ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ବାଲକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଅଷ୍ଟାଦଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ନିର୍ଵୃତ୍ତେ ତୁ କ୍ରତୌ ତସ୍ମିନ୍ହୟମେଧେ ମହାତ୍ମନଃ ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ୟ ସୁରା ଭାଗାନ୍ପ୍ରତିଜଗ୍ମୁର୍ୟଥାଗତମ୍ ॥ 1 ॥
ସମାପ୍ତଦୀକ୍ଷାନିୟମଃ ପତ୍ନୀଗଣସମନ୍ଵିତଃ ।
ପ୍ରଵିଵେଶ ପୁରୀଂ ରାଜା ସଭୃତ୍ୟବଲଵାହନଃ ॥ 2 ॥
ୟଥାର୍ହଂ ପୂଜିତାସ୍ତେନ ରାଜ୍ଞା ଵୈ ପୃଥିଵୀଶ୍ଵରାଃ ।
ମୁଦିତାଃ ପ୍ରୟୟୁର୍ଦେଶାନ୍ପ୍ରଣମ୍ୟ ମୁନିପୁଂଗଵମ୍ ॥ 3 ॥
ଶ୍ରୀମତାଂ ଗଚ୍ଛତାଂ ତେଷାଂ ସ୍ଵପୁରାଣି ପୁରାତ୍ତତଃ ।
ବଲାନି ରାଜ୍ଞାଂ ଶୁଭ୍ରାଣି ପ୍ରହୃଷ୍ଟାନି ଚକାଶିରେ ॥ 4 ॥
ଗତେଷୁ ପୃଥିଵୀଶେଷୁ ରାଜା ଦଶରଥସ୍ତଦା ।
ପ୍ରଵିଵେଶ ପୁରୀଂ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପୁରସ୍କୃତ୍ୟ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାନ୍ ॥ 5 ॥
ଶାଂତୟା ପ୍ରୟୟୌ ସାର୍ଧମୃଶ୍ୟଶୃଂଗସ୍ସୁପୂଜିତଃ ।
ଅନ୍ଵୀୟମାନୋ ରାଜ୍ଞାଽଥ ସାନୁୟାତ୍ରେଣ ଧୀମତା ॥ 6 ॥
ଏଵଂ ଵିସୃଜ୍ୟ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ରାଜା ସଂପୂର୍ଣମାନସଃ ।
ଉଵାସ ସୁଖିତସ୍ତତ୍ର ପୁତ୍ରୋତ୍ପତ୍ତିଂ ଵିଚିଂତୟନ୍ ॥ 7 ॥
ତତୋ ୟଜ୍ଞେ ସମାପ୍ତେ ତୁ ଋତୂନାଂ ଷଟ୍ସମତ୍ୟୟୁଃ ।
ତତଶ୍ଚ ଦ୍ଵାଦଶେ ମାସେ ଚୈତ୍ରେ ନାଵମିକେ ତିଥୌ ॥ 8 ॥
ନକ୍ଷତ୍ରେଽଦିତିଦୈଵତ୍ୟେ ସ୍ଵୋଚ୍ଚସଂସ୍ଥେଷୁ ପଂଚସୁ ।
ଗ୍ରହେଷୁ କର୍କଟେ ଲଗ୍ନେ ଵାକ୍ପତାଵିଂଦୁନା ସହ ॥ 9 ॥
ପ୍ରୋଦ୍ୟମାନେ ଜଗନ୍ନାଥଂ ସର୍ଵଲୋକନମସ୍କୃତମ୍ ।
କୌସଲ୍ୟାଽଜନୟଦ୍ରାମଂ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂୟୁତମ୍ ॥ 10 ॥
ଵିଷ୍ଣୋରର୍ଧଂ ମହାଭାଗଂ ପୁତ୍ରମୈକ୍ଷ୍ଵାକୁଵର୍ଧନମ୍ ।
କୌସଲ୍ୟା ଶୁଶୁଭେ ତେନ ପୁତ୍ରେଣାମିତତେଜସା ॥ 11 ॥
ୟଥା ଵରେଣ ଦେଵାନାମଦିତିର୍ଵଜ୍ରପାଣିନା ।
