శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే కిష్కింధాకాండమ్ ।
అథ ప్రథమస్సర్గః ।
స తాం పుష్కరిణీం గత్వా పద్మోత్పలఝషాకులామ్ ।
రామస్సౌమిత్రి సహితో విలలాపాకులేంద్రియః ॥ 1 ॥
తస్య దృష్ట్వైవ తాం హర్షాదింద్రియాణి చకంపిరే ।
స కామవశమాపన్నస్సౌమిత్రిమిదమబ్రవీత్ ॥ 2 ॥
సౌమిత్రే శోభతే పంపా వైదూర్యవిమలోదకా ।
ఫుల్లపద్మోత్పలవతీ శోభితా వివిధైర్ద్రుమైః ॥ 3 ॥
సౌమిత్రే పశ్య పంపాయాః కాననం శుభదర్శనమ్ ।
యత్ర రాజంతి శైలా వా ద్రుమాస్సశిఖరా ఇవ ॥ 4 ॥
మాం తు శోకాభిసంతప్తం మాధవః పీడయంతి వై ।
భరతస్య చ దుఃఖేన వైదేహ్యా హరణేన చ ॥ 5 ॥
శోకార్తస్యాపి మే పంపా శోభతే చిత్రకాననా ।
వ్యవకీర్ణా బహువిధైః పుష్పైశ్శీతోదకా శివా ॥ 6 ॥
నలినైరపి సంఛన్నా హ్యత్యర్థశుభదర్శనా ।
సర్పవ్యాలానుచరితా మృగద్విజసమాకులా ॥ 7 ॥
అధికం ప్రవిభాత్యేతన్నీలపీతం తు శాద్వలమ్ ।
ద్రుమాణాం వివిధైః పుష్పైః పరిస్తోమైరివార్పితమ్ ॥ 8 ॥
పుష్పభారసమృద్ధాని శిఖరాణి సమంతతః ।
లతాభిః పుష్పితాగ్రాభిరుపగూఢాని సర్వశః ॥ 9 ॥
సుఖానిలోఽయం సౌమిత్రే కాలః ప్రచురమన్మథః ।
గంధవాన్సురభిర్మాసో జాతపుష్పఫలద్రుమః ॥ 10 ॥
పశ్య రూపాణి సౌమిత్రే వనానాం పుష్పశాలినామ్ ।
సృజతాం పుష్పవర్షాణి తోయం తోయముచామివ ॥ 11 ॥
ప్రస్తరేషు చ రమ్యేషు వివిధాః కాననద్రుమాః ।
వాయువేగప్రచలితాః పుష్పైరవకిరంతి గామ్ ॥ 12 ॥
పతితైః పతమానైశ్చ పాదపస్థైశ్చ మారుతః ।
కుసుమైః పశ్య సౌమిత్రే క్రీడన్నివ సమంతతః ॥ 13 ॥
విక్షిపన్వివిధాశ్శాఖా నగానాం కుసుమోత్కచాః ।
మారుతశ్చలితస్థానైష్షట్పదైరనుగీయతే ॥ 14 ॥
మత్తకోకిలసన్నాదైర్నర్తయన్నివ పాదపాన్ ।
శైలకందరనిష్క్రాంతః ప్రగీత ఇవ చానిలః ॥ 15 ॥
తేన విక్షిపతాఽత్యర్థం పవనేన సమంతతః ।
అమీ సంసక్తశాఖాగ్రా గ్రథితా ఇవ పాదపాః ॥ 16 ॥
స ఏష సుఖసంస్పర్శో వాతి చందనశీతలః ।
గంధమభ్యవహన్పుణ్యం శ్రమాపనయనోఽనిలః ॥ 17 ॥
అమీ పవనవిక్షిప్తా వినదంతీవ పాదపాః ।
షట్పదైరనుకూజంతో వనేషు మధుగంధిషు ॥ 18 ॥
గిరిప్రస్థేషు రమ్యేషు పుష్పవద్భిర్మనోరమైః ।
