శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అరణ్యకాండమ్ ।
అథ ఏకషష్టితమస్సర్గః ।
దృష్ట్వాశ్రమపదం శూన్యం రామో దశరథాత్మజః ।
రహితాం పర్ణశాలాం చ విధ్వస్తాన్యాసనాని చ ॥ 1 ॥
అదృష్ట్వా తత్ర వైదేహీం సన్నిరీక్ష్య చ సర్వశః ।
ఉవాచ రామః ప్రాక్రుశ్య ప్రగృహ్య రుచిరౌ భుజౌ ॥ 2 ॥
క్వ ను లక్ష్మణ వైదేహీ కం వా దేశమితో గతా ।
కేనాహృతా వా సౌమిత్రే భక్షితా కేన వా ప్రియా ॥ 3 ॥
వృక్షేణాచ్ఛాద్య యది మాం సీతే హసితుమిచ్ఛసి ।
అలం తే హసితేనాద్య మాం భజస్వ సుదుఃఖితమ్ ॥ 4 ॥
యైస్సహ క్రీడసే సీతే విశ్వస్తైర్మృగపోతకైః ।
ఏతే హీనాస్త్వయా సౌమ్యే ధ్యాయంత్యస్రావిలేక్షణాః ॥ 5 ॥
సీతయా రహితోఽహం వై న హి జీవామి లక్ష్మణ ।
మృతం శోకేన మహతా సీతాహరణజేన మామ్ ॥ 6 ॥
పరలోకే మహారాజో నూనం ద్రక్ష్యతి మే పితా ।
కథం ప్రతిజ్ఞాం సంశ్రుత్య మయా త్వమభియోజితః ॥ 7 ॥
అపూరయిత్వా తం కాలం మత్సకాశమిహాగతః ।
కామవృత్తమనార్యం మాం మృషావాదినమేవ చ ॥ 8 ॥
ధిక్త్వామితి పరే లోకే వ్యక్తం వక్ష్యతి మే పితా ।
వివశం శోకసంతప్తం దీనం భగ్నమనోరథమ్ ॥ 9 ॥
మామిహోత్సృజ్య కరుణం కీర్తిర్నరమివానృజుమ్ ।
క్వ గచ్ఛసి వరారోహే మాం నోత్సృజ సుమధ్యమే ॥ 10 ॥
త్వయా విరహితశ్చాహం మోక్ష్యే జీవితమాత్మనః ।
ఇతీవ విలపన్రామస్సీతాదర్శనలాలసః ॥ 11 ॥
న దదర్శ సుదుఃఖార్తో రాఘవో జనకాత్మజామ్ ।
అనాసాదయమానం తం సీతాం దశరథాత్మజమ్ ॥ 12 ॥
పంకమాసాద్య విపులం సీదంతమివ కుంజరమ్ ।
లక్ష్మణో రామమత్యర్థమువాచ హితకామ్యయా ॥ 13 ॥
మా విషాదం మహాబాహో కురు యత్నం మయా సహ ।
ఇదం చ హి వనం శూర బహుకందరశోభితమ్ ॥ 14 ॥
ప్రియకాననసంచారా వనోన్మత్తా చ మైథిలీ ।
సా వనం వా ప్రవిష్టా స్యాన్నలినీం వా సుపుష్పితామ్ ॥ 15 ॥
సరితం వాపి సంప్రాప్తా మీనవంజులసేవితామ్ ।
స్నాతుకామా నిలీనా స్యాద్ధాసకామా వనే క్వచిత్ ॥ 16 ॥
విత్రాసయితుకామా వా లీనా స్యాత్కాననే క్వచిత్ ।
జిజ్ఞాసమానా వైదేహీ త్వాం మాం చ పురుషర్షభ ॥ 17 ॥
తస్యాహ్యన్వేషణే శ్రీమన్ క్షిప్రమేవ యతావహే ।
వనం సర్వం విచినువో యత్ర సా జనకాత్మజా ॥ 18 ॥
మన్యసే యది కాకుత్స్థ మా స్మ శోకే మనః కృథాః ।
ఏవముక్తస్తు సౌహార్దాల్లక్ష్మణేన సమాహితః ॥ 19 ॥
సహ సౌమిత్రిణా రామో విచేతుముపచక్రమే ।
తౌ వనాని గిరీంశ్చైవ సరితశ్చ సరాంసి చ ॥ 20 ॥
నిఖిలేన విచిన్వానౌ సీతాం దశరథాత్మజౌ ।
తస్య శైలస్య సానూని గుహాశ్చ శిఖరాణి చ ॥ 21 ॥
నిఖిలేన విచిన్వానౌ నైవ తామభిజగ్మతుః ।
విచిత్య సర్వతశ్శైలం రామో లక్ష్మణమబ్రవిత్ ॥ 22 ॥
నేహ పశ్యామి సౌమిత్రే వైదేహీం పర్వతే శుభామ్ ।
తతో దుఃఖాభిసంతప్తో లక్ష్మణో వాక్యమబ్రవీత్ ॥ 23 ॥
విచరందండకారణ్యం భ్రాతరం దీప్తతేజసమ్ ।
ప్రాప్స్యసి త్వం మహాప్రాజ్ఞ మైథిలీం జనకాత్మజామ్ ॥ 24 ॥
యథా విష్ణుర్మహాబాహుర్బలిం బద్ధ్వా మహీమిమామ్ ।
ఏవముక్తస్తు సౌహార్దాల్లక్ష్మణేన స రాఘవః ॥ 25 ॥
ఉవాచ దీనయా వాచా దుఃఖాభిహతచేతనః ।
వనం సర్వం సువిచితం పద్మిన్యః ఫుల్లపంకజాః ॥ 26 ॥
గిరిశ్చాయం మహాప్రాజ్ఞ బహుకందరనిర్ఝరః ।
న హి పశ్యామి వైదేహీం ప్రాణేభ్యోఽపి గరీయసీమ్ ॥ 27 ॥
ఏవం స విలపన్రామస్సీతాహరణకర్శితః ।
దీనశ్శోకసమావిష్టో ముహూర్తం విహ్వలోఽభవత్ ॥ 28 ॥
సంతప్తో హ్యవసన్నాంగో గతబుద్ధిర్విచేతనః ।
నిషసాదాతురో దీనో నిశ్శ్వస్యాశీతమాయతమ్ ॥ 29 ॥
బహులం స తు నిశ్శ్వస్య రామో రాజీవలోచనః ।
హా ప్రియేతి విచుక్రోశ బహుశో బాష్పగద్గదః ॥ 30 ॥
తం తతస్సాంత్వయామాస లక్ష్మణః ప్రియబాంధవః ।
బహుప్రకారం ధర్మజ్ఞః ప్రశ్రితం ప్రశ్రితాంజలిః ॥ 31 ॥
అనాదృత్య తు తద్వాక్యం లక్ష్మణోష్ఠపుటాచ్చ్యుతమ్ ।
అపశ్యంస్తాం ప్రియాం సీతాం ప్రాక్రోశత్స పునః పునః ॥ 32 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అరణ్యకాండే ఏకషష్టితమస్సర్గః ॥
