శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే కిష్కింధాకాండమ్ ।
అథ ఏకోనత్రింశస్సర్గః ।
సమీక్ష్య విమలం వ్యోమ గతవిద్యుద్వలాహకమ్ ।
సారసాకులసంఘుష్టం రమ్యజ్యోత్స్నానులేపనమ్ ॥ 1 ॥
సమృద్ధార్థం చ సుగ్రీవం మందధర్మార్థసంగ్రహమ్ ।
అత్యర్థమసతాం మార్గమేకాంతగతమానసమ్ ॥ 2 ॥
నిర్వృత్తకార్యం సిద్ధార్థం ప్రమదాభిరతం సదా ।
ప్రాప్తవంతమభిప్రేతాన్సర్వానేవ మనోరథాన్ ॥ 3 ॥
స్వాం చ పత్నీమభిప్రేతాం తారాం చాపి సమీప్సితామ్ ।
విహరంతమహోరాత్రం కృతార్థం విగతజ్వరమ్ ॥ 4 ॥
క్రీడంతమివ దేవేశం నందనేఽప్సరసాం గణైః ।
మంత్రిషు న్యస్తకార్యం చ మంత్రిణామనవేక్షకమ్ ॥ 5 ॥
ఉత్సన్నరాజ్యసందేశం కామవృత్తమవస్థితమ్ ।
నిశ్చితార్థోఽర్థతత్త్వజ్ఞః కాలధర్మవిశేషవిత్ ॥ 6 ॥
ప్రసాద్య వాక్యైర్మధురైర్హేతుమద్భిర్మనోరమైః ।
వాక్యవిద్వాక్య తత్త్వజ్ఞం హరీశం మారుతాత్మజః ॥ 7 ॥
హితం తత్త్వం చ పథ్యం చ సామధర్మార్థనీతిమత్ ।
ప్రణయప్రీతిసంయుక్తం విశ్వాసకృతనిశ్చయమ్ ।
హరీశ్వరముపాగమ్య హనూమాన్వాక్యమబ్రవీత్ ॥ 8 ॥
రాజ్యం ప్రాప్తం యశశ్చైవ కౌలీ శ్రీరభివర్ధితా ।
మిత్రాణాం సంగ్రహశ్శేషస్తం భవాన్కర్తుమర్హతి ॥ 9 ॥
యో హి మిత్రేషు కాలజ్ఞస్సతతం సాధు వర్తతే ॥ 10 ॥
తస్య రాజ్యం చ కీర్తిశ్చ ప్రతాపశ్చాభి వర్ధతే ।
యస్య కోశశ్చ దండశ్చ మిత్రాణ్యాత్మా చ భూమిప ॥ 11 ॥
సమవేతాని సర్వాణి స రాజ్యం మహదశ్నుతే ।
తద్భవాన్వృత్తసంపన్నః స్థితః పథి నిరత్యయే ॥ 12 ॥
మిత్రార్థమభినీతార్థం యథావత్కర్తుమర్హతి ।
సంత్యజ్య సర్వకర్మాణి మిత్రార్థే యోఽనువర్తతే ॥ 13 ॥
సంభ్రమాద్ధి కృతోత్సాహస్సోఽనర్థైర్నావరుధ్యతే ।
యస్తు కాలవ్యతీతేషు మిత్రకార్యేషు వర్తతే ॥ 14 ॥
స కృత్వా మహతోఽప్యర్థాన్న మిత్రార్థేన యుజ్యతే ।
యదిదం మిత్రకార్యం వీర నోమిత్రకార్యమరిందమ ॥ 15 ॥
క్రియతాం రాఘవస్యైతద్వైదేహ్యాః పరిమార్గణమ్ ।
తదిదం వీర కార్యం తే కాలాతీతమరిందమ ॥ 16 ॥
న చ కాలమతీతం తే నివేదయతి కాలవిత్ ।
త్వరమాణోఽపి సన్ప్రాజ్ఞస్తవ రాజన్వశానుగః ॥ 17 ॥
కులస్య హేతుః స్ఫీతస్య దీర్ఘబంధుశ్చ రాఘవః ।
