śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē bālakāṇḍam ।
atha aṣṭādaśassargaḥ ।
nirvṛttē tu kratau tasminhayamēdhē mahātmanaḥ ।
pratigṛhya surā bhāgānpratijagmuryathāgatam ॥ 1 ॥
samāptadīkṣāniyamaḥ patnīgaṇasamanvitaḥ ।
pravivēśa purīṃ rājā sabhṛtyabalavāhanaḥ ॥ 2 ॥
yathārhaṃ pūjitāstēna rājñā vai pṛthivīśvarāḥ ।
muditāḥ prayayurdēśānpraṇamya munipuṅgavam ॥ 3 ॥
śrīmatāṃ gachChatāṃ tēṣāṃ svapurāṇi purāttataḥ ।
balāni rājñāṃ śubhrāṇi prahṛṣṭāni chakāśirē ॥ 4 ॥
gatēṣu pṛthivīśēṣu rājā daśarathastadā ।
pravivēśa purīṃ śrīmān puraskṛtya dvijōttamān ॥ 5 ॥
śāntayā prayayau sārdhamṛśyaśṛṅgassupūjitaḥ ।
anvīyamānō rājñā'tha sānuyātrēṇa dhīmatā ॥ 6 ॥
ēvaṃ visṛjya tānsarvānrājā sampūrṇamānasaḥ ।
uvāsa sukhitastatra putrōtpattiṃ vichintayan ॥ 7 ॥
tatō yajñē samāptē tu ṛtūnāṃ ṣaṭsamatyayuḥ ।
tataścha dvādaśē māsē chaitrē nāvamikē tithau ॥ 8 ॥
nakṣatrē'ditidaivatyē svōchchasaṃsthēṣu pañchasu ।
grahēṣu karkaṭē lagnē vākpatāvindunā saha ॥ 9 ॥
prōdyamānē jagannāthaṃ sarvalōkanamaskṛtam ।
kausalyā'janayadrāmaṃ sarvalakṣaṇasaṃyutam ॥ 10 ॥
viṣṇōrardhaṃ mahābhāgaṃ putramaikṣvākuvardhanam ।
kausalyā śuśubhē tēna putrēṇāmitatējasā ॥ 11 ॥
yathā varēṇa dēvānāmaditirvajrapāṇinā ।
bharatō nāma kaikēyyāṃ jajñē satyaparākramaḥ ॥ 12 ॥
sākṣādviṣṇōśchaturbhāgassarvaissamuditō guṇaiḥ ।
atha lakṣmaṇaśatrughnau sumitrā'janayatsutau ॥ 13 ॥
vīrau sarvāstrakuśalau viṣṇōrardhasamanvitau ।
puṣyē jātastu bharatō mīnalagnē prasannadhīḥ ॥ 14 ॥
sārpē jātau cha saumitrī kulīrē'bhyuditē ravau ।
rājñaḥ putrā mahātmānaśchatvārō jajñirē pṛthak ॥ 15 ॥
guṇavantō'nurūpāścha ruchyā prōṣṭhapadōpamāḥ ।
jaguḥ kalaṃ cha gandharvā nanṛtuśchāpsarōgaṇāḥ ॥ 16 ॥
dēvadundubhayō nēduḥ puṣpavṛṣṭiścha khāchchyutā ।
utsavaścha mahānāsīdayōdhyāyāṃ janākulaḥ ॥ 17 ॥
rathyāścha janasambādhā naṭanartakasaṅkulāḥ ।
gāyanaiścha virāviṇyō vādanaiścha tathā'paraiḥ ॥ 18 ॥
pradēyāṃścha dadau rājā sūtamāgadhavandinām ।
brāhmaṇēbhyō dadau vittaṃ gōdhanāni sahasraśaḥ ॥ 19 ॥
atītyaikādaśāhaṃ tu nāmakarma tathā'karōt ।
