శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాండమ్ ।
అథ సప్తదశస్సర్గః ।
ఇత్యుక్త్వాపరుషంవాక్యంరావణంరావణానుజః ।
ఆజగామముహూర్తేనయత్రరామస్సలక్ష్మణః ॥ 1 ॥
తంమేరుశిఖరాకారందీప్తామివశతహ్రదామ్ ।
గగనస్థంమహీస్థాస్తేదదృశుసర్వవానరాః ॥ 2 ॥
తే చాప్యనుచరాస్తస్య చత్వారో భీమవిక్రమాః ।
తేఽపి వర్మాయుధోపేతా భూషణోత్తమభూషితాః ॥ 3 ॥
స చ మేఘాచలప్రఖ్యో వజ్రాయుధసమప్రభః ।
వరాయుధధరో వీరో దివ్యాభరణభూషితః ॥ 4 ॥
తమాత్మపంచమందృష్టవాసుగ్రీవోవాహినీపతిః ।
వానరైస్సహదుర్ధర్షచింతయామాసబుద్ధిమాన్ ॥ 5 ॥
చింతయిత్వాముహూర్తంతువానరాంస్తానువాచహ ।
హనుమత్ప్రముఖాన్సర్వానిదంవచనముత్తమమ్ ॥ 6 ॥
ఏషసర్వాయుధోపేతశ్చతుర్భిస్సహరాక్షసైః ।
రాక్షసోఽభ్యేతిపశ్యధ్వమస్మాన్హంతుంనసంశయః ॥ 7 ॥
సుగ్రీవస్య వచః శ్రుత్వా సర్వే తే వానర ఉత్తమాః ।
సాలాన్ ఉద్యమ్య శైలామః చ ఇదం వచనం అబ్రువన్ ॥ 8 ॥
శీఘ్రంవ్యాదిశనోరాజన్వధాయైషాందురాత్మనామ్ ।
నిపతంతుహతాశ్చైతేధరణ్యామల్పతేజసః ॥ 9 ॥
తేషాసంభాషమాణానామన్యోన్యంసవిభీషణః ।
ఉత్తరంతీరమాసాద్యఖస్థఏవవ్యతిష్ఠత ॥ 10 ॥
ఉవాచమహాప్రాజ్ఞస్స్వరేణమహతామహాన్ ।
సుగ్రీవంతాంశ్చసంప్రేక్ష్యసర్వాన్వానరయూథపాన్ ॥ 11 ॥
రావణో నామ దుర్వృత్తో రాక్షసో రాక్షస ఈశ్వరః ।
తస్య అహం అనుజో భ్రాతా విభీషణ ఇతి శ్రుతః ॥ 12 ॥
తేనసీతాజనస్థానాద్ధృతాహత్వాజటాయుషమ్ ।
రుద్దాచవివశాదీనారాక్షసీభిస్సురక్షితా ॥ 13 ॥
తమహంహేతుభిర్వాక్యైర్వివిధైశ్చన్యదర్శయమ్ ।
సాధునిర్యాత్యతాంసీతారామాయేతిపునఃపునః ॥ 14 ॥
స చ న ప్రతిజగ్రాహ రావణః కాల చోదితః ।
ఉచ్యమానో హితం వాక్యం విపరీత ఇవ ఔషధమ్ ॥ 15 ॥
సోఽహంపరుషితస్తేనదాసవచ్చావమానితః ।
త్యక్త్వాపుత్రాంశ్చదారాంశ్చరాఘవంశరణంగతః ॥ 16 ॥
సర్వలోకశరణ్యాయరాఘవాయమహాత్మనే ।
నివేదయతమాంక్షిప్రంవిభీషణముపస్థితమ్ ॥ 17 ॥
ఏతత్తువచనంశ్రుత్వాసుగ్రీవోలఘువిక్రమః ।
లక్ష్మణస్యాగ్రతోరామంసమ్రబ్ధమిదమబ్రవీత్ ॥ 18 ॥
ప్రవిష్టః శత్రు సైన్యం హి ప్రాప్తః శత్రురతర్కితః ।
నిహన్యాదనంతరం లబ్ధ్వా ఉలూకో వాయసానివ ॥ 19 ॥
మంత్రేవ్యూహేనయేచారేయుక్తోభవితుమర్హసి ।
వానరాణాంచభద్రంతేపరేషాంచపరంతప ॥ 20 ॥
అంతర్ధానగతాహ్యేతేరాక్షసాఃకామరూపిణః ।
శూరాశ్చనికృతిజ్ఞాశ్చతేషాంజాతునవిశ్వసేత్ ॥ 21 ॥
ప్రణిధీరాక్షసేంద్రస్యరావణస్యభవేదయమ్ ।
అనుప్రవిశ్యసోఽస్మాసుభేదంకుర్యాన్నసంశయః ॥ 22 ॥
అథవాస్వయమేవైషఛిద్రమాసాద్యబుద్ధిమాన్ ।