ଭରତୋ ନାମ କୈକେୟ୍ୟାଂ ଜଜ୍ଞେ ସତ୍ୟପରାକ୍ରମଃ ॥ 12 ॥
ସାକ୍ଷାଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚତୁର୍ଭାଗସ୍ସର୍ଵୈସ୍ସମୁଦିତୋ ଗୁଣୈଃ ।
ଅଥ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶତ୍ରୁଘ୍ନୌ ସୁମିତ୍ରାଽଜନୟତ୍ସୁତୌ ॥ 13 ॥
ଵୀରୌ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରକୁଶଲୌ ଵିଷ୍ଣୋରର୍ଧସମନ୍ଵିତୌ ।
ପୁଷ୍ୟେ ଜାତସ୍ତୁ ଭରତୋ ମୀନଲଗ୍ନେ ପ୍ରସନ୍ନଧୀଃ ॥ 14 ॥
ସାର୍ପେ ଜାତୌ ଚ ସୌମିତ୍ରୀ କୁଲୀରେଽଭ୍ୟୁଦିତେ ରଵୌ ।
ରାଜ୍ଞଃ ପୁତ୍ରା ମହାତ୍ମାନଶ୍ଚତ୍ଵାରୋ ଜଜ୍ଞିରେ ପୃଥକ୍ ॥ 15 ॥
ଗୁଣଵଂତୋଽନୁରୂପାଶ୍ଚ ରୁଚ୍ୟା ପ୍ରୋଷ୍ଠପଦୋପମାଃ ।
ଜଗୁଃ କଲଂ ଚ ଗଂଧର୍ଵା ନନୃତୁଶ୍ଚାପ୍ସରୋଗଣାଃ ॥ 16 ॥
ଦେଵଦୁଂଦୁଭୟୋ ନେଦୁଃ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଶ୍ଚ ଖାଚ୍ଚ୍ୟୁତା ।
ଉତ୍ସଵଶ୍ଚ ମହାନାସୀଦୟୋଧ୍ୟାୟାଂ ଜନାକୁଲଃ ॥ 17 ॥
ରଥ୍ୟାଶ୍ଚ ଜନସଂବାଧା ନଟନର୍ତକସଂକୁଲାଃ ।
ଗାୟନୈଶ୍ଚ ଵିରାଵିଣ୍ୟୋ ଵାଦନୈଶ୍ଚ ତଥାଽପରୈଃ ॥ 18 ॥
ପ୍ରଦେୟାଂଶ୍ଚ ଦଦୌ ରାଜା ସୂତମାଗଧଵଂଦିନାମ୍ ।
ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ୟୋ ଦଦୌ ଵିତ୍ତଂ ଗୋଧନାନି ସହସ୍ରଶଃ ॥ 19 ॥
ଅତୀତ୍ୟୈକାଦଶାହଂ ତୁ ନାମକର୍ମ ତଥାଽକରୋତ୍ ।
ଜ୍ୟେଷ୍ଠଂ ରାମଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଭରତଂ କୈକୟୀସୁତମ୍ ॥ 20 ॥
ସୌମିତ୍ରିଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣମିତି ଶତ୍ରୁଘ୍ନମପରଂ ତଥା ।
ଵସିଷ୍ଠଃ ପରମପ୍ରୀତୋ ନାମାନି କୃତଵାନ୍ ତଦା ॥ 21 ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭୋଜୟାମାସ ପୌରାଂଜାନପଦାନପି ।
ଅଦଦାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣାନାଂ ଚ ରତ୍ନୌଘମମିତଂ ବହୁ ॥ 22 ॥
ତେଷାଂ ଜନ୍ମକ୍ରିୟାଦୀନି ସର୍ଵକର୍ମାଣ୍ୟକାରୟତ୍ ।
