శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాండమ్ ।
అథ ఏకోనశతతమస్సర్గః ।
నివిష్టాయాం తు సేనాయాముత్సుకో భరతస్తదా ।
జగామ భ్రాతరం ద్రష్టుం శత్రుఘ్నమనుదర్శయన్ ॥ 1 ॥
ఋషిం వసిష్ఠం సందిశ్య మాతృర్మే శీఘ్రమానయ ।
ఇతి త్వరితమగ్రే స జగామ గురువత్సలః ॥ 2 ॥
సుమంత్రస్త్వపి శత్రుఘ్నమదూరాదన్వపద్యత ।
రామదర్శనజస్తర్షో భరతస్యేవ తస్య చ ॥ 3 ॥
గచ్ఛన్నేవాథ భరతస్తాపసాలయ సంస్థితామ్ ।
భ్రాతుః పర్ణకుటీం శ్రీమానుటజం చ దదర్శ హ ॥ 4 ॥
శాలాయాస్త్వగ్రత స్తస్యా దదర్శ భరత స్తదా ।
కాష్ఠాని చావభగ్నాని పుష్పాణ్యుపచితాని చ ॥ 5 ॥
స లక్ష్మణస్య రామస్య దదర్శాఽశ్రమమీయుషః ।
కృతం వృక్షేష్వభిజ్ఞానం కుశచీరైః క్వచిత్క్వచిత్ ॥ 6 ॥
దదర్శ వనే తస్మిన్మహత స్సంచయాన్కృతాన్ ।
మృగాణాం మహిషాణాం చ కరీషై శశీతకారణాత్ ॥ 7 ॥
గచ్ఛన్నేవ మహాబాహుర్ద్యుతిమాన్భరత స్తదా ।
శత్రుఘ్నం చాబ్రవీద్ధృష్టస్తానమాత్యాంశ్చ సర్వశః ॥ 8 ॥
మన్యే ప్రాప్తాః స్మ తం దేశం భరద్వాజో యమబ్రవీత్ ।
నాతిదూరే హి మన్యేఽహం నదీం మందాకినీమితః ॥ 9 ॥
ఉచ్చైర్బద్ధాని చీరాణి లక్ష్మణేన భవేదయమ్ ।
అభిజ్ఞానకృతః పంథా అకాలే గంతుమిచ్ఛతా ॥ 10 ॥
ఇదం చోదాత్తదంతానాం కుంజరాణాం తరస్వినామ్ ।
శైలపార్శ్వే పరిక్రాంతమన్యోన్యమభిగర్జతామ్ ॥ 11 ॥
యమేవాధాతుమిచ్ఛంతి తాపసా స్సతతం వనే ।
తస్యాసౌ దృశ్యతే ధూమ స్సంకులః కృష్ణవర్త్మనః ॥ 12 ॥
అత్రాహం పురుషవ్యాఘ్రం గురుసత్కారకారిణమ్ ।
ఆర్యం ద్రక్ష్యామి సంహృష్టో మహర్షిమివ రాఘవమ్ ॥ 13 ॥
అథ గత్వా ముహూర్తంతు చిత్రకూటం స రాఘవః ।
మందాకినీమనుప్రాప్తస్తం జనం చేదమబ్రవీత్ ॥ 14 ॥
జగత్యాం పురషవ్యాఘ్ర ఆస్తే వీరాసనే రతః ।
జనేంద్రో నిర్జనం ప్రాప్య ధిఙ్మే జన్మ సజీవితమ్ ॥ 15 ॥
మత్కృతే వ్యసనం ప్రాప్తో లోకనాథో మహాద్యుతిః ।
సర్వాన్కామాన్పరిత్యజ్య వనే వసతి రాఘవః ॥ 16 ॥
ఇతి లోకసమాక్రుష్టః పాదేష్వద్య ప్రసాదయన్ ।
రామస్య నిపతిష్యామి సీతాయా లక్ష్మణస్య చ ॥ 17 ॥
ఏవం సంవిలపం స్తస్మిన్వనే దశరథాత్మజః ।
దదర్శ మహతీం పుణ్యాం పర్ణశాలాం మనోరమామ్ ॥ 18 ॥
సాలతాలాశ్వకర్ణానాం పర్ణైర్బహుభిరావృతామ్ ।
విశాలాం మృదుభిస్తీర్ణాం కుశైర్వేదిమివాధ్వరే ॥ 19 ॥
శక్రాయుధనికాశైశ్చ కార్ముకైర్భారసాధనైః ।
రుక్మపృష్ఠైర్మహాసారై శ్శోభితాం శత్రుబాధకైః ॥ 20 ॥
అర్క రశ్మి ప్రతీకాశైర్ఘోరైస్తూణీగతైశ్శరైః ।
శోభితాం దీప్తవదనై స్సర్పైర్భోగవతీమివ ॥ 21 ॥
మహారజతవాసోభ్యామసిభ్యాం చ విరాజితామ్ ।
రుక్మబిందువిచిత్రాభ్యాం చర్మభ్యాం చాపి శోభితామ్ ॥ 22 ॥
గోధా అన్గులిత్రైర్ ఆసాక్తైః చిత్రైః కాన్చన భూషితైః ।
అరి సమ్ఘైర్ అనాధృష్యాం మృగైః సిమ్హ గుహాం ఇవ ॥ 23 ॥
ఏవం సంవిలపం స్తస్మిన్వనే దశరథాత్మజః ।
దదర్శ మహాతీం పుణ్యాం పర్ణశాలాం మనోరమామ్ ॥ 24 ॥