అనుప్రవిశ్యవిశ్వస్తేకదాచిత్ప్రహరేదపి ॥ 23 ॥
మిత్రాటవీబలంచైవమౌలభృత్యబలంతథా ।
సర్వమేతద్బలంగ్రాహ్యంవర్జయిత్వాద్విషద్బలమ్ ॥ 24 ॥
ప్రకృత్యారాక్షసేంద్రస్యభ్రాతాఽమిత్రస్యతేప్రభోః ।
ఆగతశ్చరిపోస్సాక్షాత్కథమస్మిన్హివిశ్వసేత్ ॥ 25 ॥
రావణేనప్రణిహితంతమవేహివిభీషణమ్ ।
తస్యాహంనిగ్రహంమన్యేక్షమంక్షమవతాంవర ॥ 26 ॥
రాక్షసోజిహ్మయాబుద్ధ్యాసందిష్టోఽయముపాగతః ।
ప్రహర్తుంమాయయాచ్ఛన్నోవిశ్వస్తేత్వయిరాఘవ ॥ 27 ॥
ప్రవిష్టశ్శత్రుసైన్యంహిప్రాప్తశ్శత్రురతర్కితః ।
నిహన్యాదంతరంలబ్ధ్వాఉలూకవాయసానివ ॥ 28 ॥
వధ్యతామేషతీవ్రేణదండేనసచివైస్సహ ।
రావణస్యనృశంసస్యభ్రాతాహ్యేషవిభీషణః ॥ 29 ॥
ఏవముక్త్వాతుతంరామంసమ్రబ్ధోవాహినీపతిః ।
వాక్యజ్ఞోవాక్యకుశలంతతోమౌనముపాగమత్ ॥ 30 ॥
సుగ్రీవస్యతుతద్వాక్యంశ్రుత్వారామోమహాయశాః ।
సమీపస్థానువాచేదంహనుమత్ప్రముఖాన్హరీన్ ॥ 31 ॥
యదుక్తంకపిరాజేనరావణావరజంప్రతి ।
వాక్యంహేతుమదత్యర్థంచభవద్భిరపితచ్ఛ్రుతమ్ ॥ 32 ॥
సుహృదామర్థకృచ్ఛేషుయుక్తంబుద్ధిమతాసదా ।
సమర్థేనోపనిర్దేష్టుంశాశ్వతీంభూతిమిచ్ఛతా ॥ 33 ॥
ఇత్యేవంపరిపృష్టాస్తేస్వంస్వంమతమతంద్రితాః ।
సోపచారంతదారామమూచుర్హితచికీర్షవః ॥ 34 ॥
అజ్ఞాతంనాస్తితేకించిత్త్రిషులోకేషురాఘవః ।
ఆత్మానంసూచయన్రామః పృచ్ఛస్యస్మాన్ సుహృత్తయా ॥ 35 ॥
త్వంహిసత్యవ్రతశ్శూరోధార్మికోదృఢవిక్రమః ।
పరీక్ష్యకారీస్మృతిమాన్నిసృష్టాత్మాసుహృత్సుచ ॥ 36 ॥
తస్మాదేకైకశస్తావద్బ్రువంతుసచివాస్తవ ।
హేతుతోమతిసంపన్నాస్సమర్థాశ్చపునః పునః ॥ 37 ॥
ఇత్యుక్తేరాఘవాయాఽథమతిమానంగదోఽగ్రతః ।
విభీషణపరీక్షార్థమువాచవచనంహరిః ॥ 38 ॥
శత్రోస్సకాశాత్సంప్రాప్తస్సర్వథాశఙ్ క్యఏవహి ।
విశ్వాసయోగ్యస్సహసానకర్తవ్యోవిభీషణః ॥ 39 ॥
ఛాదయిత్వాఽత్మభావంహిచరంతిశఠబుద్ధయః ।
ప్రహరంతిచరంధ్రేషుసోఽనర్థస్సుమహాన్భవేత్ ॥ 40 ॥
అర్థానర్థౌవినిశ్చిత్యవ్యవసాయంభజేతహ ।
గుణతస్సంగ్రహంకుర్యాద్దోషతస్తువిసర్జయేత్ ॥ 41 ॥
యదిదోషోమహాంస్తస్మింస్త్యజ్వతామవిశంకితమ్ ।
గుణాన్వాపిబహూన్ జ్ఞాత్వాసంగ్రహఃక్రియతాంనృప ॥ 42 ॥
శరభస్త్వథనిశ్చిత్యసార్థంవచనమబ్రవీత్ ।
క్షిప్రమస్మిన్నరవ్యాఘ్ర చారఃప్రతివిధీయతామ్ ॥ 43 ॥
ప్రణిధాయహిచారేణయథావత్సూక్ష్మబుద్ధినా ।
పరీక్ష్యచతతఃకార్యోయథాన్యాయంపరిగ్రహః ॥ 44 ॥
జాంబవాంస్త్వథసంప్రేక్ష్యశాస్త్రబుధ్యావిచక్షణః ।
వాక్యంవిజ్ఞాపయామాసగుణవద్దోషవర్జితమ్ ॥ 45 ॥
బద్ధవైరాచ్చపాపాచ్చరాక్షేసేంద్రాద్విభీషణః ।
