View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 1.18 Bala Kanda - Sarga 18

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē bālakāṇḍam ।
atha aṣṭādaśassargaḥ ।

nirvṛttē tu kratau tasminhayamēdhē mahātmanaḥ ।
pratigṛhya surā bhāgānpratijagmuryathāgatam ॥ 1 ॥

samāptadīkṣāniyamaḥ patnīgaṇasamanvitaḥ ।
pravivēśa purīṃ rājā sabhṛtyabalavāhanaḥ ॥ 2 ॥

yathārhaṃ pūjitāstēna rājñā vai pṛthivīśvarāḥ ।
muditāḥ prayayurdēśānpraṇamya munipuṅgavam ॥ 3 ॥

śrīmatāṃ gachChatāṃ tēṣāṃ svapurāṇi purāttataḥ ।
balāni rājñāṃ śubhrāṇi prahṛṣṭāni chakāśirē ॥ 4 ॥

gatēṣu pṛthivīśēṣu rājā daśarathastadā ।
pravivēśa purīṃ śrīmān puraskṛtya dvijōttamān ॥ 5 ॥

śāntayā prayayau sārdhamṛśyaśṛṅgassupūjitaḥ ।
anvīyamānō rājñā'tha sānuyātrēṇa dhīmatā ॥ 6 ॥

ēvaṃ visṛjya tānsarvānrājā sampūrṇamānasaḥ ।
uvāsa sukhitastatra putrōtpattiṃ vichintayan ॥ 7 ॥

tatō yajñē samāptē tu ṛtūnāṃ ṣaṭsamatyayuḥ ।
tataścha dvādaśē māsē chaitrē nāvamikē tithau ॥ 8 ॥

nakṣatrē'ditidaivatyē svōchchasaṃsthēṣu pañchasu ।
grahēṣu karkaṭē lagnē vākpatāvindunā saha ॥ 9 ॥

prōdyamānē jagannāthaṃ sarvalōkanamaskṛtam ।
kausalyā'janayadrāmaṃ sarvalakṣaṇasaṃyutam ॥ 10 ॥

viṣṇōrardhaṃ mahābhāgaṃ putramaikṣvākuvardhanam ।
kausalyā śuśubhē tēna putrēṇāmitatējasā ॥ 11 ॥

yathā varēṇa dēvānāmaditirvajrapāṇinā ।
bharatō nāma kaikēyyāṃ jajñē satyaparākramaḥ ॥ 12 ॥

sākṣādviṣṇōśchaturbhāgassarvaissamuditō guṇaiḥ ।
atha lakṣmaṇaśatrughnau sumitrā'janayatsutau ॥ 13 ॥

vīrau sarvāstrakuśalau viṣṇōrardhasamanvitau ।
puṣyē jātastu bharatō mīnalagnē prasannadhīḥ ॥ 14 ॥

sārpē jātau cha saumitrī kulīrē'bhyuditē ravau ।
rājñaḥ putrā mahātmānaśchatvārō jajñirē pṛthak ॥ 15 ॥

guṇavantō'nurūpāścha ruchyā prōṣṭhapadōpamāḥ ।
jaguḥ kalaṃ cha gandharvā nanṛtuśchāpsarōgaṇāḥ ॥ 16 ॥

dēvadundubhayō nēduḥ puṣpavṛṣṭiścha khāchchyutā ।
utsavaścha mahānāsīdayōdhyāyāṃ janākulaḥ ॥ 17 ॥

rathyāścha janasambādhā naṭanartakasaṅkulāḥ ।
gāyanaiścha virāviṇyō vādanaiścha tathā'paraiḥ ॥ 18 ॥

pradēyāṃścha dadau rājā sūtamāgadhavandinām ।
brāhmaṇēbhyō dadau vittaṃ gōdhanāni sahasraśaḥ ॥ 19 ॥