ତେଷାଂ କେତୁରିଵ ଜ୍ୟେଷ୍ଠୋ ରାମୋ ରତିକରଃ ପିତୁଃ ॥ 23 ॥
ବଭୂଵ ଭୂୟୋ ଭୂତାନାଂ ସ୍ଵୟଂଭୂରିଵ ସମ୍ମତଃ ।
ସର୍ଵେ ଵେଦଵିଦଶ୍ଶୂରାସ୍ସର୍ଵେ ଲୋକହିତେ ରତାଃ ॥ 24 ॥
ସର୍ଵେ ଜ୍ଞାନୋପସଂପନ୍ନାସ୍ସର୍ଵେ ସମୁଦିତା ଗୁଣୈଃ ।
ତେଷାମପି ମହାତେଜା ରାମସ୍ସତ୍ୟପରାକ୍ରମଃ ॥ 25 ॥
ଇଷ୍ଟସ୍ସର୍ଵସ୍ୟ ଲୋକସ୍ୟ ଶଶାଂକ ଇଵ ନିର୍ମଲଃ ।
ଗଜସ୍କଂଧେଽଶ୍ଵପୃଷ୍ଠେ ଚ ରଥଚର୍ୟାସୁ ସମ୍ମତଃ ॥ 26 ॥
ଧନୁର୍ଵେଦେ ଚ ନିରତଃ ପିତୃଶୁଶ୍ରୂଷଣେ ରତଃ ।
ବାଲ୍ୟାତ୍ପ୍ରଭୃତି ସୁସ୍ନିଗ୍ଧୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଲକ୍ଷ୍ମିଵର୍ଧନଃ ॥ 27 ॥
ରାମସ୍ୟ ଲୋକରାମସ୍ୟ ଭ୍ରାତୁର୍ଜ୍ୟେଷ୍ଠସ୍ୟ ନିତ୍ୟଶଃ ।
ସର୍ଵପ୍ରିୟକରସ୍ତସ୍ୟ ରାମସ୍ୟାପି ଶରୀରତଃ ॥ 28 ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଲକ୍ଷ୍ମିସଂପନ୍ନୋ ବହିଃପ୍ରାଣ ଇଵାପରଃ ।
ନ ଚ ତେନ ଵିନା ନିଦ୍ରାଂ ଲଭତେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ ॥ 29 ॥
ମୃଷ୍ଟମନ୍ନମୁପାନୀତମଶ୍ନାତି ନ ହି ତଂ ଵିନା ।
ୟଦା ହି ହୟମାରୂଢୋ ମୃଗୟାଂ ୟାତି ରାଘଵଃ ॥ 30 ॥
ତଦୈନଂ ପୃଷ୍ଠତୋଽନ୍ଵେତି ସଧନୁଃ ପରିପାଲୟନ୍ ।
ଭରତସ୍ୟାପି ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଵରଜୋ ହି ସଃ ॥ 31 ॥
ପ୍ରାଣୈଃ ପ୍ରିୟତରୋ ନିତ୍ୟଂ ତସ୍ୟ ଚାସୀତ୍ତଥା ପ୍ରିୟଃ ।
ସ ଚତୁର୍ଭିର୍ମହାଭାଗୈଃପୁତ୍ରୈର୍ଦଶରଥଃ ପ୍ରିୟୈଃ ॥ 32 ॥
ବଭୂଵ ପରମପ୍ରୀତୋ ଦେଵୈରିଵ ପିତାମହଃ ।
ତେ ୟଦା ଜ୍ଞାନସଂପନ୍ନାସ୍ସର୍ଵୈସ୍ସମୁଦିତା ଗୁଣୈଃ ॥ 33 ॥
ହ୍ରୀମଂତଃ କୀର୍ତିମଂତଶ୍ଚ ସର୍ଵଜ୍ଞା ଦୀର୍ଘଦର୍ଶିନଃ ।
ତେଷାମେଵଂ ପ୍ରଭାଵାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଦୀପ୍ତତେଜସାମ୍ ॥ 34 ॥
ପିତା ଦଶରଥୋ ହୃଷ୍ଟୋ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକାଧିପୋ ୟଥା ।
ତେ ଚାପି ମନୁଜଵ୍ୟାଘ୍ରା ଵୈଦିକାଧ୍ୟୟନେ ରତାଃ ॥ 35 ॥
ପିତୃଶୁଶ୍ରୂଷଣରତା ଧନୁର୍ଵେଦେ ଚ ନିଷ୍ଠିତାଃ ।
