శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే సుందరకాండమ్ ।
అథ పంచదశస్సర్గః ।
స వీక్షమాణస్తత్రస్థో మార్గమాణశ్చ మైథిలీమ్ ।
అవేక్షమాణశ్చ మహీం సర్వాం తామన్వవైక్షత ॥ 1 ॥
సంతానకలతాభిశ్చ పాదపైరుపశోభితామ్ ।
దివ్యగంధరసోపేతాం సర్వతస్సమలంకృతామ్ ॥ 2 ॥
తాం స నందనసంకాశాం మృగపక్షిభిరావృతామ్ ।
హర్మ్యప్రాసాదసంబాధాం కోకిలాకులనిస్స్వనామ్ ॥ 3 ॥
కాంచనోత్పలపద్మాభిర్వాపీభిరుపశోభితామ్ ।
బహ్వాసనకుథోపేతాం బహుభూమిగృహాయుతామ్ ॥ 4 ॥
సర్వర్తుకుసుమై రమ్యాం ఫలవద్భిశ్చ పాదపైః ।
పుష్పితానామశోకానాం శ్రియా సూర్యోదయప్రభామ్ ॥ 5 ॥
ప్రదీప్తామివ తత్రస్థో మారుతిస్సముదైక్షత ।
నిష్పత్రశాఖాం విహగైః క్రియమాణామివాసకృత్ ॥ 6 ॥
వినిష్పతద్భిః శతశశ్చిత్రైః పుష్పావతంసకైః ।
ఆమూలపుష్పనిచితైరశోకైశ్శోకనాశనైః ॥ 7 ॥
పుష్పభారాతిభారైశ్చ స్పృశద్భిరివ మేదినీమ్ ।
కర్ణికారైః కుసుమితైః కింశుకైశ్చ సుపుష్పితైః ॥ 8 ॥
స దేశః ప్రభయా తేషాం ప్రదీప్త ఇవ సర్వతః ।
పున్నాగాస్సప్తపర్ణాశ్చ చంపకోద్దాలకాస్తథా ॥ 9 ॥
వివృద్ధమూలా బహవశ్శోభంతే స్మ సుపుష్పితాః ।
శాతకుంభనిభాః కేచిత్కేచిదగ్నిశిఖోపమాః ॥ 10 ॥
నీలాంజననిభాః కేచిత్తత్రాశోకాస్సహస్రశః ।
నందనం వివిధోద్యానం చిత్రం చైత్రరథం యథా ॥ 11 ॥
అతివృత్తమివాచింత్యం దివ్యం రమ్యం శ్రియా వృతమ్ ।
వితీయమివ చాకాశం పుష్పజ్యోతిర్గణాయుతమ్ ॥ 12 ॥
పుష్పరత్నశతైశ్చిత్రం ద్వితీయం సాగరం యథా ।
సర్వర్తుపుష్పైర్నిచితం పాదపైర్మధుగంధిభిః ॥ 13 ॥
నానానినాదైరుద్యానం రమ్యం మృగగణైర్ద్విజైః ।
అనేకగంధప్రవహం పుణ్యగంధం మనోరమమ్ ॥ 14 ॥
శైలేంద్రమివ గంధాఢ్యం ద్వితీయం గంధమాదనమ్ ।
అశోకవనికాయాం తు తస్యాం వానరపుంగవః ॥ 15 ॥
స దదర్శావిదూరస్థం చైత్యప్రాసాదముచ్ఛ్రితమ్ ।
మథ్యే స్తంభసహస్రేణ స్థితం కైలాసపాండురమ్ ॥ 16 ॥
ప్రవాలకృతసోపానం తప్తకాంచనవేదికమ్ ।
ముష్ణంతమివ చక్షూంషి ద్యోతమానమివ శ్రియా ॥ 17 ॥
విమలం ప్రాంశుభావత్వాదుల్లిఖంతమివాంబరమ్ ।
తతో మలినసంవీతాం రాక్షసీభిస్సమావృతామ్ ॥ 18 ॥
