శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాండమ్ ।
అథ అష్టాదశస్సర్గః ।
స దదర్శాసనే రామో నిషణ్ణం పితరం శుభే ।
కైకేయీసహితం దీనం ముఖేన పరిశుష్యతా ॥ 1 ॥
స పితుశ్చరణౌ పూర్వమభివాద్య వినీతవత్ ।
తతో వవందే చరణౌ కైకేయ్యా స్సుసమాహితః ॥ 2 ॥
రామేత్యుక్త్వా తు వచనం బాష్పపర్యాకులేక్షణః ।
శశాక నృపతిర్దీనో నేక్షితుం నాభిభాషితుమ్ ॥ 3 ॥
తదపూర్వం నరపతేర్దృష్ట్వా రూపం భయావహమ్ ।
రామోఽపి భయమాపన్నః పదా స్పృష్ట్వేవ పన్నగమ్ ॥ 4 ॥
ఇంద్రియైరప్రహృష్టైస్తం శోకసంతాపకర్శితమ్ ।
నిశ్శ్వసంతం మహారాజం వ్యథితాకులచేతసమ్ ॥ 5 ॥
ఊర్మిమాలినమక్షోభ్యం క్షుభ్యంతమివ సాగరమ్ ।
ఉపప్లుతమివాదిత్యముక్తానృతమృషిం యథా ॥ 6 ॥
అచింత్యకల్పం హి పితుస్తం శోకముపధారయన్ ।
బభూవ సంరబ్ధతర స్సముద్ర ఇవ పర్వణి ॥ 7 ॥
చింతయామాస చ తదా రామః పితృహితే రతః ।
కిం స్విదద్యైవ నృపతిర్న మాం ప్రత్యభినందతి ॥ 8 ॥
అన్యదా మాం పితా దృష్ట్వా కుపితోఽపి ప్రసీదతి ।
తస్య మామద్య సంప్రేక్ష్య కిమాయాసః ప్రవర్తతే ॥ 9 ॥
స దీన ఇవ శోకార్తో విషణ్ణవదనద్యుతిః ।
కైకేయీమభివాద్యైవ రామో వచనమబ్రవీత్ ॥ 10 ॥
కచ్చిన్మయా నాపరాద్ధమజ్ఞానాద్యేన మే పితా ।
కుపితస్తన్మమాచక్ష్వ త్వం చైవైనం ప్రసాదయ ॥ 11 ॥
అప్రసన్నమనాః కిన్ను సదా మాం ప్రతి వత్సలః ।
వివర్ణవదనో దీనో న హి మామభిభాషతే ॥ 12 ॥
శరీరో మానసో వాపి కచ్చిదేనం న బాధతే ।
సంతాపోవాఽభితాపో వా దుర్లభం హి సదా సుఖమ్ ॥ 13 ॥
కచ్చిన్న కించిద్భరతే కుమారే ప్రియదర్శనే ।
శత్రుఘ్నే వా మహాసత్త్వే మాత్రూణాం వా మమాశుభమ్ ॥ 14 ॥
అతోషయన్మహారాజమకుర్వన్వా పితుర్వచః ।
ముహూర్తమపి నేచ్ఛేయం జీవితుం కుపితే నృపే ॥ 15 ॥
యతోమూలం నరః పశ్యేత్ప్రాదుర్భావమిహాత్మనః ।
కథం తస్మిన్నవర్తేత ప్రత్యక్షే సతి దైవతే ॥ 16 ॥
కచ్చిత్తే పరుషం కించిదభిమానాత్పతితా మమ ।
ఉక్తో భవత్యా కోపేన యత్రాస్య లులితం మనః ॥ 17 ॥
ఏతదాచక్ష్వ మే దేవి తత్త్వేన పరిపృచ్ఛతః ।
కిం నిమిత్తమపూర్వోయం వికారో మనుజాధిపే ॥ 18 ॥
ఏవముక్తా తు కైకేయీ రాఘవేణ మహాత్మనా ।
ఉవాచేదం సునిర్లజ్జా ధృష్టమాత్మహితం వచః ॥ 19 ॥
న రాజా కుపితో రామ వ్యసనం నాస్య కించన ।
కించిన్మనోగతంత్వస్య త్వద్భయాన్నాభిభాషతే ॥ 20 ॥
ప్రియం త్వామప్రియం వక్తుం వాణీ నాస్యోపవర్తతే ।