అప్రమేయప్రభావశ్చ స్వయం చాప్రతిమో గుణైః ॥ 18 ॥
తస్య త్వం కురు వై కార్యం పూర్వం తేన కృతం తవ ।
హరీశ్వర కపిశ్రేష్ఠానాజ్ఞాపయితుమర్హసి ॥ 19 ॥
న హి తావద్భవేత్కాలో వ్యతీతశ్చోదనాదృతే ।
చోదితస్య హి కార్యస్య భవేత్కాలవ్యతిక్రమః ॥ 20 ॥
అకర్తురపి కార్యస్య భవాన్కర్తా హరీశ్వర కిం పునః ప్రతికర్తుస్తే రాజ్యేన చ ధనేన చ ॥ 21 ॥
శక్తిమానపివిక్రాంతో వానరర్క్షగణేశ్వర ।
కర్తుం దాశరథేః ప్రీతిమాజ్ఞాయాం కిన్న సజ్జసే ॥ 22 ॥
కామం ఖలు శరైశ్శక్తస్సురాసురమహోరగాన్ ।
వశే దాశరథిః కర్తుం త్వత్ప్రతిజ్ఞాం హి కాంక్షతే ॥ 23 ॥
ప్రాణత్యాగావిశంకేన కృతం తేన తవప్రియమ్ ।
తస్య మార్గామ వైదేహీం పృథివ్యామపి చాంబరే ॥ 24 ॥
దేవదానవ గంధర్వా నసురాస్సమరుద్గణాః ।
న చ యక్షా భయం తస్య కుర్యుః కిముత రాక్షసాః ॥ 25 ॥
తదేవం శక్తియుక్తస్య పూర్వం ప్రియకృతస్తవ ।
రామస్యార్హసి పింగేశ కర్తుం సర్వాత్మనా ప్రియమ్ ॥ 26 ॥
నాధస్తాదవనౌ నాప్సు గతిర్నోపరి చాంబరే ।
కస్యచిత్సజ్జతేఽస్మాకం కపీశ్వర తవాజ్ఞయా ॥ 27 ॥
తదాజ్ఞాపయ కః కిం తే కుతో వాపి వ్యవస్యతు ।
హరయోఽహ్యప్రధృష్యాస్తే సంతి కోట్యగ్రతోఽనఘ ॥ 28 ॥
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా కాలే సాధు నివేదనమ్ ।
సుగ్రీవస్సత్త్వసంపన్నశ్చకార మతిముత్తమామ్ ॥ 29 ॥
స సందిదేశాభిమతం నీలం నిత్యకృతోద్యమమ్ ।
దిక్షు సర్వాసు సర్వేషాం సైన్యానాముపసంగ్రహే ॥ 30 ॥
యథా సేనా సమగ్రా మే యూథపాలాశ్చ సర్వశః ।
సమాగచ్ఛంత్యసంగేన సేనాగ్రాణి తథా కురు ॥ 31 ॥
యే త్వంతపాలాః ప్లవగాశ్శీఘ్రగా వ్యవసాయినః ।
సమానయంతు తే సైన్యం త్వరితాశ్శాసనాన్మమ ॥ 32 ॥
స్వయం చానంతరం సైన్యం భవానేవానుపశ్యతు ।
త్రిపంచరాత్రాదూర్ధ్వం యః ప్రాప్నుయాన్నేహ వానరః ।
తస్య ప్రాణాంతికో దండో నాత్ర కార్యా విచారణా ॥ 33 ॥
హరీంశ్చ వృద్ధానుపయాతు సాంగదో భవాన్మమాజ్ఞామధికృత్య నిశ్చితామ్ ।
ఇతి వ్యవస్థాం హరిపుంగవేశ్వరో విధాయ వేశ్మ ప్రవివేశ వీర్యవాన్ ॥ 34 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే కిష్కింధాకాండే ఏకోనత్రింశస్సర్గః ॥
