తతస్తు షోడశే వర్షే గోలభో వినిపాతితః ।
హత్వా తం దుర్వినీతం తు వాలీ దంష్ట్రాకరాలవాన్ ॥ 30 ॥
సర్వాఽభయంకరోఽస్మాకం కథమేష నిపాతితః ।
హతే తు వీరే ప్లవగాధిపే తదా ప్లవంగమాస్తత్ర న శర్మ లేభిరే ।
వనేచరాః సింహయుతే మహావనే యథా హి గావో నిహతే గవాం పతౌ ॥ 31 ॥
తతస్తు తారా వ్యసనార్ణవాప్లుతా మృతస్య భర్తుర్వదనం సమీక్ష్య సా ।
జగామ భూమిం పరిరభ్య వాలినం మహాద్రుమం ఛిన్నమివాశ్రితా లతా ॥ 32 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే కిష్కింధాకాండే ద్వావింశస్సర్గః ॥
