శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే సుందరకాండమ్ ।
అథ త్రయోదశస్సర్గః ।
విమానాత్తు సుసమ్క్రమ్య ప్రాకారం హరియూథపః ।
హనుమాన్వేగవానాసీద్యథా విద్యుద్ఘనాంతరే ॥ 1 ॥
సంపరిక్రమ్య హనుమాన్రావణస్య నివేశనాత్ ।
అదృష్ట్వా జానకీం సీతామబ్రవీద్వచనం కపిః ॥ 2 ॥
భూయిష్ఠం లోలితా లంకా రామస్య చరతా ప్రియమ్ ।
న హి పశ్యామి వైదేహీం సీతాం సర్వాంగశోభనామ్ ॥ 3 ॥
పల్వలాని తటాకాని సరాంసి సరితస్తథా ।
నద్యోఽనూపవనాంతాశ్చ దుర్గాశ్చ ధరణీధరాః ॥ 4 ॥
లోలితా వసుధా సర్వా న తు పశ్యామి జానకీమ్ ।
ఇహ సంపాతినా సీతా రావణస్య నివేశనే ॥ 5 ॥
ఆఖ్యాతా గృధ్రరాజేన న చ పశ్యామి తామహమ్ ।
కిం ను సీతాఽథ వైదేహీ మైథిలీ జనకాత్మజా ॥ 6 ॥
ఉపతిష్ఠేత వివశా రావణం దుష్టచారిణమ్ ।
క్షిప్రముత్పతతో మన్యే సీతామాదాయ రక్షసః ॥ 7 ॥
బిభ్యతో రామబాణానామంతరా పతితా భవేత్ ।
అథవా హ్రియమాణాయాః పథి సిద్ధనిషేవితే ॥ 8 ॥
మన్యే పతితమార్యాయా హృదయం ప్రేక్ష్య సాగరమ్ ।
రావణస్యోరువేగేన భుజాభ్యాం పీడితేన చ ॥ 9 ॥
తయా మన్యే విశాలాక్ష్యా త్యక్తం జీవితమార్యయా ।
ఉపర్యుపరి వా నూనం సాగరం క్రమతస్తదా ॥ 10 ॥
వివేష్టమానా పతితా సాగరే జనకాత్మజా ।
అహో క్షుద్రేణ వాఽనేన రక్షంతీ శీలమాత్మనః ॥ 11 ॥
అబంధుర్భక్షితా సీతా రావణేన తపస్వినీ ।
అథవా రాక్షసేంద్రస్య పత్నీభిరసితేక్షణా ॥ 12 ॥
అదుష్టా దుష్టభావాభిర్భక్షితా సా భవిష్యతి ।
సంపూర్ణచంద్రప్రతిమం పద్మపత్రనిభేక్షణమ్ ॥ 13 ॥
రామస్య ధ్యాయతీ వక్త్రం పంచత్వం కృపణా గతా ।
హా రామ లక్ష్మణేత్యేవం హాఽయోధ్యే చేతి మైథిలీ ॥ 14 ॥
విలప్య బహు వైదేహీ న్యస్తదేహా భవిష్యతి ।
అథవా నిహితా మన్యే రావణస్య నివేశనే ॥ 15 ॥
నూనం లాలప్యతే సీతా పంజరస్థేవ శారికా ।
జనకస్య సుతా సీతా రామపత్నీ సుమధ్యమా ॥ 16 ॥
కథముత్పలపత్రాక్షీ రావణస్య వశం వ్రజేత్ ।
వినష్టా వా ప్రణష్టా వా మృతా వా జనకాత్మజా ॥ 17 ॥
రామస్య ప్రియభార్యస్య న నివేదయితుం క్షమమ్ ।
నివేద్యమానే దోషస్స్యాద్దోషస్స్యాదనివేదనే ॥ 18 ॥
కథం ను ఖలు కర్తవ్యం విషమం ప్రతిభాతి మే ।
అస్మిన్నేవంగతే కార్యే ప్రాప్తకాలం క్షమం చ కిమ్ ॥ 19 ॥
భవేదితి మతం భూయో హనుమాన్ప్రవిచారయత్ ।
యది సీతామదృష్ట్వాఽహం వానరేంద్రపురీమితః ॥ 20 ॥
గమిష్యామి తతః కో మే పురుషార్థో భవిష్యతి ।
మమేదం లంఘనం వ్యర్థం సాగరస్య భవిష్యతి ॥ 21 ॥
ప్రవేశశ్చైవ లంకాయాః రాక్షసానాం చ దర్శనమ్ ।
కిం మాం వక్ష్యతి సుగ్రీవో హరయో వా సమాగతాః ॥ 22 ॥
కిష్కింధాం సమనుప్రాప్తం తౌ వా దశరథాత్మజౌ ।
గత్వా తు యది కాకుత్స్థం వక్ష్యామి పరమప్రియమ్ ॥ 23 ॥
న దృష్టేతి మయా సీతా తతస్తక్ష్యతి జీవితమ్ ।