ଅଥ ରାଜା ଦଶରଥସ୍ତେଷାଂ ଦାରକ୍ରିୟାଂ ପ୍ରତି ॥ 36 ॥
ଚିଂତୟାମାସ ଧର୍ମାତ୍ମା ସୋପାଧ୍ୟାୟସ୍ସବାଂଧଵଃ ।
ତସ୍ୟ ଚିଂତୟମାନସ୍ୟ ମଂତ୍ରିମଧ୍ୟେ ମହାତ୍ମନଃ ॥ 37 ॥
ଅଭ୍ୟଗଚ୍ଛନ୍ମହାତେଜା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାମୁନିଃ ।
ସ ରାଜ୍ଞୋ ଦର୍ଶନାକାଂକ୍ଷୀ ଦ୍ଵାରାଧ୍ୟକ୍ଷାନୁଵାଚ ହ ॥ 38 ॥
ଶୀଘ୍ରମାଖ୍ୟାତ ମାଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ କୌଶିକଂ ଗାଧିନସ୍ସୁତମ୍ ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତ୍ରାସାଦ୍ରାଜ୍ଞୋ ଵେଶ୍ମ ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ ॥ 39 ॥
ସଂଭ୍ରାଂତମନସସ୍ସର୍ଵେ ତେନ ଵାକ୍ୟେନ ଚୋଦିତାଃ ।
ତେ ଗତ୍ଵା ରାଜଭଵନଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରମୃଷିଂ ତଦା ॥ 40 ॥
ପ୍ରାପ୍ତମାଵେଦୟାମାସୁର୍ନୃପାୟୈକ୍ଷ୍ଵାକଵେ ତଦା ।
ତେଷାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସପୁରୋଧାସ୍ସମାହିତଃ ॥ 41 ॥
ପ୍ରତ୍ୟୁଜ୍ଜଗାମ ତଂ ହୃଷ୍ଟୋ ବ୍ରହ୍ମାଣମିଵ ଵାସଵଃ ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜ୍ଵଲିତଂ ଦୀପ୍ତ୍ୟା ତାପସଂ ସଂଶିତଵ୍ରତମ୍ ॥ 42 ॥
ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵଦନୋ ରାଜା ତତୋଽର୍ଘ୍ୟମୁପହାରୟତ୍ ।
ସ ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରତିଗୃହ୍ୟାର୍ଘ୍ୟଂ ଶାସ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା ॥ 43 ॥
କୁଶଲଂ ଚାଵ୍ୟୟଂ ଚୈଵ ପର୍ୟପୃଚ୍ଛନ୍ନରାଧିପମ୍ ।
2 ପୁରେ କୋଶେ ଜନପଦେ ବାଂଧଵେଷୁ ସୁହୃତ୍ସୁ ଚ ॥ 44 ॥
କୁଶଲଂ କୌଶିକୋ ରାଜ୍ଞଃ ପର୍ୟପୃଚ୍ଛତ୍ସୁଧାର୍ମିକଃ ।
ଅପି ତେ ସନ୍ନତାସ୍ସର୍ଵେ ସାମଂତା ରିପଵୋ ଜିତାଃ ॥ 45 ॥
ଦୈଵଂ ଚ ମାନୁଷଂ ଚାପି କର୍ମ ତେ ସାଧ୍ଵନୁଷ୍ଠିତମ୍ ।
ଵସିଷ୍ଠଂ ଚ ସମାଗମ୍ୟ କୁଶଲଂ ମୁନିପୁଂଗଵଃ ॥ 46 ॥
ଋଷୀଂଶ୍ଚ ତାନ୍ୟଥାନ୍ୟାୟଂ ମହାଭାଗାନୁଵାଚ ହ ।
