శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే కిష్కింధాకాండమ్ ।
అథ చత్వారింశస్సర్గః ।
అథ రాజా సమృద్ధార్థస్సుగ్రీవః ప్లవగేశ్వరః ।
ఉవాచ నరశార్దూలం రామం పరబలార్దనమ్ ॥ 1 ॥
ఆగతా వినివిష్టాశ్చ బలినః కామరూపిణః ।
వానరా వారణేంద్రభాః యే మద్విషయవాసినః ॥ 2 ॥
త ఇమే బహువిక్రాంతైర్హరిభిర్భీమవిక్రమైః ।
ఆగతా వానరా ఘోరా దైత్యదానవసన్నిభాః ॥ 3 ॥
ఖ్యాతకర్మాపదానాశ్చ బలవంతో జితక్లమాః ।
పరాక్రమేషు విఖ్యాతా వ్యవసాయేషు చోత్తమాః ॥ 4 ॥
పృథివ్యంబుచరా రామ నానానగనివాసినః ।
కోట్యగ్రశ ఇమే ప్రాప్తా వానరాస్తవ కింకరాః ॥ 5 ॥
నిదేశవర్తినస్సర్వే సర్వే గురుహితే రతాః ।
అభిప్రేతమనుష్ఠాతుం తవ శక్ష్యంత్యరిందమ ॥ 6 ॥
త ఇమే బహుసాహస్రైరనీకై భీమవిక్రమైః ।
ఆగతా వానరా ఘోరా దైత్యదానవసన్నిభాః ॥ 7 ॥
యన్మన్యసే నరవ్యాఘ్ర ప్రాప్తకాలం తదుచ్యతామ్ ।
తత్సైన్యం త్వద్వశే యుక్తమాజ్ఞాపయితుమర్హసి ॥ 8 ॥
కామమేషామిదం కార్యం విదితం మమ తత్త్వతః ।
తథాపి తు యథాతత్త్వమాజ్ఞాపయితుమర్హసి ॥ 9 ॥
ఇతి బ్రువాణం సుగ్రీవం రామో దశరథాత్మజః ।
బాహుభ్యాం సంపరిష్వజ్య ఇదం వచనమబ్రవీత్ ॥ 10 ॥
జ్ఞాయతాం మమ వైదేహీ యది జీవతి వా న వా ।
స చ దేశో మహాప్రాజ్ఞ యస్మిన్వసతి రావణః ॥ 11 ॥
అధిగమ్య తు వైదేహీం నిలయం రావణస్య చ ।
ప్రాప్తకాలం విధాస్యామి తస్మిన్కాలే సహ త్వయా ॥ 12 ॥
నాహమస్మిన్ ప్రభుః కార్యే వానరేశ న లక్ష్మణః ।
త్వమస్య హేతుః కార్యస్య ప్రభుశ్చ ప్లవగేశ్వర ॥ 13 ॥
త్వమేవాఽజ్ఞాపయ విభో మమ కార్యవినిశ్చయమ్ ।
త్వం హి జానాసి యత్కార్యం మమ వీర న సంశయః ॥ 14 ॥
సుహృద్వితీయో విక్రాంతః ప్రాజ్ఞః కాలవిశేషవిత్ ।
భవానస్మధ్దితే యుక్త స్సుకృతార్థోఽర్థవిత్తమః ॥ 15 ॥
ఏవముక్తస్తు సుగ్రీవో వినతం నామ యూథపమ్ ।
అబ్రవీద్రామసాన్నిధ్యే లక్ష్మణస్య చ ధీమతః ॥ 16 ॥
శైలాభం మేఘనిర్ఘోషమూర్జితం ప్లవగేశ్వరః ।
సోమసూర్యాత్మజై స్సార్ధం వానరైర్వానరోత్తమ ॥ 17 ॥
దేశకాలనయైర్యుక్తః కార్యా కార్యవినిశ్చయే ।
వృతశ్శతసహశ్రేణ వానరాణాం తరస్వినామ్ ॥ 18 ॥
అధిగచ్ఛ దిశం పూర్వాం సశైలవనకాననామ్ ।
తత్ర సీతాం చ వైదేహీం నిలయం రావణస్య చ ॥ 19 ॥
మార్గధ్వం గిరిశృంగేషు వనేషు చ నదీషు చ ।
నదీం భాగీరథీం రమ్యాం సరయూం కౌశికీం తథా ॥ 20 ॥
కాలిందీం యమునాం రమ్యాం యామునం చ మహాగిరిమ్ ।
సరస్వతీం చ సింధుం చ శోణం మణినిభోదకమ్ ॥ 21 ॥
మహీం కాలమహీం చైవ శైలకాననశోభితామ్ ।
బ్రహ్మమాలాన్విదేహాంశ్చ మాలవాన్కాలికోసలాన్ ॥ 22 ॥
మాగధాంశ్చ మహాగ్రామాన్పుండ్రాంన్వంగాం స్తథైవ చ ।
పత్తనం కోశకారాణాం భూమిం చ రజతాకరామ్ ॥ 23 ॥
సర్వమేతద్విచేతవ్యం మృగయద్భిస్తతస్తతః ।