పరుషం దారుణం క్రూరం తీక్ష్ణమింద్రియతాపనమ్ ॥ 24 ॥
సీతానిమిత్తం దుర్వాక్యం శ్రుత్వా స న భవిష్యతి ।
తం తు కృచ్ఛ్రగతం దృష్ట్వా పంచత్వగతమానసమ్ ॥ 25 ॥
భృశానురక్తో మేధావీ న భవిష్యతి లక్ష్మణః ।
వినష్టౌ భ్రాతరౌ శ్రుత్వా భరతోఽపి మరిష్యతి ॥ 26 ॥
భరతం చ మృతం దృష్ట్వా శత్రుఘ్నో న భవిష్యతి ।
పుత్రాన్మృతాన్సమీక్ష్యాథ న భవిష్యంతి మాతరః ॥ 27 ॥
కౌసల్యా చ సుమిత్రా చ కైకేయీ చ న సంశయః ।
కృతజ్ఞస్సత్యసంధశ్చ సుగ్రీవః ప్లవగాధిపః ॥ 28 ॥
రామం తథా గతం దృష్ట్వా తతస్త్యక్ష్యతి జీవితమ్ ।
దుర్మనా వ్యథితా దీనా నిరానందా తపస్వినీ ॥ 29 ॥
పీడితా భర్తృశోకేన రుమా త్యక్ష్యతి జీవితమ్ ।
వాలిజేన తు దుఃఖేన పీడితా శోకకర్శితా ॥ 30 ॥
పంచత్వం చ గతే రాజ్ఞి తారాఽపి న భవిష్యతి ।
మాతాపిత్రోర్వినాశేన సుగ్రీవవ్యసనేన చ ॥ 31 ॥
కుమారోఽప్యంగదః కస్మాద్ధారయిష్యతి జీవితమ్ ।
భర్తృజేన తు దుఃఖేన హ్యభిభూతా వనౌకసః ॥ 32 ॥
శిరాంస్యభిహనిష్యంతి తలైర్ముష్టిభిరేవ చ ।
సాంత్వేనానుప్రదానేన మానేన చ యశస్వినా ॥ 33 ॥
లాలితాః కపిరాజేన ప్రాణాంస్త్యక్ష్యంతి వానరాః ।
న వనేషు న శైలేషు న నిరోధేషు వా పునః ॥ 34 ॥
క్రీడామనుభవిష్యంతి సమేత్య కపికుంజరాః ।
సపుత్రదారాస్సామాత్యా భర్తృవ్యసనపీడితాః ॥ 35 ॥
శైలాగ్రేభ్యః పతిష్యంతి సమేషు విషమేషు చ ।
విషముద్బంధనం వాపి ప్రవేశం జ్వలనస్య వా ॥ 36 ॥
ఉపవాసమథో శస్త్రం ప్రచరిష్యంతి వానరాః ।
ఘోరమారోదనం మన్యే గతే మయి భవిష్యతి ॥ 37 ॥
ఇక్ష్వాకుకులనాశశ్చ నాశశ్చైవ వనౌకసామ్ ।
సోఽహం నైవ గమిష్యామి కిష్కింధాం నగరీమితః ॥ 38 ॥
న చ శక్ష్యామ్యహం ద్రష్టుం సుగ్రీవం మైథిలీం వినా ।
మయ్యగచ్ఛతి చేహస్థే ధర్మాత్మానౌ మహారథౌ ॥ 39 ॥
ఆశయా తౌ ధరిష్యేతే వానరాశ్చ మనస్వినః ।
హస్తాదానో ముఖాదానో నియతో వృక్షమూలికః ॥ 40 ॥
వానప్రస్థో భవిష్యామి హ్యదృష్ట్వా జనకాత్మజామ్ ।
సాగరానూపజే దేశే బహుమూలఫలోదకే ॥ 41 ॥
చితాం కృత్వా ప్రవేక్ష్యామి సమిద్ధమరణీసుతమ్ ।
ఉపవిష్టస్య వా సమ్యగ్లింగినీం సాధయిష్యతః ॥ 42 ॥
శరీరం భక్షయిష్యంతి వాయసాః శ్వాపదాని చ ।
ఇదం మహర్షిభిర్దృష్టం నిర్యాణమితి మే మతిః ॥ 43 ॥
సమ్యగాపః ప్రవేక్ష్యామి న చేత్పశ్యామి జానకీమ్ ।
సుజాతమూలా సుభగా కీర్తిమాలా యశస్వినీ ॥ 44 ॥
ప్రభగ్నా చిరరాత్రీయం మమ సీతామపశ్యతః ।
తాపసో వా భవిష్యామి నియతో వృక్షమూలికః ॥ 45 ॥
నేతః ప్రతిగమిష్యామి తామదృష్ట్వాసితేక్షణామ్ ।
యదీతః ప్రతిగచ్ఛామి సీతామనధిగమ్య తామ్ ॥ 46 ॥
అంగదస్సహ తైస్సర్వైర్వానరైర్న భవిష్యతి ।
వినాశే బహవో దోషా జీవన్ భద్రాణి పశ్యతి ॥ 47 ॥
తస్మాత్ప్రాణాన్ ధరిష్యామి ధ్రువో జీవితసంగమః ।