ఉపవాసకృశాం దీనాం నిశ్శ్వసంతీం పునః పునః ।
దదర్శ శుక్లపక్షాదౌ చంద్రరేఖామివామలామ్ ॥ 19 ॥
మందప్రఖ్యాయమానేన రూపేణ రుచిరప్రభామ్ ।
పినద్ధాం ధూమజాలేన శిఖామివ విభావసోః ॥ 20 ॥
పీతేనైకేన సంవీతాం క్లిష్టేనోత్తమవాససా ।
సపంకామనలంకారాం విపద్మామివ పద్మినీమ్ ॥ 21 ॥
వ్రీడితాం దుఃఖసంతప్తాం పరిమ్లానాం తపస్వినీమ్ ।
గ్రహేణాంగారకేణేవ పీడితామివ రోహిణీమ్ ॥ 22 ॥
అశ్రుపూర్ణముఖీం దీనాం కృశామనశనేన చ ।
శోకధ్యానపరాం దీనాం నిత్యం దుఃఖపరాయణామ్ ॥ 23 ॥
ప్రియం జనమపశ్యంతీం పశ్యంతీం రాక్షసీగణమ్ ।
స్వగణేన మృగీం హీనాం శ్వగణాభివృతామివ ॥ 24 ॥
నీలనాగాభయా వేణ్యా జఘనం గతయైకయా ।
నీలయా నీరదాపాయే వనరాజ్యా మహీమివ ॥ 25 ॥
సుఖార్హాం దుఃఖసంతప్తాం వ్యసనానామకోవిదామ్ ।
తాం సమీక్ష్య విశాలాక్షీమధికం మలినాం కృశామ్ ॥ 26 ॥
తర్కయామాస సీతేతి కారణైరుపపాదిభిః ।
హ్రియమాణా తదా తేన రక్షసా కామరూపిణా ॥ 27 ॥
యథారూపా హి దృష్టా వై తథారూపేయమంగనా ।
పూర్ణచంద్రాననాం సుభ్రూం చారువృత్తపయోధరామ్ ॥ 28 ॥
కుర్వతీం ప్రభయాదేవీం సర్వా వితిమిరా దిశః ।
తాం నీలకేశీం బింబోష్ఠీం సుమధ్యాం సుప్రతిష్ఠితామ్ ॥ 29 ॥
సీతాం పద్మపలాశాక్షీం మన్మథస్య రతిం యథా ।
ఇష్టాం సర్వస్య జగతః పూర్ణచంద్రప్రభామివ ॥ 30 ॥
భూమౌ సుతనుమాసీనాం నియతామివ తాపసీమ్ ।
నిఃశ్వాసబహులాం భీరుం భుజగేంద్రవధూమివ ॥ 31 ॥
శోకజాలేన మహతా వితతేన న రాజతీమ్ ।
సంసక్తాం ధూమజాలేన శిఖామివ విభావసోః ॥ 32 ॥
తాం స్మృతీమివ సందిగ్ధామృద్ధిం నిపతితామివ ।
విహతామివ చ శ్రద్ధామాశాం ప్రతిహతామివ ॥ 33 ॥
సోపసర్గాం యథా సిద్ధిం బుద్ధిం సకలుషామివ ।
అభూతేనాపవాదేన కీర్తిం నిపతితామివ ॥ 34 ॥
రామోపరోధవ్యథితాం రక్షోహరణకర్శితామ్ ।
అబలాం మృగశాబాక్షీం వీక్షమాణాం తతస్తతః ॥ 35 ॥
బాష్పాంబుపరిపూర్ణేన కృష్ణవక్రాక్షిపక్ష్మణా ।
వదనేనాప్రసన్నేన నిఃశ్వసంతీం పునః పునః ॥ 36 ॥
మలపంకధరాం దీనాం మండనార్హామమండితామ్ ।
ప్రభాం నక్షత్రరాజస్య కాలమేఘైరివావృతామ్ ॥ 37 ॥