atītyaikādaśāhaṃ tu nāmakarma tathā'karōt ।
jyēṣṭhaṃ rāmaṃ mahātmānaṃ bharataṃ kaikayīsutam ॥ 20 ॥

saumitriṃ lakṣmaṇamiti śatrughnamaparaṃ tathā ।
vasiṣṭhaḥ paramaprītō nāmāni kṛtavān tadā ॥ 21 ॥

brāhmaṇānbhōjayāmāsa paurāñjānapadānapi ।
adadādbrahmaṇānāṃ cha ratnaughamamitaṃ bahu ॥ 22 ॥

tēṣāṃ janmakriyādīni sarvakarmāṇyakārayat ।
tēṣāṃ kēturiva jyēṣṭhō rāmō ratikaraḥ pituḥ ॥ 23 ॥

babhūva bhūyō bhūtānāṃ svayambhūriva sammataḥ ।
sarvē vēdavidaśśūrāssarvē lōkahitē ratāḥ ॥ 24 ॥

sarvē jñānōpasampannāssarvē samuditā guṇaiḥ ।
tēṣāmapi mahātējā rāmassatyaparākramaḥ ॥ 25 ॥

iṣṭassarvasya lōkasya śaśāṅka iva nirmalaḥ ।
gajaskandhē'śvapṛṣṭhē cha rathacharyāsu sammataḥ ॥ 26 ॥

dhanurvēdē cha nirataḥ pitṛśuśrūṣaṇē rataḥ ।
bālyātprabhṛti susnigdhō lakṣmaṇō lakṣmivardhanaḥ ॥ 27 ॥

rāmasya lōkarāmasya bhrāturjyēṣṭhasya nityaśaḥ ।
sarvapriyakarastasya rāmasyāpi śarīrataḥ ॥ 28 ॥

lakṣmaṇō lakṣmisampannō bahiḥprāṇa ivāparaḥ ।
na cha tēna vinā nidrāṃ labhatē puruṣōttamaḥ ॥ 29 ॥

mṛṣṭamannamupānītamaśnāti na hi taṃ vinā ।
yadā hi hayamārūḍhō mṛgayāṃ yāti rāghavaḥ ॥ 30 ॥

tadainaṃ pṛṣṭhatō'nvēti sadhanuḥ paripālayan ।
bharatasyāpi śatrughnō lakṣmaṇāvarajō hi saḥ ॥ 31 ॥

prāṇaiḥ priyatarō nityaṃ tasya chāsīttathā priyaḥ ।
sa chaturbhirmahābhāgaiḥputrairdaśarathaḥ priyaiḥ ॥ 32 ॥

babhūva paramaprītō dēvairiva pitāmahaḥ ।
tē yadā jñānasampannāssarvaissamuditā guṇaiḥ ॥ 33 ॥

hrīmantaḥ kīrtimantaścha sarvajñā dīrghadarśinaḥ ।
tēṣāmēvaṃ prabhāvānāṃ sarvēṣāṃ dīptatējasām ॥ 34 ॥

pitā daśarathō hṛṣṭō brahmā lōkādhipō yathā ।
tē chāpi manujavyāghrā vaidikādhyayanē ratāḥ ॥ 35 ॥

pitṛśuśrūṣaṇaratā dhanurvēdē cha niṣṭhitāḥ ।
atha rājā daśarathastēṣāṃ dārakriyāṃ prati ॥ 36 ॥

chintayāmāsa dharmātmā sōpādhyāyassabāndhavaḥ ।
tasya chintayamānasya mantrimadhyē mahātmanaḥ ॥ 37 ॥

abhyagachChanmahātējā viśvāmitrō mahāmuniḥ ।
sa rājñō darśanākāṅkṣī dvārādhyakṣānuvācha ha ॥ 38 ॥