jyēṣṭhaṃ rāmaṃ mahātmānaṃ bharataṃ kaikayīsutam ॥ 20 ॥
saumitriṃ lakṣmaṇamiti śatrughnamaparaṃ tathā ।
vasiṣṭhaḥ paramaprītō nāmāni kṛtavān tadā ॥ 21 ॥
brāhmaṇānbhōjayāmāsa paurāñjānapadānapi ।
adadādbrahmaṇānāṃ cha ratnaughamamitaṃ bahu ॥ 22 ॥
tēṣāṃ janmakriyādīni sarvakarmāṇyakārayat ।
tēṣāṃ kēturiva jyēṣṭhō rāmō ratikaraḥ pituḥ ॥ 23 ॥
babhūva bhūyō bhūtānāṃ svayambhūriva sammataḥ ।
sarvē vēdavidaśśūrāssarvē lōkahitē ratāḥ ॥ 24 ॥
sarvē jñānōpasampannāssarvē samuditā guṇaiḥ ।
tēṣāmapi mahātējā rāmassatyaparākramaḥ ॥ 25 ॥
iṣṭassarvasya lōkasya śaśāṅka iva nirmalaḥ ।
gajaskandhē'śvapṛṣṭhē cha rathacharyāsu sammataḥ ॥ 26 ॥
dhanurvēdē cha nirataḥ pitṛśuśrūṣaṇē rataḥ ।
bālyātprabhṛti susnigdhō lakṣmaṇō lakṣmivardhanaḥ ॥ 27 ॥
rāmasya lōkarāmasya bhrāturjyēṣṭhasya nityaśaḥ ।
sarvapriyakarastasya rāmasyāpi śarīrataḥ ॥ 28 ॥
lakṣmaṇō lakṣmisampannō bahiḥprāṇa ivāparaḥ ।
na cha tēna vinā nidrāṃ labhatē puruṣōttamaḥ ॥ 29 ॥
mṛṣṭamannamupānītamaśnāti na hi taṃ vinā ।
yadā hi hayamārūḍhō mṛgayāṃ yāti rāghavaḥ ॥ 30 ॥
tadainaṃ pṛṣṭhatō'nvēti sadhanuḥ paripālayan ।
bharatasyāpi śatrughnō lakṣmaṇāvarajō hi saḥ ॥ 31 ॥
prāṇaiḥ priyatarō nityaṃ tasya chāsīttathā priyaḥ ।
sa chaturbhirmahābhāgaiḥputrairdaśarathaḥ priyaiḥ ॥ 32 ॥
babhūva paramaprītō dēvairiva pitāmahaḥ ।
tē yadā jñānasampannāssarvaissamuditā guṇaiḥ ॥ 33 ॥
hrīmantaḥ kīrtimantaścha sarvajñā dīrghadarśinaḥ ।
tēṣāmēvaṃ prabhāvānāṃ sarvēṣāṃ dīptatējasām ॥ 34 ॥
pitā daśarathō hṛṣṭō brahmā lōkādhipō yathā ।
tē chāpi manujavyāghrā vaidikādhyayanē ratāḥ ॥ 35 ॥
pitṛśuśrūṣaṇaratā dhanurvēdē cha niṣṭhitāḥ ।
atha rājā daśarathastēṣāṃ dārakriyāṃ prati ॥ 36 ॥
chintayāmāsa dharmātmā sōpādhyāyassabāndhavaḥ ।
tasya chintayamānasya mantrimadhyē mahātmanaḥ ॥ 37 ॥
abhyagachChanmahātējā viśvāmitrō mahāmuniḥ ।
sa rājñō darśanākāṅkṣī dvārādhyakṣānuvācha ha ॥ 38 ॥
śīghramākhyāta māṃ prāptaṃ kauśikaṃ gādhinassutam ।
tachChrutvā vachanaṃ trāsādrājñō vēśma pradudruvuḥ ॥ 39 ॥
sambhrāntamanasassarvē tēna vākyēna chōditāḥ ।
