శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే బాలకాండమ్ ।
అథ ద్వితీయస్సర్గః ।
నారదస్య తు తద్వాక్యం శ్రుత్వా వాక్యవిశారదః ।
పూజయామాస ధర్మాత్మా సహశిష్యో మహామునిః ॥ 1 ॥
యథావత్పూజితస్తేన దేవర్షిర్నారదస్తదా ।
ఆపృష్ట్వైవాభ్యనుజ్ఞాతస్స జగామ విహాయసమ్ ॥ 2 ॥
స ముహూర్తం గతే తస్మిందేవలోకం మునిస్తదా ।
జగామ తమసాతీరం జాహ్నవ్యాస్త్వవిదూరతః ॥ 3 ॥
స తు తీరం సమాసాద్య తమసాయా మహామునిః ।
శిష్యమాహ స్థితం పార్శ్వే దృష్ట్వా తీర్థమకర్దమమ్ ॥ 4 ॥
అకర్దమమిదం తీర్థం భరద్వాజ నిశామయ ।
రమణీయం ప్రసన్నాంబు సన్మనుష్యమనో యథా ॥ 5 ॥
న్యస్యతాం కలశస్తాత దీయతాం వల్కలం మమ ।
ఇదమేవావగాహిష్యే తమసాతీర్థముత్తమమ్ ॥ 6 ॥
ఏవముక్తో భరద్వాజో వాల్మీకేన మహాత్మనా ।
ప్రాయచ్ఛత మునేస్తస్య వల్కలం నియతో గురోః ॥ 7 ॥
స శిష్యహస్తాదాదాయ వల్కలం నియతేంద్రియః ।
విచచార హ పశ్యంస్తత్సర్వతో విపులం వనమ్ ॥ 8 ॥
తస్యాభ్యాశే తు మిథునం చరంతమనపాయినమ్ ।
దదర్శ భగవాంస్తత్ర క్రౌంచయోశ్చారునిస్వనమ్ ॥ 9 ॥
తస్మాత్తు మిథునాదేకం పుమాంసం పాపనిశ్చయః ।
జఘాన వైరనిలయో నిషాదస్తస్య పశ్యతః ॥ 10 ॥
తం శోణితపరీతాంగం వేష్టమానం మహీతలే ।
భార్యా తు నిహతం దృష్ట్వా రురావ కరుణాం గిరమ్ ॥ 11 ॥
వియుక్తా పతినా తేన ద్విజేన సహచారిణా ।
తామ్రశీర్షేణ మత్తేన పత్రిణా సహితేన వై ॥ 12 ॥
తదా తు తం ద్విజం దృష్ట్వా నిషాదేన నిపాతితమ్ ।
ఋషేర్ధర్మాత్మనస్తస్య కారుణ్యం సమపద్యత ॥ 13 ॥
తతః కరుణవేదిత్వాదధర్మోఽయమితి ద్విజః ।
నిశామ్య రుదతీం క్రౌంచీమిదం వచనమబ్రవీత్ ॥ 14 ॥
మా నిషాద ప్రతిష్ఠాం త్వమగమశ్శాశ్వతీస్సమాః ।
యత్క్రౌంచమిథునాదేకమవధీః కామమోహితమ్ ॥ 15 ॥
15 తస్యైవం బ్రువతశ్చింతా బభూవ హృది వీక్షతః ।
శోకార్తేనాస్య శకునేః కిమిదం వ్యాహృతం మయా ॥ 16 ॥
చింతయన్స మహాప్రాజ్ఞశ్చకార మతిమాన్మతిమ్ ।
శిష్యం చైవాఽబ్రవీద్వాక్యమిదం స మునిపుంగవః ॥ 17 ॥
పాదబద్ధోఽక్షరసమస్తంత్రీలయసమన్వితః ।
శోకార్తస్య ప్రవృత్తో మే శ్లోకో భవతు నాన్యథా ॥ 18 ॥
శిష్యస్తు తస్య బ్రువతో మునేర్వాక్యమనుత్తమమ్ ।
ప్రతిజగ్రాహ సంహృష్టస్తస్య తుష్టోఽభవద్గురుః ॥ 19 ॥
సోఽభిషేకం తతః కృత్వా తీర్థే తస్మిన్యథావిధి ।
తమేవ చింతయన్నర్థముపావర్తత వై మునిః ॥ 20 ॥
భరద్వాజస్తతశ్శిష్యో వినీతశ్శ్రుతవాన్మునేః ।
కలశం పూర్ణమాదాయ పృష్ఠతోఽనుజగామ హ ॥ 21 ॥
స ప్రవిశ్యాశ్రమపదం శిష్యేణ సహ ధర్మవిత్ ।
ఉపవిష్టః కథాశ్చాన్యాశ్చకార ధ్యానమాస్థితః ॥ 22 ॥
