శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే కిష్కింధాకాండమ్ ।
అథ ఏకచత్వారింశస్సర్గః ।
తతః ప్రస్థాప్య సుగ్రీవస్తన్మహద్వానరం బలమ్ ।
దక్షిణాం ప్రేషయామాస వానరానభిలక్షితాన్ ॥ 1 ॥
నీల మగ్నిసుతం చైవ హనుమంతం చ వానరమ్ ।
పితామహసుతం చైవ జాంబవంతం మహాబలమ్ ॥ 2 ॥
సుహోత్రం చ శరారిం చ శరగుల్మం తథైవ చ ।
గజం గవాక్షం గవయం సుషేణమృషభం తథా ॥ 3 ॥
మైందం చ ద్వివిదం చైవ విజయం గంధమాదనమ్ ।
ఉల్కాముఖమసంగం చ హుతాశనసుతావుభౌ ॥ 4 ॥
అంగదప్రముఖాన్వీరాన్వీరః కపిగణేశ్వరః ।
వేగవిక్రమసంపన్నాన్సందిదేశ విశేషవిత్ ॥ 5 ॥
తేషామగ్రేసరం చైవ మహాబలమథాంగదమ్ ।
విధాయ హరివీరాణామాదిశద్దక్షిణాం దిశమ్ ॥ 6 ॥
యే కేచన సముద్దేశాస్తస్యాం దిశి సుదుర్గమాః ।
కపీశః కపిముఖ్యానాం స తేషాం తానుదాహరత్ ॥ 7 ॥
సహస్రశిరసం వింధ్యం నానాద్రుమలతాయుతమ్ ।
నర్మదాం చ నదీం రమ్యాం మహోరగనిషేవితామ్ ॥ 8 ॥
తతో గోదావరీం రమ్యాం కృష్ణవేణీం మహానదీమ్ ।
వరదాం చ మహాభాగాం మహోరగనిషేవితామ్ ॥ 9 ॥
మేఖలాముత్కలాం చైవ దశార్ణనగరాణ్యపి ।
ఆశ్వవంతీమవంతీం చ సర్వామేవానుపశ్యత ॥ 10 ॥
విదర్భానృషికాంశ్చైవ రమ్యాన్మాహిషకానపి ।
తథా వంగాన్కలింగాంశ్చ కౌశికాంశ్చ సమంతతః ॥ 11 ॥
అన్వీక్ష్య దండకారణ్యం సపర్వతనదీగుహామ్ ।
నదీం గోదావరీం చైవ సర్వమేవానుపశ్యత ॥ 12 ॥
తథైవాంధ్రాంశ్చ పుండ్రాంశ్చ చోలాన్పాండ్యాంత్స కేరలాన్ ।
అయోముఖశ్చ గంతవ్యః పర్వతో ధాతుమండితః ॥ 13 ॥
విచిత్రశిఖర శ్శ్రీమాంశ్చిత్రపుష్పితకాననః ।
సచందనవనోద్దేశో మార్గితవ్యో మహాగిరిః ॥ 14 ॥
తతస్తామాపగాం దివ్యాం ప్రసన్నసలిలాం శివామ్ ।
తత్ర ద్రక్ష్యథ కావేరీం విహితామప్సరోగణైః ॥ 15 ॥
తస్యాసీనం నగస్యాగ్రే మలయస్య మహౌజసమ్ ।
ద్రక్ష్యథాఽదిత్యసంకాశమగస్త్యమృషిసత్తమమ్ ॥ 16 ॥
తతస్తేనాభ్యనుజ్ఞాతాః ప్రసన్నేన మహాత్మనా ।
తామ్రపర్ణీం గ్రాహజుష్టాం తరిష్యథ మహానదీమ్ ॥ 17 ॥
సా చందనవనైర్దివ్యై ప్రచ్ఛన్నా ద్వీపశాలినీ ।
కాంతేవ యువతిః కాంతాం సముద్రమవగాహతే ॥ 18 ॥
తతో హేమమయం దివ్యం ముక్తామణివిభూషితమ్ ।
యుక్తం కవాటం పాండ్యానాం గతా ద్రక్ష్యథ వానరాః ॥ 19 ॥
తతస్సముద్రమాసాద్య సంప్రధార్యార్థనిశ్చయమ్ ।
అగస్త్యేనాంతరే తత్ర సాగరే వినివేశితః ॥ 20 ॥
చిత్రనానానగః శ్రీమాన్మహేంద్రః పర్వతోత్తమః ।
జాతరూపమయః శ్రీమానవగాఢో మహార్ణవమ్ ॥ 21 ॥
నానావిధైర్నగై స్సర్వైలతాభిశ్చోపశోభితమ్ ।
దేవర్షియక్షప్రవరైరప్సరోభిశ్చ సేవితమ్ ॥ 22 ॥
సిద్ధచారణసంఘైశ్చ ప్రకీర్ణం సమనోరమమ్ ।
తముపైతి సహస్రాక్షః సదా పర్వసు పర్వసు ॥ 23 ॥
ద్వీపస్తస్యాపరే పారే శతయోజనమాయతః ।
అగమ్యో మానుషైర్దీప్తస్తం మార్గధ్వం సమంతతః ॥ 24 ॥
తత్ర సర్వాత్మనా సీతా మార్గితవ్యా విశేషతః ।
స హి దేశస్తు వధ్యస్య రావణస్య దురాత్మనః ॥ 25 ॥
రాక్షసాధిపతేర్వాసస్సహస్రాక్షసమద్యుతేః ।