రామస్య దయితాం భార్యాం సీతాం దశరథస్నుషామ్ ॥ 24 ॥
సముద్రమవగాఢాంశ్చ పర్వతాన్పత్తనాని చ ।
మందరస్య చ యే కోటిం సంశ్రితాః కేచిదాయతామ్ ॥ 25 ॥
కర్ణప్రావరణాశ్చైవ తథా చాప్యోష్ఠకర్ణకాః ।
ఘోరలోహముఖాశ్చైవ జవనాశ్చైకపాదకాః ॥ 26 ॥
అక్షయా బలవంతశ్చ పురుషాః పురుషాదకాః ।
కిరాతాః కర్ణ చూడాశ్చ హేమాంగాః ప్రియదర్శనాః ॥ 27 ॥
ఆమమీనాశనాస్తత్ర కిరాతా ద్వీపవాసినః ।
అంతర్జలచరా ఘోరా నరవ్యాఘ్రా ఇతి శృతాః ॥ 28 ॥
ఏతేషామాశ్రయాస్సర్వే విచేయాః కావనౌకసః ।
గిరిభిర్యే చ గమ్యంతే ప్లవనేన ప్లవేన చ ॥ 29 ॥
రత్నవంతం యవద్వీపం సప్తరాజ్యోపశోభితమ్ ।
సువర్ణరూప్యకం చైవ సువర్ణాకరమండితమ్ ॥ 30 ॥
యవద్వీపమతిక్రమ్య శిశిరో నామ పర్వతః ।
దివం స్పృశతి శృంగేణ దేవదానవసేవితః ॥ 31 ॥
ఏతేషాం గిరిదుర్గేషు ప్రపాతేషు వనేషు చ ।
మార్గధ్వం సహితాస్సర్వే రామపత్నీం యశస్వినీమ్ ॥ 32 ॥
తతో రక్తజలం శోణమగాధం శీఘ్రగామినమ్ ।
గత్వా పారం సముద్రస్య సిద్ధచారణసేవితమ్ ॥ 33 ॥
తస్య తీర్థేషు రమ్యేషు విచిత్రేషు వనేషు చ ।
రావణ స్సహ వైదేహ్యా మార్గితవ్యస్తతస్తతః ॥ 34 ॥
తత స్సముద్రద్వీపాంశ్చ సుభీమాంద్రష్టుమర్హథ ।
ఊర్మిమంతం సముద్రం చ క్రోశంతమనిలోద్ధతమ్ ॥ 35 ॥
తత్రాసురా మహాకాయాశ్ఛాయాం గృహ్ణంతి నిత్యశః ।
బ్రహ్మణా సమనుజ్ఞాతా దీర్ఘకాలం బుభుక్షితాః ॥ 36 ॥
తం కాలమేఘప్రతిమం మహోరగనిషేవితమ్ ।
అభిగమ్య మహానాదం తీర్థేనైవ మహోదధిమ్ ॥ 37 ॥
తతో రక్తజలం భీమం లోహితం నామ సాగరమ్ ।
గత్వా ప్రేక్ష్యథ తాం చైవ బృహతీం కూటశాల్మలీమ్ ॥ 38 ॥
గృహం చ వైనతేయస్య నానారత్నవిభూషితమ్ ।
తత్ర కైలాససంకాశం విహితం విశ్వకర్మణా ॥ 39 ॥
తత్ర శైలనిభా భీమా మందేహా నామ రాక్షసాః ।
శైలశృంగేషు లంబంతే నానారూపా భయావహాః ॥ 40 ॥
తే పతంతి జలే నిత్యం సూర్యస్యోదయనం ప్రతి ।
నిహతా బ్రహ్మతేజోభిరహన్యహని రాక్షసాః ॥ 41 ॥
అభితప్తాశ్చ సూర్యేణ లంబంతే స్మ పునః పునః ।
తతః పాండురమేఘాభం క్షీరోదం నామ సాగరమ్ ॥ 42 ॥
గత్వా ద్రక్ష్యథ దుర్ధర్షా ముక్తాహారమివోర్మిభిః ।
తస్య మధ్యే మహాన్ శ్వేతో ఋషభో నామ పర్వతః ॥ 43 ॥
దివ్యగంధైః కుసుమితై రాజితైశ్చ నగైర్వృతః ।
సరశ్చ రాజతైః పద్మైర్జ్వలితైర్హేమకేసరైః ॥ 44 ॥
నామ్నా సుదర్శనం నామ రాజహంసైస్సమాకులమ్ ।
విబుధాశ్చారణా యక్షాః కిన్నరాశ్చాప్సరోగణాః ॥ 45 ॥
హృష్టాస్సమభిగచ్ఛంతి నలినీం తాం రిరంసవః ।
క్షీరోదం సమతిక్రమ్య తదా ద్రక్ష్యథ వానరాః ॥ 46 ॥
జలోదం సాగరం శీఘ్రం సర్వభూతభయావహమ్ ।
తత్ర తత్కోపజం తేజః కృతం హయముఖం మహత్ ॥ 47 ॥
అస్యాహుస్తన్మహావేగమోదనం సచరాచరమ్ ।
తత్ర విక్రోశతాం నాదో భూతానాం సాగరౌకసామ్ ॥ 48 ॥
