శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాండమ్ ।
అథ నవమస్సర్గః ।
ఏవముక్తా తు కైకేయీ క్రోధేన జ్వలితాననా ।
దీర్ఘముష్ణం వినిశ్వస్య మంథరామిదమబ్రవీత్ ॥ 1 ॥
అద్య రామమితః క్షిప్రం వనం ప్రస్థాపయామ్యహమ్ ।
యౌవరాజ్యే చ భరతం క్షిప్రమేవాభిషేచయే ॥ 2 ॥
ఇదం త్విదానీం సంపశ్య కేనోపాయేన మంథరే ।
భరతః ప్రాప్నుయాద్రాజ్యం న తు రామః కథంచన ॥ 3 ॥
ఏవముక్తా తయా దేవ్యా మంథరా పాపదర్శినీ ।
రామార్థముపహింసంతీ కైకేయీమిదమబ్రవీత్ ॥ 4 ॥
హంతేదానీం ప్రవక్ష్యామి కైకేయి శ్రూయతాం చ మే ।
యథా తే భరతో రాజ్యం పుత్రః ప్రాప్స్యతి కేవలమ్ ॥ 5 ॥
కిం న స్మరసి కైకేయి స్మరంతీ వా నిగూహసే ।
యదుచ్యమానమాత్మార్థం మత్తస్త్వం శ్రోతుమిచ్ఛసి ॥ 6 ॥
మయోచ్యమానం యది తే శ్రోతుం ఛందో విలాసిని ।
శ్రూయతామభిధాస్యామి శ్రుత్వా చాపి విమృశ్యతామ్ ॥ 7 ॥
శ్రుత్వైవం వచనం తస్యా మంథరాయాస్తు కైకేయీ ।
కించిదుత్థాయ శయనాత్స్వాస్తీర్ణాదిదమబ్రవీత్ ॥ 8 ॥
కథయ త్వం మమోపాయం కేనోపాయేన మంథరే ।
భరతః ప్రాప్నుయాద్రాజ్యం న తు రామః కథంచన ॥ 9 ॥
ఏవముక్తా తయా దేవ్యా మంథరా పాపదర్శినీ ।
రామార్థముపహింసంతీ కుబ్జా వచనమబ్రవీత్ ॥ 10 ॥
తవ దైవాసురే యుద్ధే సహ రాజర్షిభిః పతిః ।
అగచ్ఛత్త్వాముపాదాయ దేవరాజస్య సాహ్యకృత్ ॥ 11 ॥
దిశమాస్థాయ వై దేవి దక్షిణాం దండకాన్ప్రతి ।
వైజయంతమితి ఖ్యాతం పురం యత్ర తిమిధ్వజః ॥ 12 ॥
స శంబర ఇతి ఖ్యాతశ్శతమాయో మహాసురః ।
దదౌ శక్రస్య సంగ్రామం దేవసంఘైరనిర్జితః ॥ 13 ॥
తస్మిన్మహతి సంగ్రామే పురుషాన్క్షతవిక్షతాన్ ।
రాత్రౌ ప్రసుప్తాన్ఘ్నంతి స్మ తరసాఽఽసాద్య రాక్షసాః ॥ 14 ॥
తత్రాకరోన్మహద్యుద్ధం రాజా దశరథస్తదా ।
అసురైశ్చ మహాబాహుశ్శస్త్రైశ్చ శకలీకృతః ॥ 15 ॥
అపవాహ్య త్వయా దేవి సంగ్రామాన్నష్టచేతనః ।
తత్రాపి విక్షతశ్శస్త్రైః పతిస్తే రక్షితస్త్వయా ॥ 16 ॥
తుష్టేన తేన దత్తౌ తే ద్వౌ వరౌ శుభదర్శనే ।
స త్వయోక్తః పతిర్దేవి యదేచ్ఛేయం తదా వరౌ ॥ 17 ॥
గృహ్ణీయామితి తత్తేన తథేత్యుక్తం మహాత్మనా ।
అనభిజ్ఞామ్హ్యహం దేవి త్వయైవ కథితా పురా ॥ 18 ॥
కథైషా తవ తు స్నేహాన్మనసా ధార్యతే మయా ।
రామాభిషేకసంభారాన్నిగృహ్య వినివర్తయ ॥ 19 ॥
తౌ వరౌ యాచ భర్తారం భరతస్యాభిషేచనమ్ ।
ప్రవ్రాజనం చ రామస్య త్వం వర్షాణి చతుర్దశ ॥ 20 ॥
చతుర్దశ హి వర్షాణి రామే ప్రవ్రాజితే వనమ్ ।
ప్రజాభావగతస్నేహస్స్థిరః పుత్రో భవిష్యతి ॥ 21 ॥
క్రోధాగారం ప్రవిశ్యాఽద్య క్రుద్ధేవాశ్వపతేస్సుతే ।
శేష్వాఽనంతర్హితాయాం త్వం భూమౌ మలినవాసినీ ॥ 22 ॥
మాస్మైనం ప్రత్యుదీక్షేథా మా చైనమభిభాషథాః ।