తస్య సందిదిహే బుద్ధిర్ముహుః సీతాం నిరీక్ష్య తు ।
ఆమ్నాయానామయోగేన విద్యాం ప్రశిథిలామివ ॥ 38 ॥
దుఃఖేన బుబుధే సీతాం హనుమాననలంకృతామ్ ।
సంస్కారేణ యథా హీనాం వాచమర్థాంతరం గతామ్ ॥ 39 ॥
తాం సమీక్షయ విశాలాక్షీం రాజపుత్రీమనిందితామ్ ।
తర్కయామాస సీతేతి కారణైరుపపాదిభిః ॥ 40 ॥
వైదేహ్యా యాని చాంగేషు తదా రామోఽన్వకీర్తయత్ ।
తాన్యాభరణజాలాని గాత్రశోభీన్యలక్షయత్ ॥ 41 ॥
సుకృతౌ కర్ణవేష్టౌ చ శ్వదంష్ట్రౌ చ సుసంస్థితౌ ।
మణివిద్రుమచిత్రాణి హస్తేష్వాభరణాని చ ॥ 42 ॥
శ్యామాని చిరయుక్తత్వాత్తథా సంస్థానవంతి చ ।
తాన్యైవేతాని మన్యేఽహం యాని రామోఽన్వకీర్తయత్ ॥ 43 ॥
తత్ర యాన్యవహీనాని తాన్యహం నోపలక్షయే ।
యాన్యస్యా నావహీనాని తానీమాని న సంశయః ॥ 44 ॥
పీతం కనకపట్టాభం స్రస్తం తద్వసనం శుభమ్ ।
ఉత్తరీయం నగాసక్తం తదా దృష్టం ప్లవంగమైః ॥ 45 ॥
భూషణాని చ ముఖ్యాని దృష్టాని ధరణీతలే ।
అనయైవాపవిద్ధాని స్వనవంతి మహాంతి చ ॥ 46 ॥
ఇదం చిరగృహీతత్వాద్వసనం క్లిష్టవత్తరమ్ ।
తథాఽపి నూనం తద్వర్ణం తథా శ్రీమద్యథేతరత్ ॥ 47 ॥
ఇయం కనకవర్ణాంగీ రామస్య మహిషీ ప్రియా ।
ప్రణష్టాపి సతీ యాఽస్య మనసో న ప్రణశ్యతి ॥ 48 ॥
ఇయం సా యత్కృతే రామశ్చతుర్భిః పరితప్యతే ।
కారుణ్యేనానృశంస్యేన శోకేన మదనేన చ ॥ 49 ॥
స్త్రీ ప్రణష్టేతి కారుణ్యాదాశ్రితేత్యానృశంస్యతః ।
పత్నీ నష్టేతి శోకేన ప్రియేతి మదనేన చ ॥ 50 ॥
అస్యా దేవ్యా యథా రూపమంగప్రత్యంగసౌష్ఠవమ్ ।
రామస్య చ యథా రూపం తస్యేయమసితేక్షణా ॥ 51 ॥
అస్యా దేవ్యా మనస్తస్మింస్తస్య చాస్యాం ప్రతిష్ఠితమ్ ।
తేనేయం స చ ధర్మాత్మా ముహూర్తమపి జీవతి ॥ 52 ॥
దుష్కరం కృతవాన్రామో హీనో యదనయా ప్రభుః ।
ధారయత్యాత్మనో దేహం న శోకేనావసీదతి ॥ 53 ॥
దుష్కరం కురుతే రామో య ఇమాం మత్తకాశినీమ్ ।
సీతాం వినా మహాబాహుర్ముహూర్తమపి జీవతి ॥ 54 ॥
ఏవం సీతాం తదా దృష్ట్వా హృష్టః పవనసంభవః ।
జగామ మనసా రామం ప్రశశంస చ తం ప్రభుమ్ ॥ 55 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే సుందరకాండే పంచదశస్సర్గః ॥