tē gatvā rājabhavanaṃ viśvāmitramṛṣiṃ tadā ॥ 40 ॥
prāptamāvēdayāmāsurnṛpāyaikṣvākavē tadā ।
tēṣāṃ tadvachanaṃ śrutvā sapurōdhāssamāhitaḥ ॥ 41 ॥
pratyujjagāma taṃ hṛṣṭō brahmāṇamiva vāsavaḥ ।
taṃ dṛṣṭvā jvalitaṃ dīptyā tāpasaṃ saṃśitavratam ॥ 42 ॥
prahṛṣṭavadanō rājā tatō'rghyamupahārayat ।
sa rājñaḥ pratigṛhyārghyaṃ śāstradṛṣṭēna karmaṇā ॥ 43 ॥
kuśalaṃ chāvyayaṃ chaiva paryapṛchChannarādhipam ।
2 purē kōśē janapadē bāndhavēṣu suhṛtsu cha ॥ 44 ॥
kuśalaṃ kauśikō rājñaḥ paryapṛchChatsudhārmikaḥ ।
api tē sannatāssarvē sāmantā ripavō jitāḥ ॥ 45 ॥
daivaṃ cha mānuṣaṃ chāpi karma tē sādhvanuṣṭhitam ।
vasiṣṭhaṃ cha samāgamya kuśalaṃ munipuṅgavaḥ ॥ 46 ॥
ṛṣīṃścha tānyathānyāyaṃ mahābhāgānuvācha ha ।
tē sarvē hṛṣṭamanasastasya rājñō nivēśanam ॥ 47 ॥
viviśuḥ pūjitāstatra niṣēduścha yathārhataḥ ।
atha hṛṣṭamanā rājā viśvāmitraṃ mahāmunim ॥ 48 ॥
uvācha paramōdārō hṛṣṭastamabhipūjayan ।
yathā'mṛtasya samprāptiryathāvarṣamanūdakē ।
yathā sadṛśadārēṣu putrajanmā'prajasya cha ॥ 49 ॥
praṇaṣṭasya yathālābhō yathā harṣō mahōdayē ।
tathaivāgamanaṃ manyē svāgataṃ tē mahāmunē ॥ 50 ॥
kaṃ cha tē paramaṃ kāmaṃ karōmi kimu harṣitaḥ ॥ 51 ॥
pātrabhūtō'si mē brahmandiṣṭayā prāptā'si kauśika ।
adya mē saphalaṃ janma jīvitaṃ cha sujīvitam ॥ 52 ॥
pūrvaṃ rājarṣiśabdēna tapasā dyōtitaprabhaḥ ।
brahmarṣitvamanuprāptaḥ pūjyō'si bahudhā mayā ॥ 53 ॥
tadadbhutamidaṃ brahmanpavitraṃ paramaṃ mama ।
śubhakṣētragataśchāhaṃ tava sandarśanātprabhō ॥ 54 ॥
brūhi yatprārthitaṃ tubhyaṃ kāryamāgamanaṃ prati ।
ichChāmyanugṛhītō'haṃ tvadarthaparivṛddhayē ॥ 55 ॥
kāryasya na vimarśaṃ cha gantumarhasi kauśika ।
kartā chāhamaśēṣēṇa daivataṃ hi bhavānmama ॥ 56 ॥
mama chāyamanuprāptō mahānabhyudayō dvija ।
tavāgamanajaḥ kṛtsnō dharmaśchānuttamō mama ॥ 57 ॥
iti hṛdayasukhaṃ niśamya vākyaṃ śrutisukhamātmavatā vinītamuktam ।
prathitaguṇayaśā guṇairviśiṣṭaḥ paramaṛṣiḥ paramaṃ jagāma harṣam ॥ 58 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē bālakāṇḍē aṣṭādaśassargaḥ ॥