తదవశ్యం త్వయా కార్యం యదనేనాశ్రుతం మమ ॥ 21 ॥
ఏష మహ్యం వరం దత్త్వా పురా మామభిపూజ్య చ ।
స పశ్చాత్తప్యతే రాజా యథాఽన్యః ప్రాకృతస్తథా ॥ 22 ॥
అతిసృజ్య దదానీతి వరం మమ విశాంపతిః ।
స నిరర్థం గతజలే సేతుం బంధితుమిచ్ఛతి ॥ 23 ॥
ధర్మమూలమిదం రామ విదితం చ సతామపి ।
తత్సత్యం న త్యజేద్రాజా కుపితస్త్వత్కృతే యథా ॥ 24 ॥
యది తద్వక్ష్యతే రాజా శుభం వా యది వాఽశుభమ్ ।
కరిష్యసి తతస్సర్వమాఖ్యాస్యామి పునస్త్వహమ్ ॥ 25 ॥
యది త్వభిహితం రాజ్ఞా త్వయి తన్న విపత్స్యతే ।
తతోఽహమభిధాస్యామి న హ్యేష త్వయి వక్ష్యతి ॥ 26 ॥
ఏతత్తు వచనం శ్రుత్వా కైకేయ్యా సముదాహృతమ్ ।
ఉవాచ వ్యథితో రామస్తాం దేవీం నృపసన్నిధౌ ॥ 27 ॥
అహో ధిఙ్నార్హసే దేవి వక్తుం మామీదృశం వచః ।
అహం హి వచనాద్రాజ్ఞః పతేయమపి పావకే ॥ 28 ॥
భక్షయేయం విషం తీక్ష్ణం మజ్జేయమపి చార్ణవే ।
నియుక్తో గురుణా పిత్రా నృపేణ చ హితేన చ ॥ 29 ॥
తద్బ్రూహి వచనం దేవి రాజ్ఞో యదభికాంక్షితమ్ ।
కరిష్యే ప్రతిజానే చ రామో ద్విర్నాభిభాషతే ॥ 30 ॥
తమార్జవసమాయుక్తమనార్యా సత్యవాదినమ్ ।
ఉవాచ రామం కైకేయీ వచనం భృశదారుణమ్ ॥ 31 ॥
పురా దైవాసురే యుద్ధే పిత్రా తే మమ రాఘవ ।
రక్షితేన వరౌ దత్తౌ సశల్యేన మహారణే ॥ 32 ॥
తత్ర మే యాచితో రాజా భరతస్యాభిషేచనమ్ ।
గమనం దండకారణ్యే తవ చాద్యైవ రాఘవ ॥ 33 ॥
యది సత్యప్రతిజ్ఞం త్వం పితరం కర్తుమిచ్ఛసి ।
ఆత్మానం చ నరశ్రేష్ఠ మమ వాక్యమిదం శృణు ॥ 34 ॥
సన్నిదేశే పితుస్తిష్ఠ యథా తేన ప్రతిశ్రుతమ్ ।
త్వయాఽరణ్యం ప్రవేష్టవ్యం నవ వర్షాణి పంచ చ ॥ 35 ॥
భరతస్త్వభిషిచ్యేత యదేతదభిషేచనమ్ ।
త్వదర్థే విహితం రాజ్ఞా తేన సర్వేణ రాఘవ ॥ 36 ॥
సప్త సప్త చ వర్షాణి దండకారణ్యమాశ్రితః ।
అభిషేకమిమం త్యక్త్వా జటాజినధరో వస ॥ 37 ॥
భరతః కోసలపురే ప్రశాస్తు వసుధామిమామ్ ।
నానారత్న సమాకీర్ణాం సవాజిరథకుంజరామ్ ॥ 38 ॥
ఏతేన త్వాం నరేంద్రోఽయం కారుణ్యేన సమాప్లుతః ।
శోకసంక్లిష్ట వదనో న శక్నోతి నిరీక్షితుమ్ ॥ 39 ॥
ఏతత్కురు నరేంద్రస్య వచనం రఘునందన ।
సత్యేన మహతా రామ తారయస్వ నరేశ్వరమ్ ॥ 40 ॥
ఇతీవ తస్యాం పరుషం వదంత్యాం న చైవ రామః ప్రవివేశ శోకమ్ ।
ప్రవివ్యథే చాపి మహానుభావో రాజా తు పుత్రవ్యసనాభితప్తః ॥ 41 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాండే అష్టాదశస్సర్గః ॥