అదేశకాలేసంప్రాప్తస్సర్వథాశఙ్ క్యతామయమ్ ॥ 46 ॥
తతోమైందస్తుసంప్రేక్ష్యనయాపనయకోవిదః ।
వాక్యంవచనసంపన్నోబభాషేహేతుమత్తరమ్ ॥ 47 ॥
వజనంనామతస్యైషరావణస్యవిభీషణః ।
పృచ్ఛయతాంమధురేణాయంశనైర్నరపతీశ్వర ॥ 48 ॥
భావమస్యతువిజ్ఞాయతత్త్వతస్త్వంకరిష్యసి ।
యదిదుష్టోనదుష్టోవాబుద్ధిపూర్వంనరర్షభ ॥ 49 ॥
అథసంస్కారసంపన్నోహనుమాన్ సచివోత్తమః ।
ఉవాచవచనంశ్లక్ష్ణమర్థవన్మధురంలఘు ॥ 50 ॥
నభవంతంమతిశ్రేష్ఠంసమర్థంవదతాంవరమ్ ।
అతిశాయయితుంశక్తోబృహస్పతిరపిబ్రువన్ ॥ 51 ॥
నవాదాన్నపిసంఘర్షాన్నాధిక్యాన్నచకామతః ।
వక్ష్యామివచనంరాజన్యథార్థంరామగౌరవాత్ ॥ 52 ॥
అర్థానర్థనిమిత్తంహియదుక్తంసచివైస్తవ ।
తత్రదోషంప్రపశ్యామిక్రియానహ్యుపపద్యతే ॥ 53 ॥
ఋతేనియోగాత్సామర్థ్యమవబోద్ధుంనశక్యతే ।
సహసావినియోగోహిదోషవాన్ప్రతిభాతిమే ॥ 54 ॥
చారప్రణిహితంయుక్తంయదుక్తంసచివైస్తవ ।
అర్థస్యాసంభవాత్తత్రకారణంనోపయుజ్యతే ॥ 55 ॥
అదేశ కాలే సంప్రాప్త ఇతి అయం యద్ విభీషణః ।
వివక్షా చ అత్ర మే అస్తి ఇయం తాం నిబోధ యథా మతి ॥ 56 ॥
సఏషదేశః కాలశ్చభవతీతియథాతథా ।
పురుషాత్పురుషంప్రాప్యతథాదోషగుణావపి ॥ 57 ॥
త్మ్యంరావణేదృష్టవావిక్రమంచతథాత్వయి ।
యుక్తమాగమనంహ్యత్రసదృశంతస్యబుద్ధితః ॥ 58 ॥
అజ్ఞాతరూపైఃపురుషైస్సరాజన్పృచ్ఛ్ యతామితి ।
యదుక్తమత్రమేప్రేక్షాకాచిదస్తిసమీక్షితా ॥ 59 ॥
పృచ్ఛయమానోవిశంకేతసహసాబుద్ధిమాన్వచః ।
తత్రమిత్రంప్రదుష్యేతమిథ్యాపృష్టంసుఖాగతమ్ ॥ 60 ॥
అశక్యస్సహసారాజన్భావోబోద్ధుంపరస్యవై ।
అంతస్స్వభావైర్గీతైస్తైర్నైపుణ్యంపశ్యతాంభృశమ్ ॥ 61 ॥
నత్వస్యబ్రువతోజాతులక్ష్యతేదుష్టభావతా ।
ప్రసన్నంవదనంచాపితస్మాన్మేనాస్తిసంశయః ॥ 62 ॥
అశంకితమతిస్స్వస్థోనశఠఃపరిసర్పతి ।
నచాస్యదుష్టావాక్చాపితస్మాన్నాస్తీహసంశయః ॥ 63 ॥
ఆకారశ్చాద్యమానోఽపినశక్యోవినిగూహితమ్ ।
బలాద్ధివివృణోత్యేవభావమంతర్గతంనృణామ్ ॥ 64 ॥
దేశకాలోపపన్నంచకార్యంకార్యవిదాంవరః ।
స్వఫలంకురుతేక్షిప్రంప్రయోగేణాభిసంహితమ్ ॥ 65 ॥
ఉద్యోగంతవసంప్రేక్ష్యమిథ్యావృత్తంచరావణమ్ ।
వాలినంచహతంశ్రుత్వాసుగ్రీవంచాభిషేచితమ్ ॥ 66 ॥
రాజ్యంప్రార్థయమానశ్చబుద్ధిపూర్వమిహాగతః ।
ఏతావత్తుపురస్కృత్యయుజ్యతేతస్యసంగ్రహః ॥ 67 ॥
యథాశక్తిమయోక్తంతురాక్షసస్యార్జవంప్రతి ।
ప్రమాణంత్వంతుశేషస్యశృత్వాబుద్ధిమతాంవరః ॥ 68 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాండే సప్తదశస్సర్గః ॥
