శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అరణ్యకాండమ్ ।
అథ ఏకోనసప్తతితమస్సర్గః ।
కృత్వైవముదకం తస్మై ప్రస్థితౌ రామలక్ష్మణౌ ।
అవేక్షంతౌ వనే సీతాం పశ్చిమాం జగ్మతుర్దిశమ్ ॥ 1 ॥
తౌ దిశం దక్షిణాం గత్వా శరచాపాసిధారిణౌ ।
అవిప్రహతమైక్ష్వాకౌ పంథానం ప్రతిపేదతుః ॥ 2 ॥
గుల్మైర్వృక్షైశ్చ బహుభిర్లతాభిశ్చ ప్రవేష్టితమ్ ।
ఆవృతం సర్వతో దుర్గం గహనం ఘోరదర్శనమ్ ॥ 3 ॥
వ్యతిక్రమ్య తు వేగేన వ్యాలసింహనిషేవితమ్ ।
సుభీమం తన్మహారణ్యం వ్యతియాతౌ మహాబలౌ ॥ 4 ॥
తతః పరం జనస్థానాతత్రిక్రోశం గమ్య రాఘవౌ ।
క్రౌంచారణ్యం వివిశతుర్గహనం తౌ మహౌజసౌ ॥ 5 ॥
నానామేఘఘనప్రఖ్యం ప్రహృష్టమివ సర్వతః ।
నానాపక్షిగణైర్యుక్తం నానావ్యాలమృగైర్యుతమ్ ॥ 6 ॥
దిదృక్షమాణౌ వైదేహీం తద్వనం తౌ విచిక్యతుః ।
తత్ర తత్రావతిష్ఠంతౌ సీతాహరణకర్శితౌ ॥ 7 ॥
తతః పూర్వేణ తౌ గత్వా త్రిక్రోశం భ్రాతరౌ తదా ।
క్రౌంచారణ్యమతిక్రమ్య మతంగాశ్రమమంతరా ॥ 8 ॥
దృష్ట్వా తు తద్వనం ఘోరం బహుభీమమృగద్విజమ్ ।
ననాసత్త్వసమాకీర్ణం సర్వం గహనపాదపమ్ ॥ 9 ॥
దదృశాతే తు తౌ తత్ర దరీం దశరథాత్మజౌ ।
పాతాలసమగంభీరాం తమసా నిత్యసంవృతామ్ ॥ 10 ॥
ఆసాద్య తౌ నరవ్యాఘ్రౌ దర్యాస్తస్యావిదూరతః ।
దదృశాతే మహారూపాం రాక్షసీం వికృతాననామ్ ॥ 11 ॥
భయదామల్పసత్త్వానాం బీభత్సాం రౌద్రదర్శనామ్ ।
లంబోదరీం తీక్ష్ణదంష్ట్రాం కరాలీం పరుషత్వచమ్ ॥ 12 ॥
భక్షయంతీం మృగాన్భీమాన్వికటాం ముక్తమూర్ధజామ్ ।
ప్రైక్షేతాం తౌ తతస్తత్ర భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ ॥ 13 ॥
సా సమాసాద్య తౌ వీరౌ వ్రజంతం భ్రాతురగ్రతః ।
ఏహి రంస్యావహేత్యుక్త్వా సమాలంబత లక్ష్మణమ్ ॥ 14 ॥
ఉవాచ చైనం వచనం సౌమిత్రిముపగూహ్య సా ।
అహం త్వయోముఖీ నామ లబ్ధా తే త్వమసి ప్రియః ॥ 15 ॥
నాథ పర్వతకూటేషు నదీనాం పులినేషు చ ।
ఆయుశ్శేషమిమం వీర త్వం మయా సహ రంస్యసే ॥ 16 ॥
ఏవముక్తస్తు కుపితః ఖడ్గముద్ధృత్య లక్ష్మణః ।
కర్ణనాసాస్తనం తస్యా నిచకర్తారిసూదనః ॥ 17 ॥