ఏవం బహువిధం దుఃఖం మనసా ధరాయన్ముహుః ॥ 48 ॥
నాధ్యగచ్ఛత్తదా పారం శోకస్య కపికుంచరః ।
రావణం వా వధిష్యామి దశగ్రీవం మహాబలమ్ ॥ 49 ॥
కామమస్తు హృతా సీతా ప్రత్యాచీర్ణం భవిష్యతి ।
అథవైనం సముత్క్షిప్య ఉపర్యుపరి సాగరమ్ ॥ 50 ॥
రామాయోపహరిష్యామి పశుం పశుపతేరివ ।
ఇతి చింతాం సమాపన్నః సీతామనధిగమ్య తామ్ ॥ 51 ॥
ధ్యానశోకపరీతాత్మా చింతయామాస వానరః ।
యావత్సీతాం హి పశ్యామి రామపత్నీం యశస్వినీమ్ ॥ 52 ॥
తావదేతాం పురీం లంకాం విచినోమి పునః పునః ।
సంపాతివచనాచ్చాపి రామం యద్యానయామ్యహమ్ ॥ 53 ॥
అపశ్యన్ రాఘవో భార్యాం నిర్ధహేత్సర్వవానరాన్ ।
ఇహైవ నియతాహారో వత్స్యామి నియతేంద్రియః ॥ 54 ॥
న మత్కృతే వినశ్యేయుః సర్వే తే నరవానరాః ।
అశోకవనికా చేయం దృశ్యతే యా మహాద్రుమా ॥ 55 ॥
ఇమామధిగమిష్యామి న హీయం విచితా మయా ।
వసూన్రుద్రాంస్తథాఽదిత్యానశ్వినౌ మరుతోఽపి చ ॥ 56 ॥
నమస్కృత్వా గమిష్యామి రక్షసాం శోకవర్ధనః ।
జిత్వా తు రాక్షసాన్ సర్వానిక్ష్వాకుకులనందినీమ్ ॥ 57 ॥
సంప్రదాస్యామి రామాయ యథా సిద్ధిం తపస్వినే ।
సః ముహూర్తమివ ధ్యాత్వా చింతావగ్రథితేంద్రియః ॥ 58 ॥
ఉదతిష్ఠన్మహాతేజా హనుమాన్ మారుతాత్మజః ।
నమోఽస్తు రామాయ సలక్ష్మణాయ దేవ్యై చ తస్యై జనకాత్మజాయై ।
నమోఽస్తు రుద్రేంద్రయమానిలేభ్యో నమోఽస్తు చంద్రార్కమరుద్గణేభ్యః ॥ 59 ॥
స తేభ్యస్తు నమస్కృత్య సుగ్రీవాయ చ మారుతిః ।
దిశస్సర్వాస్సమాలోక్య హ్యశోకవనికాం ప్రతి ॥ 60 ॥
స గత్వా మనసా పూర్వమశోకవనికాం శుభామ్ ।
ఉత్తరం చింతయామాస వానరో మారుతాత్మజః ॥ 61 ॥
ధ్రువం తు రక్షోబహులా భవిష్యతి వనాకులా ।
అశోకవనికా పుణ్యా సర్వసంస్కారసంస్కృతా ॥ 62 ॥
రక్షిణశ్చాత్ర విహితా నూనం రక్షంతి పాదపాన్ ।
భగవానపి సర్వాత్మా నాతిక్షోభం ప్రవాతి వై ॥ 63 ॥
సంక్షిప్తోఽయం మయాఽత్మా చ రామార్థే రావణస్య చ ।
సిద్ధిం మే సంవిధాస్యంతి దేవాః సర్షిగణాస్త్విహ ॥ 64 ॥
బ్రహ్మా స్వయంభూర్భగవాన్ దేవాశ్చైవ దిశంతు మే ।
సిద్ధిమగ్నిశ్చ వాయుశ్చ పురుహూతశ్చ వజ్రభృత్ ॥ 65 ॥
వరుణః పాశహస్తశ్చ సోమాదిత్యౌ తథైవ చ ।
అశ్వినౌ చ మహాత్మానౌ మరుతః శర్వ ఏవ చ ॥ 66 ॥
సిద్ధిం సర్వాణి భూతాని భూతానాం చైవ యః ప్రభుః ।
దాస్యంతి మమ యే చాన్యే హ్యదృష్టాః పథి గోచరాః ॥ 67 ॥
తదున్నసం పాండురదంతమవ్రణం శుచిస్మితం పద్మపలాశలోచనమ్ ।
ద్రక్ష్యే తదార్యావదనం కదాన్వహం ప్రసన్నతారాధిపతుల్యదర్శనమ్ ॥ 68 ॥
క్షుద్రేణ పాపేన నృశంసకర్మణా సుదారుణాలంకృతవేషధారిణా ।
బలాభిభూతా హ్యబలా తపస్వినీ కథం ను మే దృష్టిపథేఽద్య సా భవేత్ ॥ 69 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే సుందరకాండే త్రయోదశస్సర్గః ॥