సంసక్తశిఖరాశ్శైలా విరాజంతే మహాద్రుమైః ॥ 19 ॥
పుష్పసంఛన్నశిఖరా మారుతోత్క్షేపచంచలాః ।
అమీ మధుకరోత్తంసాః ప్రగీతా ఇవ పాదపాః ॥ 20 ॥
సుపుష్పితాంస్తు పశ్యేమాన్కర్ణికారాంత్సమంతతః ।
హాటకప్రతిసంఛన్నాన్నరాన్పీతాంబరానివ ॥ 21 ॥
అయం వసంతస్సౌమిత్రే నానావిహగనాదితః ।
సీతయా విప్రహీనస్య శోకసందీపనో మమ ॥ 22 ॥
మాం హి శోకసమాక్రాంతం సంతాపయతి మన్మథః ।
హృష్టః ప్రవదమానశ్చ మమాహ్వయతి కోకిలః ॥ 23 ॥
ఏష దాత్యూహకో హృష్టో రమ్యే మాం వననిర్ఝరే ।
ప్రణదన్మన్మథావిష్టం శోచయిష్యతి లక్ష్మణ ॥ 24 ॥
శ్రుత్వైతస్య పురా శబ్దమాశ్రమస్థా మమ ప్రియా ।
మామాహూయ ప్రముదితాః పరమం ప్రత్యనందత ॥ 25 ॥
ఏవం విచిత్రాః పతగా నానారావవిరావిణః ।
వృక్షగుల్మలతాః పశ్య సంపతంతి సమంతతః ॥ 26 ॥
విమిశ్రా విహగాః పుంభిరాత్మవ్యూహాభినందితాః ।
భృంగరాజప్రముదితాస్సౌమిత్రే మధురస్వనాః ॥ 27 ॥
దాత్యూహరతివిక్రందైః పుంస్కోకిలరుతైరపి ।
స్వనంతి పాదపాశ్చేమే మమానంగప్రదీపనాః ॥ 28 ॥
అశోకస్తబకాంగారష్షట్పదస్వననిఃస్వనః ।
మాం హి పల్లవతామ్రార్చిర్వసంతాగ్నిః ప్రధక్ష్యతి ॥ 29 ॥
న హి తాం సూక్ష్మపక్ష్మాక్షీం సుకేశీం మృదుభాషిణీమ్ ।
అపశ్యతో మే సౌమిత్రే జీవితేఽస్తి ప్రయోజనమ్ ॥ 30 ॥
అయం హి దయితస్తస్యాః కాలో రుచిరకాననః ।
కోకిలాకులసీమాంతో దయితాయా మమానఘ ॥ 31 ॥
మన్మథాఽయాససంభూతో వసంతగుణవర్ధితః ।
అయం మాం ధక్ష్యతి క్షిప్రం శోకాగ్నిర్నచిరాదివ ॥ 32 ॥
అపశ్యతస్తాం దయితాం పశ్యతో రుచిరద్రుమాన్ ।
మమాయమాత్మప్రభవో భూయస్త్వముపయాస్యతి ॥ 33 ॥
అదృశ్యమానా వైదేహీ శోకం వర్ధయతే మమ ।
దృశ్యమానో వసంతశ్చ స్వేదసంసర్గదూషకః ॥ 34 ॥
మాం హ్యద్య మృగశాబాక్షీ చింతాశోకబలాత్కృతమ్ ।
సంతాపయతి సౌమిత్రే క్రూరశ్చైత్రవనానిలః ॥ 35 ॥
అమీ మయూరాశ్శోభంతే ప్రనృత్యంతస్తతస్తతః ।
స్వైః పక్షైః పవనోద్ధూతైర్గవాక్షైః స్ఫాటికైరివ ॥ 36 ॥
శిఖినీభిః పరివృతాస్తే ఏతే మదమూర్ఛితాః ।
మన్మథాభిపరీతస్య మమ మన్మథవర్ధనాః ॥ 37 ॥
పశ్య లక్ష్మణ నృత్యంతం మయూరముపనృత్యతి ।
శిఖినీ మన్మథార్తైషా భర్తారం గిరిసానుని ॥ 38 ॥