కర్ణనాసే నికృత్తే తు విస్వరం సా వినద్య చ ।
యథాగతం ప్రదుద్రావ రాక్షసీ భీమదర్శనా ॥ 18 ॥
తస్యాం గతాయాం గహనం వ్రజంతౌ వనమోజసా ।
ఆసేదతురమిత్రఘ్నౌ భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ ॥ 19 ॥
లక్ష్మణస్తు మహాతేజాస్సత్త్వవాన్ శీలవాన్ శుచిః ।
అబ్రవీత్ప్రాంజలిర్వాక్యం భ్రాతరం దీప్తతేజసమ్ ॥ 20 ॥
స్పందతే చ దృఢం బాహురుద్విగ్నమివ మే మనః ।
ప్రాయశశ్చాప్యనిష్టాని నిమిత్తాన్యుపలక్షయే ॥ 21 ॥
తస్మాత్సజ్జీభవార్య త్వం కురుష్వ వచనం హితమ్ ।
మమైవ హి నిమిత్తాని సద్యశ్శంసంతి సంభ్రమమ్ ॥ 22 ॥
ఏష వంచులకో నామ పక్షీ పరమదారుణః ।
ఆవయోర్విజయం యుద్ధే శంసన్నివ వినర్దతి ॥ 23 ॥
తయోరన్వేషతోరేవం సర్వం తద్వనమోజసా ।
సంజజ్ఞే విపులః శబ్దో ప్రభంజన్నివ తద్వనమ్ ॥ 24 ॥
సంవేష్టితమివాత్యర్థం గగనం మాతరిశ్వనా ।
వనస్య తస్య శబ్దోఽభూద్దివమాపూరయన్నివ ॥ 25 ॥
తం శబ్దం కాంక్షమాణస్తు రామః కక్షే సహానుజః ।
దదర్శ సుమహాకాయం రాక్షసం విపులోదరమ్ ॥ 26 ॥
ఆసేదతుస్తతస్తత్ర తావుభౌ ప్రముఖే స్థితమ్ ।
వివృద్ధమశిరోగ్రీవం కబంధముదరే ముఖమ్ ॥ 27 ॥
రోమభిర్నిచితైస్తీక్ష్ణైర్మహాగిరిమివోఛ్రితమ్ ।
నీలమేఘనిభం రౌద్రం మేఘస్తనితనిస్వనమ్ ॥ 28 ॥
అగ్నిజ్వాలానికాశేన లలాటస్థేన దీప్యతా ।
మహాపక్ష్మేణ పింగేన విపులేనాయతేన చ ॥ 29 ॥
ఏకేనోరసి ఘోరేణ నయనేనాశుదర్శినా ।
మహాదంష్ట్రోపపన్నం తల్లేలిహానం మహాముఖమ్ ॥ 30 ॥
భక్షయంతం మహాఘోరానృక్షసింహమృగద్విపాన్ ।
ఘోరౌ భుజౌ వికుర్వాణముభౌ యోజనమాయతౌ ॥ 31 ॥
కరాభ్యాం వివిధాన్గృహ్యఋక్షాన్పక్షిగణాన్మృగాన్ ।
ఆకర్షంతం వికర్షంతమనేకాన్మృగయూథపాన్ ॥ 32 ॥
స్థితమావృత్య పంథానం తయోర్భ్రాత్రోః ప్రపన్నయోః ।
అథ తౌ సమభిక్రమ్య క్రోశమాత్రే దదర్శతుః ॥ 33 ॥
మహాంతం దారుణం భీమం కబంధం భుజసంవృమ్ ।
కబంధమివ సంస్థానాదతిఘోరప్రదర్శనమ్ ॥ 34 ॥
స మహాబాహురత్యర్థం ప్రసార్య విపులౌ భుజౌ ।
జగ్రాహ సహితావేవ రాఘవౌ పీడయన్బలాత్ ॥ 35 ॥