ତେ ସର୍ଵେ ହୃଷ୍ଟମନସସ୍ତସ୍ୟ ରାଜ୍ଞୋ ନିଵେଶନମ୍ ॥ 47 ॥
ଵିଵିଶୁଃ ପୂଜିତାସ୍ତତ୍ର ନିଷେଦୁଶ୍ଚ ୟଥାର୍ହତଃ ।
ଅଥ ହୃଷ୍ଟମନା ରାଜା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ମହାମୁନିମ୍ ॥ 48 ॥
ଉଵାଚ ପରମୋଦାରୋ ହୃଷ୍ଟସ୍ତମଭିପୂଜୟନ୍ ।
ୟଥାଽମୃତସ୍ୟ ସଂପ୍ରାପ୍ତିର୍ୟଥାଵର୍ଷମନୂଦକେ ।
ୟଥା ସଦୃଶଦାରେଷୁ ପୁତ୍ରଜନ୍ମାଽପ୍ରଜସ୍ୟ ଚ ॥ 49 ॥
ପ୍ରଣଷ୍ଟସ୍ୟ ୟଥାଲାଭୋ ୟଥା ହର୍ଷୋ ମହୋଦୟେ ।
ତଥୈଵାଗମନଂ ମନ୍ୟେ ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ମହାମୁନେ ॥ 50 ॥
କଂ ଚ ତେ ପରମଂ କାମଂ କରୋମି କିମୁ ହର୍ଷିତଃ ॥ 51 ॥
ପାତ୍ରଭୂତୋଽସି ମେ ବ୍ରହ୍ମଂଦିଷ୍ଟୟା ପ୍ରାପ୍ତାଽସି କୌଶିକ ।
ଅଦ୍ୟ ମେ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ଜୀଵିତଂ ଚ ସୁଜୀଵିତମ୍ ॥ 52 ॥
ପୂର୍ଵଂ ରାଜର୍ଷିଶବ୍ଦେନ ତପସା ଦ୍ୟୋତିତପ୍ରଭଃ ।
ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିତ୍ଵମନୁପ୍ରାପ୍ତଃ ପୂଜ୍ୟୋଽସି ବହୁଧା ମୟା ॥ 53 ॥
ତଦଦ୍ଭୁତମିଦଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପଵିତ୍ରଂ ପରମଂ ମମ ।
ଶୁଭକ୍ଷେତ୍ରଗତଶ୍ଚାହଂ ତଵ ସଂଦର୍ଶନାତ୍ପ୍ରଭୋ ॥ 54 ॥
ବ୍ରୂହି ୟତ୍ପ୍ରାର୍ଥିତଂ ତୁଭ୍ୟଂ କାର୍ୟମାଗମନଂ ପ୍ରତି ।
ଇଚ୍ଛାମ୍ୟନୁଗୃହୀତୋଽହଂ ତ୍ଵଦର୍ଥପରିଵୃଦ୍ଧୟେ ॥ 55 ॥
କାର୍ୟସ୍ୟ ନ ଵିମର୍ଶଂ ଚ ଗଂତୁମର୍ହସି କୌଶିକ ।
କର୍ତା ଚାହମଶେଷେଣ ଦୈଵତଂ ହି ଭଵାନ୍ମମ ॥ 56 ॥
ମମ ଚାୟମନୁପ୍ରାପ୍ତୋ ମହାନଭ୍ୟୁଦୟୋ ଦ୍ଵିଜ ।
ତଵାଗମନଜଃ କୃତ୍ସ୍ନୋ ଧର୍ମଶ୍ଚାନୁତ୍ତମୋ ମମ ॥ 57 ॥
ଇତି ହୃଦୟସୁଖଂ ନିଶମ୍ୟ ଵାକ୍ୟଂ ଶ୍ରୁତିସୁଖମାତ୍ମଵତା ଵିନୀତମୁକ୍ତମ୍ ।
ପ୍ରଥିତଗୁଣୟଶା ଗୁଣୈର୍ଵିଶିଷ୍ଟଃ ପରମଋଷିଃ ପରମଂ ଜଗାମ ହର୍ଷମ୍ ॥ 58 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ବାଲକାଂଡେ ଅଷ୍ଟାଦଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