ఆజగామ తతో బ్రహ్మా లోకకర్తా స్వయం ప్రభుః ।
చతుర్ముఖో మహాతేజా ద్రష్టుం తం మునిపుంగవమ్ ॥ 23 ॥
వాల్మీకిరథ తం దృష్ట్వా సహసోత్థాయ వాగ్యతః ।
ప్రాంజలిః ప్రయతో భూత్వా తస్థౌ పరమవిస్మితః ॥ 24 ॥
పూజయామాస తం దేవం పాద్యార్ఘ్యాసనవందనైః ।
ప్రణమ్య విధివచ్చైనం పృష్ట్వాఽనామయమవ్యయమ్ ॥ 25 ॥
అథోపవిశ్య భగవానాసనే పరమార్చితే ।
వాల్మీకయే మహర్షయే సందిదేశాసనం తతః ॥ 26 ॥
బ్రహ్మణా సమనుజ్ఞాతస్సోఽప్యుపావిశదాసనే ।
ఉపవిష్టే తదా తస్మిన్సర్వలోకపితామహే ।
తద్గతేనైవ మనసా వాల్మీకిర్ధ్యానమాస్థితః ॥ 27 ॥
పాపాత్మనా కృతం కష్టం వైరగ్రహణబుద్ధినా ।
యస్తాదృశం చారురవం క్రౌంచం హన్యాదకారణాత్ ॥ 28 ॥
శోచన్నేవ ముహుః క్రౌంచీముపశ్లోకమిమం పునః ।
జగావంతర్గతమనా భూత్వా శోకపరాయణః ॥ 29 ॥
తమువాచ తతో బ్రహ్మా ప్రహసన్మునిపుంగవమ్ ।
శ్లోక ఏవ త్వయా బద్ధో నాత్ర కార్యా విచారణా ॥ 30 ॥
మచ్ఛందాదేవ తే బ్రహ్మన్ ప్రవృత్తేయం సరస్వతీ ।
రామస్య చరితం సర్వం కురు త్వమృషిసత్తమ ॥ 31 ॥
ధర్మాత్మనో గుణవతో లోకే రామస్య ధీమతః ।
వృత్తం కథయ ధీరస్య యథా తే నారదాచ్ఛ్రుతమ్ ॥ 32 ॥
రహస్యం చ ప్రకాశం చ యద్వృత్తం తస్య ధీమతః ।
రామస్య సహసౌమిత్రేః రాక్షసానాం చ సర్వశః ॥ 33 ॥
వైదేహ్యాశ్చైవ యద్వృత్తం ప్రకాశం యది వా రహః ।
తచ్చాప్యవిదితం సర్వం విదితం తే భవిష్యతి ॥ 34 ॥
న తే వాగనృతా కావ్యే కాచిదత్ర భవిష్యతి ।
కురు రామకథాం పుణ్యాం శ్లోకబద్ధాం మనోరమామ్ ॥ 35 ॥
యావత్ స్థాస్యంతి గిరయస్సరితశ్చ మహీతలే ।
తావద్రామాయణకథా లోకేషు ప్రచరిష్యతి ॥ 36 ॥
యావద్రామాయణకథా త్వత్కృతా ప్రచరిష్యతి ।
తావదూర్ధ్వమధశ్చ త్వం మల్లోకేషు నివత్స్యసి ॥ 37 ॥
ఇత్యుక్త్వా భగవాన్బ్రహ్మా తత్రైవాంతరధీయత ।
తతస్సశిష్యో భగవాన్మునిర్విస్మయమాయయౌ ॥ 38 ॥
తస్య శిష్యాస్తతస్సర్వే జగుశ్శ్లోకమిమం పునః ।
ముహుర్ముహుః ప్రీయమాణాః ప్రాహుశ్చ భృశవిస్మితాః ॥ 39 ॥
సమాక్షరైశ్చతుర్భిర్యః పాదైర్గీతో మహర్షిణా ।
సోఽనువ్యాహరణాద్భూయశ్శ్లోకశ్శ్లోకత్వమాగతః ॥ 40 ॥
తస్య బుద్ధిరియం జాతా వాల్మీకేర్భావితాత్మనః ।
కృత్స్నం రామాయణం కావ్యమీదృశైః కరవాణ్యహమ్ ॥ 41 ॥
ఉదారవృత్తార్థపదైర్మనోరమైః తదాస్య రామస్య చకారకీర్తిమాన్ ।
సమాక్షరైశ్శ్లోకశతైర్యశస్వినో యశస్కరం కావ్యముదారధీర్మునిః ॥ 42 ॥
తదుపగతసమాససంధియోగం సమమధురోపనతార్థవాక్యబద్ధమ్ ।
రఘువరచరితం మునిప్రణీతం దశశిరసశ్చ వధం నిశామయధ్వమ్ ॥ 43 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే బాలకాండే ద్వితీయస్సర్గః ॥