śīghramākhyāta māṃ prāptaṃ kauśikaṃ gādhinassutam ।
tachChrutvā vachanaṃ trāsādrājñō vēśma pradudruvuḥ ॥ 39 ॥

sambhrāntamanasassarvē tēna vākyēna chōditāḥ ।
tē gatvā rājabhavanaṃ viśvāmitramṛṣiṃ tadā ॥ 40 ॥

prāptamāvēdayāmāsurnṛpāyaikṣvākavē tadā ।
tēṣāṃ tadvachanaṃ śrutvā sapurōdhāssamāhitaḥ ॥ 41 ॥

pratyujjagāma taṃ hṛṣṭō brahmāṇamiva vāsavaḥ ।
taṃ dṛṣṭvā jvalitaṃ dīptyā tāpasaṃ saṃśitavratam ॥ 42 ॥

prahṛṣṭavadanō rājā tatō'rghyamupahārayat ।
sa rājñaḥ pratigṛhyārghyaṃ śāstradṛṣṭēna karmaṇā ॥ 43 ॥

kuśalaṃ chāvyayaṃ chaiva paryapṛchChannarādhipam ।
2 purē kōśē janapadē bāndhavēṣu suhṛtsu cha ॥ 44 ॥

kuśalaṃ kauśikō rājñaḥ paryapṛchChatsudhārmikaḥ ।
api tē sannatāssarvē sāmantā ripavō jitāḥ ॥ 45 ॥

daivaṃ cha mānuṣaṃ chāpi karma tē sādhvanuṣṭhitam ।
vasiṣṭhaṃ cha samāgamya kuśalaṃ munipuṅgavaḥ ॥ 46 ॥

ṛṣīṃścha tānyathānyāyaṃ mahābhāgānuvācha ha ।
tē sarvē hṛṣṭamanasastasya rājñō nivēśanam ॥ 47 ॥

viviśuḥ pūjitāstatra niṣēduścha yathārhataḥ ।
atha hṛṣṭamanā rājā viśvāmitraṃ mahāmunim ॥ 48 ॥

uvācha paramōdārō hṛṣṭastamabhipūjayan ।
yathā'mṛtasya samprāptiryathāvarṣamanūdakē ।
yathā sadṛśadārēṣu putrajanmā'prajasya cha ॥ 49 ॥

praṇaṣṭasya yathālābhō yathā harṣō mahōdayē ।
tathaivāgamanaṃ manyē svāgataṃ tē mahāmunē ॥ 50 ॥

kaṃ cha tē paramaṃ kāmaṃ karōmi kimu harṣitaḥ ॥ 51 ॥

pātrabhūtō'si mē brahmandiṣṭayā prāptā'si kauśika ।
adya mē saphalaṃ janma jīvitaṃ cha sujīvitam ॥ 52 ॥

pūrvaṃ rājarṣiśabdēna tapasā dyōtitaprabhaḥ ।
brahmarṣitvamanuprāptaḥ pūjyō'si bahudhā mayā ॥ 53 ॥

tadadbhutamidaṃ brahmanpavitraṃ paramaṃ mama ।
śubhakṣētragataśchāhaṃ tava sandarśanātprabhō ॥ 54 ॥

brūhi yatprārthitaṃ tubhyaṃ kāryamāgamanaṃ prati ।
ichChāmyanugṛhītō'haṃ tvadarthaparivṛddhayē ॥ 55 ॥

kāryasya na vimarśaṃ cha gantumarhasi kauśika ।
kartā chāhamaśēṣēṇa daivataṃ hi bhavānmama ॥ 56 ॥

mama chāyamanuprāptō mahānabhyudayō dvija ।
tavāgamanajaḥ kṛtsnō dharmaśchānuttamō mama ॥ 57 ॥

iti hṛdayasukhaṃ niśamya vākyaṃ śrutisukhamātmavatā vinītamuktam ।
prathitaguṇayaśā guṇairviśiṣṭaḥ paramaṛṣiḥ paramaṃ jagāma harṣam ॥ 58 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē bālakāṇḍē aṣṭādaśassargaḥ ॥




Browse Related Categories: