శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే కిష్కింధాకాండమ్ ।
అథ ఏకాదశస్సర్గః ।
రామస్య వచనం శ్రుత్వా హర్షపౌరుషవర్ధనమ్ ।
సుగ్రీవః పూజయాంచక్రే రాఘవం ప్రశశంస చ ॥ 1 ॥
అసంశయం ప్రజ్వలితైస్తీక్ష్ణైర్మర్మాతిగైశ్శరైః ।
త్వం దహేః కుపితో లోకాన్యుగాంత ఇవ భాస్కరః ॥ 2 ॥
వాలినః పౌరుషం యత్తద్యచ్చ వీర్యం ధృతిశ్చ యా ।
తన్మమైకమనాశ్శ్రుత్వా విధత్స్వ యదనంతరమ్ ॥ 3 ॥
సముద్రాత్పశ్చిమాత్పూర్వం దక్షిణాదపి చోత్తరమ్ ।
క్రామత్యనుదితే సూర్యే వాలీ వ్యపగతక్లమః ॥ 4 ॥
అగ్రాణ్యారుహ్య శైలానాం శిఖరాణి మహాంత్యపి ।
ఊర్ధ్వముత్క్షిప్య తరసా ప్రతిగృహ్ణాతి వీర్యవాన్ ॥ 5 ॥
బహవస్సారవంతశ్చ వనేషు వివిధా ద్రుమాః ।
వాలినా తరసా భగ్నా బలం ప్రథయతాఽత్మనః ॥ 6 ॥
మహిషో దుందుభిర్నామ కైలాసశిఖరప్రభః ।
బలం నాగసహస్రస్య ధారయామాస వీర్యవాన్ ॥ 7 ॥
వీర్యోత్సేకేన దుష్టాత్మా వరదానాచ్చ మోహితః ।
జగామ సుమహాకాయ స్సముద్రం సరితాం పతిమ్ ॥ 8 ॥
ఊర్మిమంతమభిక్రమ్య సాగరం రత్నసంచయమ్ ।
మహ్యం యుద్ధం ప్రయచ్ఛేతి తమువాచ మహార్ణవమ్ ॥ 9 ॥
తతస్సముద్రో ధర్మాత్మా సముత్థాయ మహాబలః ।
అబ్రవీద్వచనం రాజన్నసురం కాలచోదితమ్ ॥ 10 ॥
సమర్థో నాస్మి తే దాతుం యుద్ధం యుద్ధవిశారద ।
శ్రూయతాం చాభిధాస్యామి యస్తే యుద్ధం ప్రదాస్యతి ॥ 11 ॥
శైలరాజో మహారణ్యే తపస్విశరణం పరమ్ ।
శంకరశ్వశురో నామ్నా హిమవానితి విశ్రుతః ॥ 12 ॥
గుహాప్రస్రవణోపేతో బహుకందరనిర్దరః ।
స సమర్థస్తవ ప్రీతిమతులాం కర్తుమాహవే ॥ 13 ॥
తం భీత ఇతి విజ్ఞాయ సముద్రమసురోత్తమః ।
హిమవద్వనమాగచ్ఛచ్ఛరశ్చాపాదివ చ్యుతః ॥ 14 ॥
తతస్తస్య గిరేశ్శ్వేతా గజేంద్రవిప్రలాశ్శిలాః ।
చిక్షేప బహుధా భూమౌ దుందుభిర్విననాద చ ॥ 15 ॥
తతశ్శ్వేతాంబుదాకారః సౌమ్యః ప్రీతికరాకృతిః ।
హిమవానబ్రవీద్వాక్యం స్వే ఏవ శిఖరే స్థితః ॥ 16 ॥
క్లేష్టుమర్హసి మాం న త్వం దుందుభే ధర్మవత్సల ।
రణకర్మస్వకుశలస్తపస్విశరణం హ్యహమ్ ॥ 17 ॥
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా గిరిరాజస్య ధీమతః ।
ఉవాచ దుందుభిర్వాక్యం క్రోధాత్సంరక్తలోచనః ॥ 18 ॥
యది యుద్ధేఽసమర్థస్త్వం మద్భయాద్వా నిరుద్యమః ।
సమాచక్ష్వ ప్రదద్యాన్మే యోఽద్య యుద్ధం యుయుత్సతః ॥ 19 ॥
హిమవానబ్రవీద్వాక్యం శ్రుత్వా వాక్యవిశారదః ।
అనుక్తపూర్వం ధర్మాత్మా క్రోధాత్తమసురోత్తమమ్ ॥ 20 ॥
వాలీ నామ మహాప్రాజ్ఞశ్శక్రతుల్య పరాక్రమః ।
అధ్యాస్తే వానరశ్శ్రీమాన్ కిష్కింధామతులప్రభామ్ ॥ 21 ॥
స సమర్థో మహాప్రాజ్ఞస్తవ యుద్ధవిశారదః ।
ద్వంద్వయుద్ధం మహద్దాతుం నముచేరివ వాసవః ॥ 22 ॥
తం శీఘ్రమభిగచ్ఛ త్వం యది యుద్ధమిహేచ్ఛసి ।
స హి దుర్ధర్షణో నిత్యం శూరస్సమరకర్మణి ॥ 23 ॥
శ్రుత్వా హిమవతో వాక్యం కోధావిష్టస్స దుందుభిః ।
జగామ తాం పురీం తస్య కిష్కింధాం వాలినస్తదా ॥ 24 ॥
ధారయన్మాహిషం రూపం తీక్ష్ణశృంగో భయావహః ।
ప్రావృషీవ మహామేఘస్తోయపూర్ణో నభస్స్థలే ॥ 25 ॥
తతస్తు ద్వారమాగమ్య కిష్కింధాయా మహాబలః ।
ననర్ద కంపయన్భూమిం దుందుభిర్దుందుభిర్యథా ॥ 26 ॥
సమీపస్థాంద్రుమాన్భంజన్వసుధాం దారయన్ఖురైః ।
విషాణేనోల్లిఖన్ దర్పాత్తద్ద్వారం ద్విరదో యథా ॥ 27 ॥
అంతఃపురగతో వాలీ శ్రుత్వా శబ్దమమర్షణః ।
నిష్పపాత సహ స్త్రీభిస్తారాభిరివ చంద్రమాః ॥ 28 ॥
మితం వ్యక్తాక్షరపదం తమువాచాథ దుందుభిమ్ ।
హరీణామీశ్వరో వాలీ సర్వేషాం వనచారిణామ్ ॥ 29 ॥
కిమర్థం నగరద్వారమిదం రుధ్ద్వా వినర్దసి ।
దుందుభే విదితో మేఽసి రక్షప్రాణాన్మహాబల ॥ 30 ॥
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా వానరేంద్రస్య ధీమతః ।
ఉవాచ దుందుభిర్వాక్యం రోషాత్సంరక్తలోచనః ॥ 31 ॥
న త్వం స్త్రీసన్నిధౌ వీర వచనం వక్తుమర్హసి ।
మమ యుద్ధం ప్రయచ్ఛాద్య తతో జ్ఞాస్యామి తే బలమ్ ॥ 32 ॥
అథవా ధారయిష్యామి క్రోధమద్య నిశామిమామ్ ।
గృహ్యతాముదయస్స్వైరం కామభోగేషు వానర ॥ 33 ॥
దీయతాం సంప్రదానం చ పరిష్వజ్య చ వానరాన్ ।
సర్వశాఖామృగేంద్ర స్త్వం సంసాదయ సుహృజ్జనాన్ ॥ 34 ॥
సుదృష్టాం కురు కిష్కింధాం కురుష్వాత్మసమం పురే ।
క్రీడస్వ చ సహ స్త్రీభిరహం తే దర్పనాశనః ॥ 35 ॥
యో హి మత్తం ప్రమత్తం వా సుప్తం వా రహితం భృశమ్ ।
హన్యాత్స భ్రూణహా లోకే త్వద్విధం మదమోహితమ్ ॥ 36 ॥
స ప్రహస్యాబ్రవీన్మందం క్రోధాత్తమసురోత్తమమ్ ।
విసృజ్య తాః స్త్రియస్సర్వాస్తారాప్రభృతికాస్తదా ॥ 37 ॥
మత్తోఽయమితి మా మంస్థా యద్యభీతోఽసి సంయుగే ।
మదోఽయం సంప్రహారేఽస్మిన్వీరపానం సమర్థ్యతామ్ ॥ 38 ॥
తమేవముక్త్వా సంకృద్ధో మాలాముత్క్షిప్య కాంచనీమ్ ।
పిత్రా దత్తాం మహేంద్రేణ యుద్ధాయ వ్యవతిష్ఠత ॥ 39 ॥
విషాణయోర్గృహీత్వా తం దుందుభిం గిరిసన్నిభమ్ ।
ఆవిధ్యత తదా వాలీ వినదన్కపికుంజరః ॥ 40 ॥
వాలీ వ్యాపాతయాంచక్రే ననర్ద చ మహాస్వనమ్ ।
శ్రోత్రాభ్యామథ రక్తం తు తస్య సుస్రావ పాత్యతః ॥ 41 ॥
తయోస్తు క్రోధసంరంభాత్పరస్పరజయైషిణోః ।
యుద్ధం సమభవద్ఘోరం దుందుభేర్వానరస్యచ ॥ 42 ॥
అయుద్ధ్యత తదా వాలీ శక్రతుల్యపరాక్రమః ।
ముష్టిభిర్జానుభిశ్చైవ శిలాభిః పాదపైస్తథా ॥ 43 ॥
పరస్పరం ఘ్నతో స్తత్ర వానరాసురయోస్తదా ।
ఆసీదసురో యుద్ధే శక్రసూనుర్వ్యవర్ధత ॥ 44 ॥
వ్యాపారవీర్యధైర్యైశ్చ పరిక్షీణం పరాక్రమైః ।
తం తు దుందుభిముద్యమ్య ధరణ్యామభ్యపాతయత్ ॥ 45 ॥
యుద్ధే ప్రాణహరే తస్మిన్నిష్పిష్టో దుందుభిస్తదా ।
పపాత చ మహాకాయః క్షితౌ పంచత్వమాగతః ॥ 46 ॥
తం తోలయిత్వా బాహుభ్యాం గతసత్త్వమచేతనమ్ ।
చిక్షేప బలవాన్వాలీ వేగేనైకేన యోజనమ్ ॥ 47 ॥
తస్య వేగప్రవిద్ధస్య వక్త్రాత్క్షతజబిందవః ।
ప్రపేతుర్మారుతోత్క్షిప్తా మతంగప్యాశ్రమం ప్రతి ॥ 48 ॥
తాందృష్ట్వా పతితాంస్తస్య మునిశ్శోణితవిప్రుషః ।
క్రుద్ధస్తత్ర మహాభాగశ్చింతయామాస కోన్వయమ్ ॥ 49 ॥
యేన అహం సహసా స్పృష్టః శోణితేన దురాత్మనా ।
కోఽయం దురాత్మా దుర్ బుద్ధిః అకృతాత్మా చ బాలిశః ॥ 50 ॥
ఇత్యుక్త్వాఽథ వినిష్క్రమ్య దదర్శ మునిసత్తమః ।
మహిషం పర్వతాకారం గతాసుం పతితం భువి ॥ 51 ॥
స తు విజ్ఞాయ తపసా వానరేణ కృతం హి తత్ ।
ఉత్ససర్జ మహాశాపం క్షేప్తారం వాలినం ప్రతి ॥ 52 ॥
ఇహ తేనాప్రవేష్టవ్యం ప్రవిష్టస్య వధో భవేత్ ।
వనం మత్సంశ్రయం యేన దూషితం రుధిరస్రవైః ॥ 53 ॥
సంభగ్నాః పాదపాశ్చైమేక్షిపతేహాసురీం తనుమ్ ।
సమంతాదాద్యోజనం పూర్ణమాశ్రమం మామకం యది ॥ 54 ॥
ఆగమిష్యతి దుర్బుద్ధిర్వ్యక్తం స న భవిష్యతి ।
యే చాపి సచివాః స్తస్య సంశ్రితా మామకం వనమ్ ॥ 55 ॥
న చ తైరిహ వస్తవ్యం శ్రుత్వా యాంతు యథాసుఖమ్ ।
యది తేఽపీ హ తిష్ఠంతి శపిష్యే తానపి ధ్రువమ్ ॥ 56 ॥
వనేఽస్మిన్మామకే నిత్యం పుత్రవత్పరిరక్షితే ।
పత్రాంకురవినాశాయ ఫలమూలాభవాయ చ ॥ 57 ॥
దివసశ్చాస్య మర్యాదా యం ద్రష్టా శ్వోఽస్మి వానరమ్ ।
బహువర్షసహస్రాణి స వై శైలో భవిష్యతి ॥ 58 ॥
తతస్తే వానరాశ్శ్రుత్వా గిరం మునిసమీరితామ్ ।
నిశ్చక్రముర్వనాత్తస్మాత్తాందృష్ట్వా వాలిరబ్రవీత్ ॥ 59 ॥
కిం భవంతస్సమస్తాశ్చ మతంగవనవాసినః ।
మత్సమీపమనుప్రాప్తా అపి స్వస్తి వనౌకసామ్ ॥ 60 ॥
తతస్తే కారణం సర్వం తదా శాపం చ వాలినః ।
శశంసుర్వానరాస్సర్వే వాలినే హేమమాలినే ॥ 61 ॥
ఏతచ్ఛ్రుత్వా తదా వాలీ వచనం వానరేరితమ్ ।
స మహర్షింతదాఽసాద్య యాచతే స్మ కృతాంజలిః ॥ 62 ॥
మహర్షిస్తమనాదృత్య ప్రవివేశాశ్రమం తదా ।
శాపధారణభీతస్తు వాలీ విహ్వలతాం గతః ॥ 63 ॥
తతశ్శాపభయాద్భీత ఋశ్యమూకం మహాగిరిమ్ ।
ప్రవేష్టుం నేచ్ఛతి హరిర్ద్రష్టుం వాపి నరేశ్వర ॥ 64 ॥
తస్యాప్రవేశం జ్ఞాత్వాఽహమిదం రామ మహావనమ్ ।
విచరామి సహామాత్యో విషాదేన వివర్జితః ॥ 65 ॥
ఏషోఽస్థినిచయస్తస్య దుందుభేస్సంప్రకాశతే ।
వీర్యోత్సేకాన్నిరస్తస్య గిరికూటోపమో మహాన్ ॥ 66 ॥
ఇమే చ విపులాస్సాలాస్సప్త శాఖావలంబినః ।
యత్రైకం ఘటతే వాలీ నిష్పత్రయితుమోజసా ॥ 67 ॥
ఏతదస్యాసమం వీర్యం మయా రామ ప్రకీర్తితమ్ ।
కథం తం వాలినం హంతుం సమరే శక్ష్యసే నృప ॥ 68 ॥
తథా బ్రువాణం సుగ్రీవం ప్రహసన్ లక్ష్మణోఽబ్రవీత్ ।
కస్మిన్కర్మణి నిర్వృత్తే శ్రద్దధ్యా వాలినో వధమ్ ॥ 69 ॥
తమువాచాథ సుగ్రీవస్సప్త సాలానిమాన్పురా ।
ఏవమేకైకశో వాలీ వివ్యాథాథ స చాసకృత్ ॥ 70 ॥
రామోఽపిదారయేదేషాం బాణేనైకేన చ ద్రుమమ్ ।
వాలినం నిహతం మన్యే దృష్ట్వా రామస్య విక్రమమ్ ॥ 71 ॥
హతస్య మహిషస్యాస్థి పాదేనైకేన లక్ష్మణ ।
ఉద్యమ్యాథ ప్రక్షిపేచ్చేత్తరసా ద్వే ధనుశ్శతే ॥ 72 ॥
ఏవముక్త్వా తు సుగ్రీవో రామం రక్తాంతలోచనమ్ ।
ధ్యాత్వా ముహూర్తం కాకుత్స్థం పునరేవ వచోఽబ్రవీత్ ॥ 73 ॥
శూరశ్చ శూరఘాతీ చ ప్రఖ్యాతబలపౌరుషః ।
బలవాన్వానరో వాలీ సంయుగేష్వపరాజితః ॥ 74 ॥
దృశ్యంతే చాస్య కర్మాణి దుష్కరాణి సురైరపి ।
యాని సంచింత్య భీతోఽహమృశ్యమూకం సమాశ్రితః ॥ 75 ॥
తమజయ్యమధృష్యం చ వానరేంద్రమమర్షణమ్ ।
విచింతయన్న ముంచామి ఋశ్యమూకమహన్విమమ్ ॥ 76 ॥
ఉద్విగ్నశ్శంకితశ్చాపి విచరామి మహావనే ।
అనురక్తైః సహామాత్యైర్హనుమత్ప్రముఖైర్వరైః ॥ 77 ॥
ఉపలబ్ధం చ మే శ్లాఘ్యం సన్మిత్రం మిత్రవత్సల ।
త్వామహం పురుషవ్యాఘ్ర హిమవంతమివాశ్రితః ॥ 78 ॥
కిం తు తస్య బలజ్ఞోఽహం దుర్భ్రాతుర్బలశాలినః ।
అప్రత్యక్షం తు మే వీర్యం సమరే తవ రాఘవ ॥ 79 ॥
న ఖల్వహం త్వాం తులయే నావమన్యే న భీషయే ।
కర్మభిస్తస్య భీమైస్తు కాతర్యం జనితం మమ ॥ 80 ॥
కామం రాఘవ తే వాణీ ప్రమాణం ధైర్యమాకృతిః ।
సూచయంతి పరం తేజో భస్మచ్ఛన్నమివానలమ్ ॥ 81 ॥
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా సుగ్రీవస్య మహాత్మనః ।
స్మితపూర్వమథో రామః ప్రత్యువాచ హరిం ప్రభుః ॥ 82 ॥
యది న ప్రత్యయోఽస్మాసు విక్రమే తవ వానర ।
ప్రత్యయం సమరే శ్లాఘ్యమహముత్పాదయామి తే ॥ 83 ॥
ఏవముక్త్వా తు సుగ్రీవం సాంత్వం లక్ష్మణపూర్వజః ।
రాఘవో దుందుభేః కాయం పాదాంగుష్ఠేన లీలయా ॥ 84 ॥
తోలయిత్వా మహాబాహుశ్చిక్షేప దశయోజనమ్ ।
అసురస్య తనుం శుష్కం పాదాంగుష్ఠేన వీర్యవాన్ ॥ 85 ॥
క్షిప్తం దృష్ట్వా తతః కాయం సుగ్రీవః పునరబ్రవీత్ ।
లక్ష్మణస్యాగ్రతో రామమిదం వచనమర్థవత్ ॥ 86 ॥
ఆర్ద్రస్సమాంసః ప్రత్యగ్రః క్షిప్తః కాయః పురా సఖే ॥ 87 ॥
లఘుస్సంప్రతి నిర్మాంస స్తృణభూతశ్చ రాఘవ ।
పరిశ్రాంతేన మత్తేన భ్రాత్రా మే వాలినా తదా ॥ 88 ॥
క్షిప్తమేవం ప్రహర్షేణ భవతా రఘునందన ।
నాత్ర శక్యం బలం జ్ఞాతుం తవ వా తస్య వాఽధికమ్ ।
ఆర్ద్రం శుష్కమితి హ్యేతత్సుమహద్రాఘవాంతరమ్ ॥ 89 ॥
స ఏవ సంశయస్తాత తవ తస్య చ యద్బలే ॥ 90 ॥
సాలమేకం తు నిర్భిద్యా భవేద్వ్యక్తిర్బలాబలే ।
కృత్వేదం కార్ముకం సజ్యం హస్తిహస్త మివాతతమ్ ॥ 91 ॥
ఆకర్ణపూర్ణమాయమ్య విసృజస్వ మహాశరమ్ ।
ఇమం హి సాలం సహిత స్త్వయా శరో న సంశయోఽత్రాస్తి విదారయిష్యతి ।
అలం విమర్శేన మమ ప్రియం ధ్రువం కురుష్వ రాజాత్మజ శాపితో మయా ॥ 92 ॥
యథా హి తేజస్సు వరస్సదా రవి ర్యథా హి శైలో హిమవాన్మహాద్రిషు ।
యథా చతుష్పాత్సు చ కేసరీ వర స్తథా నరణామసి విక్రమే వరః ॥ 93 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే కిష్కింధాకాండే ఏకాదశస్సర్గః ॥