రుదంతీ చాపి తం దృష్ట్వా జగత్యాం శోకలాలసా ॥ 23 ॥
దయితా త్వం సదా భర్తురత్ర మే నాస్తి సంశయః ।
త్వత్కృతే స మహారాజో విశేదపి హుతాశనమ్ ॥ 24 ॥
న త్వాం క్రోధయితుం శక్తో న క్రృద్ధాం ప్రత్యుదీక్షితుమ్ ।
తవ ప్రియార్థం రాజా హి ప్రాణానపి పరిత్యజేత్ ॥ 25 ॥
న హ్యతిక్రమితుం శక్తస్తవ వాక్యం మహీపతిః ।
మందస్వభావే బుధ్యస్వ సౌభాగ్యబలమాత్మనః ॥ 26 ॥
మణిముక్తం సువర్ణాని రత్నాని వివిధాని చ ।
దద్యాద్దశరథో రాజా మాస్మ తేషు మనః కృథాః ॥ 27 ॥
యౌ తౌ దైవాసురే యుద్ధే వరౌ దశరథోఽదదాత్ ।
తౌ స్మారయ మహాభాగే సోఽర్థో న త్వామతిక్రమేత్ ॥ 28 ॥
యదాతు తే వరం దద్యాత్స్వయముత్థాప్య రాఘవః ।
వ్యవస్థాప్య మహారాజం త్వమిమం వృణుయా వరమ్ ॥ 29 ॥
రామం ప్రవ్రాజయారణ్యే నవ వర్షాణి పంచ చ ।
భరతః క్రియతాం రాజా పృథివ్యాః పార్థివర్షభః ॥ 30 ॥
చతుర్దశ హి వర్షాణి రామే ప్రవ్రాజితే వనమ్ ।
రూఢశ్చ కృతమూలశ్చ శేషం స్థాస్యతి తే సుతః ॥ 31 ॥
రామప్రవ్రాజనం చైవ దేవి యాచస్వ తం వరమ్ ।
ఏవం సిద్ధ్యంతి పుత్రస్య సర్వార్థాస్తవ భామిని ॥ 32 ॥
ఏవం ప్రవ్రాజితశ్చైవ రామోఽరామో భవిష్యతి ।
భరతశ్చ హతామిత్రస్తవ రాజా భవిష్యతి ॥ 33 ॥
యేన కాలేన రామశ్చ వనాత్ప్రత్యాగమిష్యతి ।
తేన కాలేన పుత్రస్తే కృతమూలో భవిష్యతి ॥ 34 ॥
సుగృహీతమనుష్యశ్చ సుహృద్భిస్సార్ధమాత్మవాన్ ।
ప్రాప్తకాలం ను మన్యేఽహం రాజానం వీతసాధ్వసా ॥ 35 ॥
రామాభిషేకసంకల్పాన్నిగృహ్య వినివర్తయ ।
అనర్థమర్థరూపేణ గ్రాహితా సా తతస్తయా ॥ 36 ॥
హృష్టా ప్రతీతా కైకేయీ మంథరామిదమబ్రవీత్ ।
సా హి వాక్యేన కుబ్జాయాః కిశోరీవోత్పథం గతా ॥ 37 ॥
కైకేయీ విస్మయం ప్రాప్తా పరం పరమదర్శనా ।
కుబ్జే త్వాం నాభిజానామి శ్రేష్ఠాం శ్రేష్ఠాభిథాయినీమ్ ॥ 38 ॥
పృథివ్యామసి కుబ్జానాముత్తమా బుద్ధినిశ్చయే ।
త్వమేవ తు మమాఽర్థేషు నిత్యయుక్తా హితైషిణీ ॥ 39 ॥
నాహం సమవబుధ్యేయం కుబ్జే రాజ్ఞశ్చికీర్షితమ్ ।
సంతి దుస్సంస్థితాః కుబ్జా వక్రాః పరమదారుణాః ॥ 40 ॥
త్వం పద్మమివ వాతేన సన్నతా ప్రియదర్శనా ।
త్వం పద్మమివ వాతేన సన్నతా ప్రియదర్శనా ।
ఉరస్తేఽభినివిష్టం వై యావత్స్కంధాత్ సమున్నతమ్ ॥ 41 ॥
అధస్తాచ్చోదరం శాతం సునాభమివ లజ్జితమ్ ।
పరిపూర్ణం తు జఘనం సుపీనౌ చ పయోధరౌ ॥ 42 ॥
విమలేందుసమం వక్త్రమహోరాజసి మంథరే ।
జఘనం తవ నిర్ఘుష్టం రశనాదామశోభితమ్ ॥ 43 ॥
జంఘే భృశముపన్యస్తే పాదౌ చాప్యాయతావుభౌ ।
త్వమాయతాభ్యాం సక్థిభ్యాం మంథరే క్షౌమవాసినీ ॥ 44 ॥
అగ్రతో మమ గచ్ఛంతీ రాజహంసీవ రాజసే ।
ఆసన్యాశ్శంబరే మాయాస్సహస్రమసురాధిపే ॥ 45 ॥
సర్వాస్త్వయి నివిష్టాస్తా భూయశ్చాన్యాస్సహస్రశః ।