శ్రూయతే చ సమర్థానాం దృష్ట్వా తద్బడబాముఖమ్ ।
స్వాదూదస్యోత్తరే దేశే యోజనాని త్రయోదశ ॥ 49 ॥
జాతరూపశిలో నామ మహాన్కనకపర్వతః ।
తత్ర చంద్రప్రతీకాశం పన్నగం ధరణీధరమ్ ॥ 50 ॥
పద్మపత్రవిశాలాక్షం తతో ద్రక్ష్యథ వానరాః ।
ఆసీనం పర్వతస్యాగ్రే సర్వభూతనమస్కృతమ్ ॥ 51 ॥
సహస్రశిరసం దేవమనంతం నీలవాససమ్ ।
త్రిశిరాః కాంచనః కేతుస్తాలస్తస్య మహాత్మనః ॥ 52 ॥
స్థాపితః పర్వతస్యాగ్రే విరాజతి సవేదికః ।
పూర్వస్యాం దిశి నిర్మాణం కృతం తత్ త్రిదశేశ్వరైః ॥ 53 ॥
తతః పరం హేమమయ శ్శ్రీమానుదయపర్వతః ।
తస్య కోటిర్దివం స్పృష్ట్వా శతయోజనమాయతా ॥ 54 ॥
జాతరూపమయీ దివ్యా విరాజతి సవేదికా ।
సాలైస్తాలైస్తమాలైశ్చ కర్ణికారైశ్చ పుష్పితైః ॥ 55 ॥
జాతరూపమయైర్దివ్యై శ్శోభతే సూర్యసన్నిభైః ।
తత్ర యోజనవిస్తారముచ్ఛ్రితం దశయోజనమ్ ॥ 56 ॥
శృంగం సౌమనసం నామ జాతరూపమయం ధ్రువమ్ ।
తత్రపూర్వం పదం కృత్వా పురా విష్ణుస్త్రివిక్రమే ॥ 57 ॥
ద్వితీయం శిఖరే మేరోశ్చకార పురుషోత్తమః ।
త్తరేణ పరిక్రమ్య జంబూద్వీపం దివాకరః ॥ 58 ॥
దృశ్యో భవతి భూయిష్ఠం శిఖరం తన్మహోచ్ఛ్రయమ్ ।
తత్ర వైఖానసా నామ వాలఖిల్యా మహర్షయః ॥ 59 ॥
ప్రకాశమానా దృశ్యంతే సూర్యవర్ణాస్తపస్వినః ।
అయం సుదర్శనో ద్వీపః పురో యస్య ప్రకాశతే ॥ 60 ॥
యస్మిం స్తేజశ్చ చక్షుశ్చ సర్వప్రాణభృతామపి ।
శైలస్య తస్య శృంగేషు కందరేషు వనేషు చ ॥ 61 ॥
రావణస్సహ వైదేహ్యా మార్గితవ్యస్తతస్తతః ।
కాంచనస్య చ శైలస్య సూర్యస్య చ మహాత్మనః ॥ 62 ॥
ఆవిష్టా తేజసా సంధ్యా పూర్వా రక్తా ప్రకాశతే ।
పూర్వమేతత్కృతం ద్వారం పృథివ్యా భువనస్య చ ॥ 63 ॥
సూర్యస్యోదయనం చైవ పర్వా హ్యేషా దిగుచ్యతే ।
తస్య శైలస్య పృష్ఠేషు నిర్ఝరేషు గుహాసు చ ॥ 64 ॥
రావణ స్సహ వైదేహ్యా మార్గితవ్యస్తతస్తతః ।
తతః పరమగమ్యా స్యాద్దిక్పూర్వా త్రిదశావృతా ॥ 65 ॥
రహితా చంద్రసూర్యాభ్యామదృశ్యా తిమిరావృతా ।
శైలేషు తేషు సర్వేషు కందరేషు వనేషు చ ॥ 66 ॥
యే చ నోక్తా మయా దేశా విచేయా తేషు జానకీ ।
ఏతావద్వానరైశ్శక్యం గంతుం వానరపుంగవాః ॥ 67 ॥
అభాస్కరమమర్యాదం న జానీమస్తతః పరమ్ ।
అధిగమ్య తు వైదేహీం నిలయం రావణస్య చ ॥ 68 ॥
మాసే పూర్ణే నివర్తధ్వముదయం ప్రాప్య పర్వతమ్ ।
ఊర్ధ్వం మాసాన్న వస్తవ్యం వసన్వధ్యో భవేన్మమ ॥ 69 ॥
సిద్ధార్థాస్సన్నివర్తధ్వమధిగమ్య తు మైథిలీమ్ ।
మహేంద్రకాంతాం వనషండమండితాం దిశం చరిత్వా నిపుణేన వానరాః ।
అవాప్య సీతాం రఘువంశజప్రియాం తతో నివృత్తాస్సుఖినో భవిష్యథ ॥ 70 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే కిష్కింధాకాండే చత్వారింశస్సర్గః ॥