తామేవ మన్మథావిష్టో మయూరోఽప్యుపధావతి ।
వితత్య రుచిరౌ పక్షౌ రుతైరుపహసన్నివ ॥ 39 ॥
మయూరస్య వనే నూనం రక్షసా న హృతా ప్రియా ।
తస్మాన్నృత్యతి రమ్యేషు వనేషు సహ కాంతయా ॥ 40 ॥
మమ త్వయం వినా వాసః పుష్పమాసే సుదుస్సహః ।
పశ్య లక్ష్మణ సంరాగః తిర్యగ్యోనిగతేష్వపి ।
యదేషా శిఖినీ కామాద్భర్తారం రమతేఽంతికే ॥ 41 ॥
మామప్యేవం విశాలాక్షీ జానకీ జాతసంభ్రమా ।
మదనేనాభివర్తేత యది నాఽపహృతా భవేత్ ॥ 42 ॥
పశ్య లక్ష్మణ పుష్పాణి నిష్ఫలాని భవంతి మే ।
పుష్పభారసమృద్ధానాం వనానాం శిశిరాత్యయే ॥ 43 ॥
రుచిరాణ్యపి పుష్పాణి పాదపానామతిశ్రియా ।
నిష్ఫలాని మహీం యాంతి సమం మధుకరోత్కరైః ॥ 44 ॥
నదంతి కామం శకునా ముదితాస్సంఘశః కలమ్ ।
ఆహ్వయంత ఇవాన్యోన్యం కామోన్మాదకరా మమ ॥ 45 ॥
వసంతో యది తత్రాపి యత్ర మే వసతి ప్రియా ।
నూనం పరవశా సీతా సాపి శోచత్యహం యథా ॥ 46 ॥
నూనం న తు వసంతోఽతం దేశం స్పృశతి యత్ర సా ।
కథం హ్యసితపద్మాక్షీ వర్తయేత్సా మయా వినా ॥ 47 ॥
అథవా వర్తతే తత్ర వసంతో యత్ర మే ప్రియా ।
కిం కరిష్యతి సుశ్రోణీ సా తు నిర్భర్త్సితా పరైః ॥ 48 ॥
శ్యామా పద్మపలాశాక్షీ మృదుపూర్వాభిభాషిణీ ।
నూనం వసంతమాసాద్య పరిత్యక్ష్యతి జీవితమ్ ॥ 49 ॥
దృఢం హి హృదయే బుద్ధిర్మమ సంపరివర్తతే ।
నాలం వర్తయితుం సీతా సాధ్వీ మద్విరహం గతా ॥ 50 ॥
మయి భావస్తు వైదేహ్యాస్తత్త్వతో వినివేశితః ।
మమాపి భావస్సీతాయాం సర్వథా వినివేశితః ॥ 51 ॥
ఏష పుష్పవహో వాయుస్సుఖస్పర్శో హిమావహః ।
తాం విచింతయతః కాంతాం పావకప్రతిమో మమ ॥ 52 ॥
సదా సుఖమహం మన్యే యం పురా సహ సీతయా ।
మారుతస్స వినా సీతాం శోకం వర్ధయతే మమ ॥ 53 ॥
తాం వినా విహంగో యః పక్షీ ప్రణదితస్తదా ।
వాయసః పాదపగతః ప్రహృష్టమభినర్దతి ॥ 54 ॥
ఏష వై తత్ర వైదేహ్యా విహగః ప్రతిహారకః ।
పక్షీ మాం తు విశాలాక్ష్యాస్సమీపముపనేష్యతి ॥ 55 ॥
శృణు లక్ష్మణ సన్నాదం వనే మద్వివర్ధనమ్ ।
పుష్పితాగ్రేషు వృక్షేషు ద్విజానాముపకూజతామ్ ॥ 56 ॥
విక్షిప్తాం పవనేనైతామసౌ తిలకమంజరీమ్ ।
షట్పదస్సహసాఽభ్యేతి మదోద్ధూతామివ ప్రియామ్ ॥ 57 ॥