తవేదం స్థగు యద్దీర్ఘం రథఘోణమివాయతమ్ ॥ 46 ॥
మతయః క్షత్రవిద్యాశ్చ మాయాశ్చాత్ర వసంతి తే ।
అత్ర తే ప్రతిమోక్ష్యామి మాలాం కుబ్జే హిరణ్మయీమ్ ॥ 47 ॥
అభిషిక్తే చ భరతే రాఘవే చ వనం గతే ।
జాత్యేన చ సువర్ణేన సునిష్టప్తేన మంథరే ॥ 48 ॥
లబ్ధార్థా చ ప్రతీతా చ లేపయిష్యామి తే స్థగు ।
ముఖే చ తిలకం చిత్రం జాతరూపమయం శుభమ్ ॥ 49 ॥
కారయిష్యామి తే కుబ్జే శుభాన్యాభరణాని చ ।
పరిధాయ శుభే వస్త్రే దేవతేవ చరిష్యసి ॥ 50 ॥
చంద్రమాహ్వయమానేన ముఖేనాప్రతిమాననా ।
గమిష్యసి గతిం ముఖ్యాం గర్వయంతీ ద్విషజ్జనమ్ ॥ 51 ॥
తవాపి కుబ్జాః కుబ్జాయాస్సర్వాభరణభూషితాః ।
పాదౌ పరిచరిష్యంతి యథైవ త్వం సదా మమ ॥ 52 ॥
ఇతి ప్రశస్యమానా సా కైకేయీమిదమబ్రవీత్ ।
శయానాం శయనే శుభ్రే వేద్యామగ్నిశిఖామివ ॥ 53 ॥
గతోదకే సేతుబంధో న కల్యాణి విధీయతే ।
ఉత్తిష్ఠ కురు కల్యాణి రాజానమనుదర్శయ ॥ 54 ॥
తథా ప్రోత్సాహితా దేవీ గత్వా మంథరయా సహ ।
క్రోధాగారం విశాలాక్షీ సౌభాగ్యమదగర్వితా ॥ 55 ॥
అనేకశతసాహస్రం ముక్తాహారం వరాంగనా ।
అవముచ్య వరార్హాణి శుభాన్యాభరణాని చ ॥ 56 ॥
తతో హేమోపమా తత్ర కుబ్జావాక్యవశం గతా ।
సంవిశ్య భూమౌ కైకేయీ మంథరామిదమబ్రవీత్ ॥ 57 ॥
ఇహ వా మాం మృతాం కుబ్జే నృపాయావేదయిష్యసి ।
వనం తు రాఘవే ప్రాప్తే భరతః ప్రాప్స్యతి క్షితిమ్ ॥ 58 ॥
న సువర్ణేన మే హ్యర్థో న రత్నైర్న చ భూషణైః ।
ఏష మే జీవితస్యాంతో రామో యద్యభిషిచ్యతే ॥ 59 ॥
అథో పునస్తాం మహిషీం మహీక్షితో వచోభిరత్యర్థమహాపరాక్రమైః ।
ఉవాచ కుబ్జా భరతస్య మాతరం హితం వచో రామముపేత్య చాహితమ్ ॥ 60 ॥
ప్రపత్స్యతే రాజ్యమిదం హి రాఘవో యది ధ్రువం త్వం ససుతా చ తప్స్యసే ।
అతో హి కల్యాణి యతస్వ తత్తథా యథా సుతస్తే భరతోఽభిషేక్ష్యతే ॥ 61 ॥
తథాఽతివిద్ధా మహిషీ తు కుబ్జయా సమాహతా వాగిషుభిర్ముహుర్ముహుః ।
నిధాయహస్తౌ హృదయేఽతివిస్మితా శశంస కుబ్జాం కుపితా పునః పునః ॥ 62 ॥
యమస్య వా మాం విషయం గతామితో నిశామ్య కుబ్జే ప్రతివేదయిష్యసి ।
వనం గతే వా సుచిరాయ రాఘవే సమృద్ధకామో భరతో భవిష్యతి ॥ 63 ॥
అహం హి నైవాస్తరణాని న స్రజో న చందనం నాంజనపానభోజనమ్ ।
న కించిదిచ్ఛామి న చేహ జీవితం న చేదితో గచ్ఛతి రాఘవో వనమ్ ॥ 64 ॥
అథైతదుక్త్వా వచనం సుదారుణం నిధాయ సర్వాభరణాని భామినీ ।
అసంవృతామాస్తరణేన మేదినీం తదాఽధిశిశ్యే పతితేవ కిన్నరీ ॥ 65 ॥
ఉదీర్ణసంరంభతమోవృతాననా తథాఽవముక్తోత్తమమాల్యభూషణా ।
నరేంద్రపత్నీ విమనా బభూవ సా తమోవృతా ద్యౌరివ మగ్నతారకా ॥ 66 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాండే నవమస్సర్గః ॥
