శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాండమ్ ।
అథ పంచాశీతితమస్సర్గః ।
ఏవముక్తస్తు భరతో నిషాదాధిపతిం గుహమ్ ।
ప్రత్యువాచ మహాప్రాజ్ఞో వాక్యం హేత్వర్థసంహితమ్ ॥ 1 ॥
ఊర్జితః ఖలు తే కామః కృతో మమ గురోస్సఖే ।
యో మే త్వమీదృశీం సేనామేకోఽభ్యర్చితుమిచ్ఛసి ॥ 2 ॥
ఇత్యుక్త్వా తు మహాతేజా గుహం వచనముత్తమమ్ ।
అబ్రవీద్భరత శ్శ్రీమాననిషాదాధిపతిం పునః ॥ 3 ॥
కతరేణ గమిష్యామి భరద్వాజాశ్రమం గుహ ।
గహనోఽయం భృశం దేశో గంగాఽనూపో దురత్యయః ॥ 4 ॥
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా రాజపుత్రస్య ధీమతః ।
అబ్రవీత్ప్రాంజలిర్వాక్యం గుహో గహనగోచరః ॥ 5 ॥
దాశాస్త్వాఽనుఽగమిష్యంతి ధన్వినస్సుసమాహితాః ।
అహం త్వానుగమిష్యామి రాజపుత్ర మహాయశః ॥ 6 ॥
కచ్ఛిన్నదుష్టో వ్రజసి రామస్యాక్లిష్టకర్మణః ।
ఇయం తే మహతీ సేనా శంకాం జనయతీవ మే ॥ 7 ॥
తమేవమభిభాషంతమాకాశ ఇవ నిర్మలః ।
భరతశ్శ్లక్ష్ణయా వాచా గుహం వచనమబ్రవీత్ ॥ 8 ॥
మాభూత్స కాలో యత్కష్టం న మాం శంకితుమర్హసి ।
రాఘవ స్సహి మే భ్రాతా జ్యేష్ఠః పితుసమో మతః ॥ 9 ॥
తం నివర్తయితుం యామి కాకుత్స్థం వనవాసినమ్ ।
బుద్ధిరన్యా న తే కార్యా గుహ సత్యం బ్రవీమి తే ॥ 10 ॥
స తు సంహృష్టవదన శ్శ్రుత్వా భరతభాషితమ్ ।
పునరేవాబ్రవీద్వాక్యం భరతం ప్రతి హర్షితః ॥ 11 ॥
ధన్యస్త్వం న త్వయా తుల్యం పశ్యామి జగతీతలే ।
అయత్నాదాగతం రాజ్యం యస్త్వం త్యక్తుమిహేచ్ఛసి ॥ 12 ॥
శాశ్వతీ ఖలు తే కీర్తిర్లోకాననుచరిష్యతి ।
యస్త్వం కృచ్ఛ్రగతం రామం ప్రత్యానయితుమిచ్ఛసి ॥ 13 ॥
ఏవం సంభాషమాణస్య గుహస్య భరతం తదా ।
బభౌ నష్టప్రభస్సూర్యో రజనీ చాభ్యవర్తత ॥ 14 ॥
సన్నివేశ్య స తాం సేనాం గుహేన పరితోషితః ।
శత్రుఘ్నేన సహ శ్రీమాంఛయనం సముపాగమత్ ॥ 15 ॥
రామచింతామయ శ్శోకో భరతస్య మహాత్మనః ।
ఉపస్థితో హ్యనర్హస్య ధర్మప్రేక్షస్య తాదృశః ॥ 16 ॥
అంతర్దాహేన దహనస్సంతాపయతి రాఘవమ్ ।
వనదాహాభిసంతప్తం గూఢోఽగ్నిరివ పాదపమ్ ॥ 17 ॥
ప్రసృతస్సర్వగాత్రేభ్యస్స్వేదం శోకాగ్నిసంభవమ్ ।
యథా సూర్యాంశుసంతప్తో హిమవాన్ ప్రసృతోహిమమ్ ॥ 18 ॥
ధ్యాననిర్ధరశైలేన వినిశ్శ్వసితధాతునా ।
దైన్యపాదపసంఘేన శోకాయాసాధిశృంగిణా ॥ 19 ॥
ప్రమోహానంతసత్త్వేన సంతాపౌషధివేణునా ।
ఆక్రాంతో దుఃఖశైలేన మహతా కైకయీసుతః ॥ 20 ॥
వినిశ్శ్వసన్వై భృశదుర్మనాస్తతః ప్రమూఢసంజ్ఞః పరమాపదం గతః ।
శమం న లేభే హృదయజ్వరార్దితో నరర్షభో యూథహతో యథర్షభః ॥ 21 ॥
గుహేన సార్ధం భరతస్సమాగతో మహానుభావస్సజనస్సమాహితః ।
సుదుర్మనాస్తం భరతం తదా పునర్గుహ స్సమాశ్వాసయదగ్రజం ప్రతి ॥ 22 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాండే పంచాశీతితమస్సర్గః ॥