కామినామయమత్యంతమశోకశ్శోకవర్ధనః ।
స్తబకైః పవనోత్క్షిప్తైస్తర్జయన్నివ మాం స్థితః ॥ 58 ॥
అమీ లక్ష్మణ దృశ్యంతే చూతాః కుసుమశాలినః ।
విభ్రమోత్సిక్తమనసః సాంగరాగా నరా ఇవ ॥ 59 ॥
సౌమిత్రే పశ్య పంపాయాశ్చిత్రాసు వనరాజిషు ।
కిన్నరా నరశార్దూల విచరంతి తతస్తతః ॥ 60 ॥
ఇమాని శుభగంధీని పశ్య లక్ష్మణ సర్వశః ।
నలినాని ప్రకాశంతే జలే తరుణసూర్యవత్ ॥ 61 ॥
ఏషా ప్రసన్నసలిలా పద్మనీలోత్పలాయుతా ।
హంసకారండవాకీర్ణా పంపా సౌగంధికాన్వితా ॥ 62 ॥
జలే తరుణసూర్యాభైష్షట్పదాహతకేసరైః ।
పంకజైశ్శోభతే పంపా సమంతాదభిసంవృతా ॥ 63 ॥
చక్రవాకయుతా నిత్యం చిత్రప్రస్తవనాంతరా ।
మాతంగమృగయూథైశ్చ శోభతే సలిలార్థిభిః ॥ 64 ॥
పవనాహతవేగాభిరూర్మిభిర్విమలేఽంభసి ।
పంకజాని విరాజంతే తాడ్యమానాని లక్ష్మణ ॥ 65 ॥
పద్మపత్రవిశాలాక్షీం సతతం పంకజప్రియామ్ ।
అపశ్యతో మే వైదేహీం జీవితం నాభిరోచతే ॥ 66 ॥
అహో కామస్య వామత్వం యో గతామపి దుర్లభామ్ ।
స్మారయిష్యతి కల్యాణీం కల్యాణతరవాదినీమ్ ॥ 67 ॥
శక్యో ధారయితుం కామో భవేదభ్యాగతో మయా ।
యది భూయో వసంతో మాం న హన్యాత్పుష్పితద్రుమః ॥ 68 ॥
యాని స్మ రమణీయాని తయా సహ భవంతి మే ।
తాన్యేవారమణీయాని జాయంతే మే తయా వినా ॥ 69 ॥
పద్మకోశపలాశాని ద్రష్టుం దృష్టిర్హి మన్యతే ।
సీతాయా నేత్రకోశాభ్యాం సదృశానీతి లక్ష్మణ ॥ 70 ॥
పద్మకేసరసంసృష్టో వృక్షాంతరవినిస్సృతః ।
నిశ్శ్వాస ఇవ సీతాయా వాతి వాయుర్మనోహరః ॥ 71 ॥
సౌమిత్రే పశ్య పంపాయా దక్షిణే గిరిసానుని ।
పుష్పితాం కర్ణికారస్య యష్టిం పరమశోభనామ్ ॥ 72 ॥
అధికం శైలరాజోఽయం ధాతుభిః సువిభూషితః ।
విచిత్రం సృజతే రేణుం వాయువేగవిఘట్టితమ్ ॥ 73 ॥
గిరిప్రస్థాస్తు సౌమిత్రే సర్వతస్సంప్రపుష్పితైః ।
నిష్పత్రైస్సర్వతో రమ్యైః ప్రదీప్తా ఇవ కింశుకైః ॥ 74 ॥
పంపాతీరరుహాశ్చేమే సంసక్తా మధుగంధినః ।
మాలతీమల్లికాషండాః కరవీరాశ్చ పుష్పితాః ॥ 75 ॥
కేతక్యస్సిందువారాశ్చ వాసంత్యశ్చ సుపుష్పితాః ।
మాధవ్యో గంధపూర్ణాశ్చ కుందగుల్మాశ్చ సర్వశః ॥ 76 ॥
చిరిబిల్వా మధూకాశ్చ వంజులా వకులాస్తథా ।