సాలతాలాశ్వకర్ణానాం పర్ణైర్బహుభిరావృతామ్ ।
విశాలాం మృదుభిస్తీర్ణాం కుశైర్వేదిమివాధ్వరే ॥ 25 ॥
శక్రాయుధనికాశైశ్చ కార్ముకైర్భారసాధనైః ।
రుక్మపృష్ఠైర్మహాసారై శ్శోభితాం శత్రుబాధకైః ॥ 26 ॥
అర్క రశ్మి ప్రతీకాశైర్ఘోరైస్తూణీగతైశ్శరైః ।
శోభితాం దీప్తవదనై స్సర్పైర్భోగవతీమివ ॥ 27 ॥
మహారజతవాసోభ్యామసిభ్యాం చ విరాజితామ్ ।
రుక్మబిందువిచిత్రాభ్యాం చర్మభ్యాం చాపి శోభితామ్ ॥ 28 ॥
తం దృష్ట్వా భరతః శ్రీమాన్ దుహ్ఖ మోహ పరిప్లుతః ।
అభ్యధావత ధర్మ ఆత్మా భరతః కైకయీ సుతః ॥ 29 ॥
ప్రాగుదక్ప్రవణాం వేదిం విశాలాం దీప్తపావకామ్ ।
దదర్శ భరతస్తత్ర పుణ్యాం రామనివేశనే ॥ 30 ॥
నిరీక్ష్య స ముహూర్తం తు దదర్శ భరతో గురుమ్ ।
ఉటజే రామమాసీనం జటామండలధారిణమ్ ॥ 31 ॥
తం తు కృష్ణాజినధరం చీరవల్కలవాససమ్ ।
దదర్శ రామమాసీనమభితః పావకోపమమ్ ॥ 32 ॥
సింహస్కంధం మహాబాహుం పుండరీకనిభేక్షణమ్ ।
పృథివ్యాస్సాగరాంతాయాః భర్తారం ధర్మచారిణమ్ ॥ 33 ॥
ఉపవిష్టం మహాబాహుం బ్రహ్మాణమివ శాశ్వతమ్ ।
స్థండిలే దర్భసంస్తీర్ణే సీతయా లక్ష్మణేన చ ॥ 34 ॥
తం దృష్ట్వా భరత శ్శ్రీమాన్ దుఃఖశోకపరిప్లుతః ।
అభ్యధావత ధర్మాత్మా భరతః కైకేయీ సుతః ॥ 35 ॥
దృష్ట్వైవ విలలాపాఽర్తో బాష్పసందిగ్ధయా గిరా ।
అశక్నువన్ ధారయితుం ధైర్యాద్వచనమబ్రవీత్ ॥ 36 ॥
య స్సంసది ప్రకృతిభిర్భవేద్యుక్త ఉపాసితుమ్ ।
వన్యైర్మృగైరుపాసీన స్సోఽయమాస్తే మమాగ్రజః ॥ 37 ॥
వాసోభిర్బహుసాహస్రైర్యో మహాత్మా పురోచితః ।
మృగాజినే సోఽయమిహ ప్రవస్తే ధర్మమాచరన్ ॥ 38 ॥
అధారయద్యో వివిధాశ్చిత్రాస్సుమనసస్తదా ।
సోఽయం జటాభారమిమం వహతే రాఘవః కథమ్ ॥ 39 ॥
యస్య యజ్ఞైర్యథాదిష్టైర్యుక్తో ధర్మస్య సంచయః ।
శరీరక్లేశసంభూతం స ధర్మం పరిమార్గతే ॥ 40 ॥
చందనేన మహార్హేణ యస్యాంగముపసేవితమ్ ।
మలేన తస్యాంగమిదం కథమార్యస్య సేవ్యతే ॥ 41 ॥
మన్నిమిత్తమిదం దుఃఖం ప్రాప్తో రామః సుఖోచితః ।
ధిగ్జీవితం నృశంసస్య మమ లోకవిగర్హితమ్ ॥ 42 ॥
ఇత్యేవం విలపందీనః ప్రస్విన్నముఖపంకజః ।
పాదావప్రాప్య రామస్య పపాత భరతో రుదన్ ॥ 43 ॥
దుఃఖాభితప్తో భరతో రాజపుత్రో మహాబలః ।
ఉక్త్వాఽర్యేతి సకృద్దీనం పునర్నోవాచ కించన ॥ 44 ॥
బాష్పాభిహతకంఠశ్చ ప్రేక్ష్య రామం యశస్వినమ్ ।
ఆర్యేత్యేవాభిసంక్రుశ్య వ్యాహర్తుం నాశకత్తదా ॥ 45 ॥
శత్రుఘ్నశ్చాపి రామస్య వవందే చరణౌ రుదన్ ।
తావుభౌ స సమాలింగ్య రామశ్చాశ్రూణ్యవర్తయత్ ॥ 46 ॥
తతస్సుమంత్రేణ గుహేన చైవ సమీయతు రాజసుతావరణ్యే ।
దివాకరశ్చైవ నిశాకరశ్చ యథాఽంబరే శుక్రబృహస్పతిభ్యామ్ ॥ 47 ॥
తాన్పార్థివాన్వారణయూథపాభాన్సమాగతాం స్తత్ర మహత్యరణ్యే ।
వనౌకసస్తేఽపి సమీక్ష్య సర్వేఽప్యశ్రూణ్యముంచన్ప్రవిహాయ హర్షమ్ ॥ 48 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాండే ఏకోనశతతమస్సర్గః ॥