ఖడ్గినౌ దృఢధన్వానౌ తిగ్మతేజోవపుర్ధరౌ ।
భ్రాతరౌ వివశం ప్రాప్తౌ కృష్యమాణౌ మహాబలౌ ॥ 36 ॥
తత్ర ధైర్యేణ శూరస్తు రాఘవో నైవ వివ్యథే ।
బాల్యాదనాశ్రయత్వాచ్చ లక్ష్మణస్త్వతివివ్యథే ॥ 37 ॥
ఉవాచ స విషణ్ణస్సన్రాఘవం రాఘవానుజః ।
పశ్య మాం వీర వివశం రాక్షసస్య వశం గతమ్ ॥ 38 ॥
మయైకేన వినిర్యుక్తః పరిముంచస్వ రాఘవ ।
మాం హి భూతబలిం దత్వా పలాయస్వ యథాసుఖమ్ ॥ 39 ॥
అధిగంతాసి వైదేహీమచిరేణేతి మే మతిః ।
ప్రతిలభ్య చ కాకుత్స్థ పితృపైతామహీం మహీమ్ ॥ 40 ॥
తత్ర మాం రామ రాజ్యస్థస్స్మర్తుమర్హసి సర్వదా ।
లక్ష్మణేనైవముక్తస్తు రామస్సౌమిత్రిమబ్రవీత్ ॥ 41 ॥
మా స్మ త్రాసం కృథా వీర న హి త్వాదృగ్విషీదతి ।
ఏతస్మిన్నంతరే క్రూరో భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ ॥ 42 ॥
పప్రచ్ఛ ఘననిర్ఘోషః కబంధో దానవోత్తమః ।
కౌ యువాం వృషభస్కంధౌ మహాఖడ్గధనుర్ధరౌ ॥ 43 ॥
ఘోరం దేశమిమం ప్రాప్తౌ మమ భక్షావుపస్థితౌ ।
వదతం కార్యమిహ వాం కిమర్థం చాగతౌ యువామ్ ॥ 44 ॥
ఇమం దేశమనుప్రాప్తౌ క్షుధార్తస్యేహ తిష్ఠతః ।
సబాణచాపఖడ్గౌ చ తీక్ష్ణశృంగావివర్షభౌ ॥ 45 ॥
మమాస్యమనుసంప్రాప్తౌ దుర్లభం జీవితం పునః ।
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా కబంధస్య దురాత్మనః ॥ 46 ॥
ఉవాచ లక్ష్మణం రామో ముఖేన పరిశుష్యతా ।
కృచ్ఛ్రాత్ కృచ్ఛ్రతరం ప్రాప్య దారుణం సత్యవిక్రమః ॥ 47 ॥
వ్యసనం జీవితాంతాయ ప్రాప్తమప్రాప్య తాం ప్రియామ్ ।
కాలస్య సుమహద్వీర్యం సర్వభూతేషు లక్ష్మణ ॥ 48 ॥
త్వాం చ మాం చ నరవ్యాఘ్ర వ్యసనైః పశ్య మోహితౌ ।
నాతిభారోస్తి కాలస్య సర్వభూతేషు లక్ష్మణ ॥ 49 ॥
శూరాశ్చ బలవంతశ్చ కృతాస్త్రాశ్చ రణాజిరే ।
కాలాభిపన్నాస్సీదంతి యథా వాలుకసేతవః ॥ 50 ॥
ఇతి బ్రువాణో దృఢసత్యవిక్రమో మహాయశా దాశరథిః ప్రతాపవాన్ ।
అవేక్ష్య సౌమిత్రిముదగ్రపౌరుషం స్థిరాం తదా స్వాం మతిమాత్మనాఽకరోత్ ॥ 51 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అరణ్యకాండే ఏకోనసప్తతితమస్సర్గః ॥