చంపకాస్తిలకాశ్చైవ నాగవృక్షాస్సుపుష్పితాః ॥ 77 ॥
నీపాశ్చ వరణాశ్చైవ ఖర్జూరాశ్చ సుపుష్పితా ।
పద్మకాశ్చైవ శోభంతే నీలాశోకాశ్చ పుష్పితాః ।
లోధ్రాశ్చ గిరిపృష్ఠేషు సింహకేసరపింజరాః ॥ 78 ॥
అంకోలాశ్చ కురంటాశ్చ చూర్ణకాః పారిభద్రకాః ।
చూతాః పాటలయశ్చైవ కోవిదారాశ్చ పుష్పితాః ॥ 79 ॥
ముచుకుందార్జునాశ్చైవ దృశ్యంతే గిరిసానుషు ।
కేతకోద్దాలకాశ్చైవ శిరీషాః శింశుపా ధవాః ॥ 80 ॥
శాల్మల్యః కింశుకాశ్చైవ రక్తాః కురవకాస్తథా ॥ 81 ॥
త్రినిశా నక్తమాలాశ్చ చందనాస్స్యందనాస్తథా ।
పుష్పితాన్పుష్పితాగ్రాభిర్లతాభిః పరివేష్టితాన్ ।
ద్రుమాన్పశ్యేహ సౌమిత్రే పంపాయా రుచిరాన్బహూన్ ॥ 82 ॥
వాతవిక్షిప్తవిటపాన్యథాఽసన్నాంద్రుమానిమాన్ ।
లతాస్సమనువర్తంతే మత్తా ఇవ వరస్త్రియః ॥ 83 ॥
పాదపాత్పాదపం గచ్ఛన్ శైలాచ్ఛైలం వనాద్వనమ్ ।
వాతి నైకరసాస్వాదస్సమ్మోదిత ఇవానిలః ॥ 84 ॥
కేచిత్పర్యాప్తకుసుమాః పాదపా మధుగంధినః ।
కేచిన్ముకులసంవీతాః శ్యామవర్ణా ఇవాబభుః ॥ 85 ॥
ఇదం మృష్టమిదం స్వాదు ప్రఫుల్లమిదమిత్యపి ।
రాగయుక్తో మధుకరః కుసుమేష్వేవ లీయతే ॥ 86 ॥
నిలీయ పునరుత్పత్య సహసాఽన్యత్ర గచ్ఛతి ।
మధులుబ్ధో మధుకరః పంపాతీరద్రుమేష్వసౌ ॥ 87 ॥
ఇయం కుసుమసంఘాతైరుపస్తీర్ణా సుఖాకృతా ।
స్వయం నిపతితైర్భూమిశ్శయనప్రస్తరైరివ ॥ 88 ॥
వివిధా వివిధైః పుష్పైస్తైరేవ నగసానుషు ।
వికీర్ణై పీతరక్తాహి సౌమిత్రే ప్రస్తరాః కృతాః ॥ 89 ॥
హిమాంతే పశ్య సౌమిత్రే వృక్షాణాం పుష్పసంభవమ్ ।
పుష్పమాసే హి తరవస్సంఘర్షాదివ పుష్పితాః ॥ 90 ॥
ఆహ్వయంత ఇవాన్యోన్యం నగాష్షట్పదనాదితాః ।
కుసుమోత్తంసవిటపాశ్శోభంతే బహు లక్ష్మణ ॥ 91 ॥
ఏష కారండవః పక్షీ విగాహ్య సలిలం శుభమ్ ।
రమతే కాంతయా సార్ధం కామముద్దీపయన్మమ ॥ 92 ॥
మందాకిన్యాస్తు యదిదం రూపమేవం మనోహరమ్ ।
స్థానే జగతి విఖ్యాతా గుణాస్తస్యా మనోరమాః ॥ 93 ॥
యది దృశ్యేత సా సాధ్వీ యది చేహ వసేమహి ।
స్పృహయేయం న శక్రాయ నాయోధ్యాయై రఘూత్తమ ॥ 94 ॥
నహ్యేవం రమణీయేషు శాద్వలేషు తయా సహ ।
రమతో మే భవేచ్చింతా న స్పృహాఽన్యేషు వా భవేత్ ॥ 95 ॥