దక్షిణస్య సముద్రస్య మధ్యే తస్య తు రాక్షసీ ॥ 26 ॥
అంగారకేతి విఖ్యాతా ఛాయామాకృష్య భోజినీ ।
ఏవం నిస్సంశయాన్కృత్వా సంశయాన్నష్టసంశయాః ॥ 27 ॥
మృగయధ్వం నరేంద్రస్య పత్నీమమితతేజసః ।
తమతిక్రమ్య లక్ష్మీవాన్సముద్రే శతయోజనే ॥ 28 ॥
గిరిః పుష్పితకో నామ సిద్ధచారణసేవితః ।
చంద్రసూర్యాంశుసంకాశస్సాగరాంబుసమావృతః ॥ 29 ॥
భ్రాజతే విపులైశ్శృంగైరంబరం విలిఖన్నివ ।
తస్యైకం కాంచనం శృంగం సేవతేఽయం దివాకరః ॥ 30 ॥
శ్వేతం రాజతమేకం చ సేవతేఽయం నిశాకరః ।
న తం కృతఘ్నాః పశ్యంతి న నృశంసా న నాస్తికాః ॥ 31 ॥
ప్రణమ్య శిరసా శైలం తం విమార్గత వానరాః ।
తమతిక్రమ్య దుర్ధర్ష స్సూర్యవాన్నామ పర్వతః ॥ 32 ॥
అధ్వనా దుర్విగాహేన యోజనాని చతుర్దశ ।
తతస్తమప్యతిక్రమ్య వైద్యుతో నామ పర్వతః ॥ 33 ॥
సర్వకామఫలైర్వృక్షై స్సర్వకాలమనోహరైః ।
తత్ర భుక్త్వా వరార్హాణి మూలాని చ ఫలాని చ ॥ 34 ॥
మధూని పీత్వా ముఖ్యాని పరం గచ్ఛత వానరాః ।
తత్ర నేత్రమనఃకాంతః కుంజరో నామ పర్వతః ॥ 35 ॥
అగస్త్యభవనం యత్ర నిర్మితం విశ్వకర్మణా ।
తత్ర యోజనవిస్తారముచ్ఛ్రితం దశయోజనమ్ ॥ 36 ॥
శరణం కాంచనం దివ్యం నానారత్నవిభూషితమ్ ।
తత్ర భోగవతీ నామ సర్పాణామాలయః పురీ ॥ 37 ॥
విశాలకక్ష్యా దుర్ధర్షా సర్వతః పరిరక్షితా ।
రక్షితా పన్నగైర్ఘోరైస్తీక్ష్ణదష్ట్రైరైర్మహావిషైః ॥ 38 ॥
సర్పరాజో మహాప్రాజ్ఞో యస్యాం వసతి వాసుకిః ।
నిర్యాయ మార్గితవ్యా చ సా చ భోగవతీ పురీ ॥ 39 ॥
తత్ర చానంతరా దేశా యే కేచన సుసమ్వృతాః ।
తం చ దేశమతిక్రమ్య మహానృషభసంస్థితః ॥ 40 ॥
సర్వరత్నమయః శ్రీమాన్ ఋషభో నామ పర్వతః ।
గోశీర్షకం పద్మకం చ హరిశ్యామం చ చందనమ్ ॥ 41 ॥
దివ్యముత్పద్యతే యత్ర తచ్చైవాగ్నిసమప్రభమ్ ।
న తు తచ్చందనం దృష్టవా స్ప్రష్టవ్యం చ కదాచన ॥ 42 ॥
రోహితా నామ గంధర్వా ఘోరా రక్షంతి తద్వనమ్ ।
తత్ర గంధర్వపతయః పంచ సూర్యసమప్రభాః ॥ 43 ॥
శైలూషో గ్రామణీ శ్శిగ్రు శ్శుభ్రో బభ్రుస్తథైవ చ ।
రవిసోమాగ్నివపుషాం నివాసః పుణ్యకర్మణామ్ ॥ 44 ॥
అంతే పృథివ్యా దుర్ధర్షాస్తత్ర స్వర్గజితః స్థితాః ।
తతః పరం న వస్సేవ్యః పితృలోక స్సుదారుణః ॥ 45 ॥
రాజధానీ యమస్యైషా కష్టేన తమసా వృతా ।
ఏతావదేవ యుష్మాభిర్వీరా వానరపుంగవాః ॥ 46 ॥
శక్యం విచేతుం గంతుం వా నాతో గతిమతాం గతిః ।
సర్వమేతత్సమాలోక్య యచ్చాన్యదపి దృశ్యతే ॥ 47 ॥
గతిం విదిత్వా వైదేహ్యా స్సన్నివర్తితుమర్హథ ।
యస్తు మాసాన్నివృత్తోఽగ్రే దృష్టా సీతేతి వక్ష్యతి ॥ 48 ॥
మత్తుల్యవిభవో భోగై స్సుఖం స విహరిష్యతి ।
తతః ప్రియతరో నాస్తి మమ ప్రాణాద్విశేషతః ॥ 49 ॥
కృతాపరాధో బహుశో మమ బంధుర్భవిష్యతి ।
అమితబలపరాక్రమా భవంతో విపులగుణేషు కులేషు చ ప్రసూతాః ।
మనుజపతిసుతాం యథా లభధ్వం తదధిగుణం పురుషార్థమారభధ్వమ్ ॥ 50 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే కిష్కింధాకాండే ఏకచత్వారింశస్సర్గః ॥