అమీ హి వివిధైః పుష్పైస్తరవో రుచిరచ్ఛదాః ।
కాననేఽఽస్మిన్వినా కాంతాం చింతాముత్పాదయంతి మే ॥ 96 ॥
పశ్య శీతజలాం చేమాం సౌమిత్రే పుష్కరాయుతామ్ ।
చక్రవాకానుచరితాం కారండవ నిషేవితామ్ ॥ 97 ॥
ప్లవైః క్రౌంచైశ్చ సంపూర్ణాం మహామృగనిషేవితామ్ ।
అధికం శోభతే పంపా వికూజద్భిఃర్విహంగమైః ॥ 98 ॥
దీపయంతీవ మే కామం వివిధా ముదితా ద్విజాః ।
శ్యామాం చంద్రముఖీం స్మృత్వా ప్రియాం పద్మనిభేక్షణామ్ ॥ 99 ॥
పశ్య సానుషు చిత్రేషు మృగీభిస్సహితాన్మృగాన్ ।
మాం పునర్మృగశాబాక్ష్యా వైదేహ్యా విరహీకృతమ్ ॥ 100 ॥
వ్యథయంతీవ మే చిత్తం సంచరంతస్తతస్తతః ।
అస్మిన్సానుని రమ్యే హి మత్తద్విజగణాయుతే ।
పశ్యేయం యది తాం కాంతాం తతస్స్వస్తి భవేన్మమ ॥ 101 ॥
జీవేయం ఖలు సౌమిత్రే మయా సహ సుమధ్యమా ।
సేవతే యది వైదేహీ పంపాయాః పవనం సుఖమ్ ॥ 102 ॥
పద్మసౌగంధికవహం శివం శోకవినాశనమ్ ।
ధన్యా లక్ష్మణ సేవంతే పంపోపవనమారుతమ్ ॥ 103 ॥
శ్యామా పద్మపలాశాక్షీ ప్రియా విరహితా మయా ।
కథం ధారయతి ప్రాణాన్వివశా జనకాత్మజా ॥ 104 ॥
కిన్ను వక్ష్యామి రాజానం ధర్మజ్ఞం సత్యవాదినమ్ ।
సీతాయా జనకం పృష్టః కుశలం జనసంసది ॥ 105 ॥
యా మామనుగతా మందం పిత్రా ప్రవ్రాజితం వనమ్ ।
సీతా సత్పథమాస్థాయ క్వ ను సా వర్తతే ప్రియా ॥ 106 ॥
తయా విహీనః కృపణః కథం లక్ష్మణ ధారయే ।
యా మామనుగతా రాజ్యాద్భ్రష్టం విగతచేతసమ్ ॥ 107 ॥
తచ్చార్వంచితపద్మాక్షం సుగంధి శుభమవ్రణమ్ ।
అపశ్యతో ముఖం తస్యాస్సీదతీవ మనో మమ ॥ 108 ॥
స్మితహాస్యాంతరయుతం గుణవన్మధురం హితమ్ ।
వైదేహ్యా వాక్యమతులం కదా శ్రోష్యామి లక్ష్మణ ॥ 109 ॥
ప్రాప్య దుఖం వనే శ్యామా మాం మన్మథవికర్శితమ్ ।
నష్టదుఃఖేవ హృష్టేవ సాధ్వీ సాధ్వభ్యభాషత ॥ 110 ॥
కిం ను వక్ష్యామి కౌసల్యామయోధ్యాయాం నృపాత్మజ ।
క్వ సా స్నుషేతి పృచ్ఛంతీం కథం చాపి తు మనస్వినీమ్ ॥ 111 ॥
గచ్ఛ లక్ష్మణ పశ్య త్వం భరతం భ్రాతృవత్సలమ్ ।
న హ్యహం జీవితు శక్తస్తామృతే జనకాత్మజామ్ ॥ 112 ॥
ఇతి రామం మహాత్మానం విలపంతమనాథవత్ ।
ఉవాచ లక్ష్మణో భ్రాతా వచనం యుక్తమవ్యయమ్ ॥ 113 ॥
సంస్తంభ రామ భద్రం తే మా శుచః పురుషోత్తమ ।
నేదృశానాం మతిర్మందా భవత్యకలుషాత్మనామ్ ॥ 114 ॥
స్మృత్వా వియోగజం దుఃఖం త్యజ స్నేహం ప్రియే జనే ।
అతిస్నేహపరిష్వంగాద్వర్తిరార్ద్రాపి దహ్యతే ॥ 115 ॥
యది గచ్ఛతి పాతాలం తతోఽభ్యధికమేవ వా ।
సర్వథా రావణస్తావన్న భవిష్యతి రాఘవ ॥ 116 ॥
ప్రవృత్తిర్లభ్యతాం తావత్తస్య పాపస్య రక్షసః ।
తతో హాస్యతి వా సీతాం నిధనం వా గమిష్యతి ॥ 117 ॥
యది యాతిదితేర్గర్భం రావణస్సహ సీతయా ।
తత్రాప్యేనం హనిష్యామి న చేద్దాస్యతి మైథిలీమ్ ॥ 118 ॥
స్వాస్థ్యం భద్రం భజస్వార్య త్యజ్యతాం కృపణా మతిః ।
అర్థో హి నష్టకార్యార్థైర్నాయత్నేనాధిగమ్యతే ॥ 119 ॥
ఉత్సాహో బలవానార్య నాస్త్యుత్సాహాత్పరం బలమ్ ।
సోత్సాహస్యాస్తి లోకేఽస్మిన్ న కించిదపి దుర్లభమ్ ॥ 120 ॥
ఉత్సాహవంతః పురుషా నావసీదంతి కర్మసు ।
ఉత్సాహమాత్రమాశ్రిత్య సీతాం ప్రతిలభేమహి ॥ 121 ॥
త్యజ్యతాం కామవృత్తత్వం శోకం సన్న్యస్య పృష్ఠతః ।
మహాత్మానం కృతాత్మానమాత్మానం నావబుధ్యసే ॥ 122 ॥
ఏవం సంబోధితస్తత్ర శోకోపహతచేతనః ।
త్యజ్య శోకంచ మోహంచ తతో ధైర్యముపాగమత్ ॥ 123 ॥
సోఽభ్యతిక్రామదవ్యగ్రస్తామచింత్యపరాక్రమః ।
రామః పంపాం సురుచిరాం రమ్యపారిప్లవద్రుమామ్ ॥ 124 ॥
నిరీక్షమాణస్సహసా మహాత్మా సర్వం వనం నిర్ఝరకందరాశ్చ ।
ఉద్విగ్నచేతాస్సహ లక్ష్మణేన విచార్య దుఃఖోపహతః ప్రతస్థే ॥ 125 ॥
తం మత్తమాతంగవిలాసగామీ గచ్ఛంతమవ్యగ్రమనా మహాత్మా ।
స లక్ష్మణో రాఘవమప్రమత్తో రరక్ష ధర్మేణ బలేన చైవ ॥ 126 ॥
తావృష్యమూకస్య సమీపచారీ చరందదర్శాద్భుతదర్శనీయౌ ।
శాఖామృగాణామధిపస్తరస్వీ వితత్రసే నైవ చిచేష్ట కించిత్ ॥ 127 ॥
స తౌ మహాత్మా గజమందగామీ శాఖామృగస్తత్ర చరంచరంతౌ ।
దృష్ట్వా విషాదం పరమం జగామ చింతాపరీతో భయభారమగ్నః ॥ 128 ॥
తమాశ్రమం పుణ్యసుఖం శరణ్యం సదైవ శాఖామృగసేవితాంతమ్ ।
త్రస్తాశ్చ దృష్ట్వా హరయోఽభిజగ్ముర్మహౌజసౌ రాఘవలక్ష్మణౌ తౌ ॥ 129 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే కిష్కింధాకాండే ప్రథమస్సర్గః ॥
