శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాండమ్ ।
అథ పంచషష్టితమస్సర్గః ।
అథ రాత్ర్యాం వ్యతీతాయాం ప్రాతరేవాపరేఽహని ।
వందినః పర్యుపాతిష్ఠంస్తత్పార్థివ నివేశనమ్ ॥ 1 ॥
సూతాః పరమసంస్కారా మంగలాశ్చోత్తమశ్రుతాః ।
గాయకాః స్తుతిశీలాశ్చ నిగదంతః పృథక్ పృథక్ ॥ 2 ॥
అథ రాత్ర్యాం వ్యతీతాయాం ప్రాతరేవాపరేఽహని ।
వందినః పర్యుపాతిష్ఠంస్తత్పార్థివ నివేశనమ్ ॥ 3 ॥
సూతాః పరమసంస్కారా మంగలాశ్చోత్తమశ్రుతాః ।
గాయకాః స్తుతిశీలాశ్చ నిగదంతః పృథక్ పృథక్ ॥ 4 ॥
రాజానం స్తువతాం తేషాముదాత్తాభిహితాశిషామ్ ।
ప్రాసాదాఽభోగవిస్తీర్ణః స్తుతిశబ్దోహ్యవర్తత ॥ 5 ॥
తతస్తు స్తువతాం తేషాం సూతానాం పాణివాదకాః ।
అపదానాన్యుదాహృత్య పాణివాదా నవాదయన్ ॥ 6 ॥
తేన శబ్దేన విహగాః ప్రతిబుద్ధా విసస్వనుః ।
శాఖాస్థాః పంజరస్థాశ్చ యే రాజకులగోచరాః ॥ 7 ॥
వ్యాహృతాః పుణ్యశబ్దాశ్చ వీణానాం చాపి నిస్స్వనాః ।
ఆశీర్గేయం చ గాథానాం పూరయామాస వేశ్మ తత్ ॥ 8 ॥
తత శ్శుచిసమాచారాః పర్యుపస్థానకోవిదాః ।
స్త్రీవర్ష ధరభూయిష్ఠా ఉపతస్థుర్యథాపురమ్ ॥ 9 ॥
హరిచందనసంపృక్తముదకం కాంచనైర్ఘటైః ।
ఆనిన్యుస్స్నానశిక్షాజ్ఞా యథాకాలం యథావిధి ॥ 10 ॥
మంగలాలంభనీయాని ప్రాశనీయాన్యుపస్కరాన్ ।
ఉపనిన్యుస్తథాప్యన్యాః కుమారీబహులాః స్త్రియః ॥ 11 ॥
సర్వలక్షణసంపన్నం సర్వం విధివదర్చితమ్ ।
సర్వం సుగుణలక్ష్మీవత్తద్బభూవాభిహారికమ్ ॥ 12 ॥
తత స్సూర్యోదయం యావత్సర్వం పరిసముత్సుకమ్ ।
తస్థావనుపసంప్రాప్తం కింస్విదిత్యుపశంకితమ్ ॥ 13 ॥
అథ యాః కోసలేంద్రస్య శయనం ప్రత్యనంతరాః ।
తాః స్త్రియస్తు సమాగమ్య భర్తారం ప్రత్యబోధయన్ ॥ 14 ॥
తథాప్యుచితవృత్తా స్తా వినయేన నయేన చ ।
నహ్యస్య శయనం స్పృష్ట్వా కించిదప్యుపలేభిరే ॥ 15 ॥
తాః స్త్రియస్స్వప్నశీలజ్ఞాశ్చేష్టాసంచలనాదిషు తా వేపథుపరీతాశ్చ రాజ్ఞః ప్రాణేషు శంకితాః ।
ప్రతిస్రోతస్తృణాగ్రాణాం సదృశం సంచకాశిరే ॥ 16 ॥
అథ సందేహమానానాం స్త్రీణాం దృష్ట్వా చ పార్థివమ్ ।
యత్తదాశంకితం పాపం తస్య జజ్ఞే వినిశ్చయః ॥ 17 ॥
కౌసల్యా చ సుమత్రచ పుత్రశోకపరాజితే ।
ప్రసుప్తే న ప్రబుధ్యేతే యథా కాలసమన్వితే ॥ 18 ॥
నిష్ప్రభా చ వివర్ణా చ సన్నా శోకేన సన్నతా ।
న వ్యరాజత కౌసల్యా తారేవ తిమిరావృతా ॥ 19 ॥
కౌసల్యాఽనంతరం రాజ్ఞస్సుమిత్రా తదంతనరమ్ ।
న స్మ విభ్రాజతే దేవీ శోకాశ్రులులితాననా ॥ 20 ॥
తే చ దృష్ట్వా తథా సుప్తే శుభే దేవ్యౌ చ తం నృపమ్ ।
సుప్తమేవోద్గతప్రాణమంతఃపురమదృశ్యత ॥ 21 ॥
తతః ప్రచుక్రుశుర్దీనా స్సస్వరం తా వరాంగనాః ।
కరేణవ ఇవారణ్యే స్థానప్రచ్యుతయూథపాః ॥ 22 ॥
తాసామాక్రందశబ్దేన సహసోద్ధతచేతనే ।
కౌసల్యా చ సుమిత్రా చ త్యక్త నిద్రే బభూవతుః ॥ 23 ॥
కౌసల్యా చ సుమిత్రా చ దృష్ట్వా స్పృష్ట్వా చ పార్థివమ్ ।
హా నాథేతి పరిక్రుశ్య పేతతుర్ధరణీతలే ॥ 24 ॥
సా కోసలేంద్రదుహితా వేష్టమానా మహీతలే ।
న బభ్రాజ రజోధ్వస్తా తారేవ గగనాచ్చ్యుతా ॥ 25 ॥
నృపే శాంతగుణే జాతే కౌసల్యాం పతితాం భువి ।
అపశ్యంస్తాః స్త్రియః సర్వా హతాం నాగవధూమివ ॥ 26 ॥
తతస్సర్వా నరేంద్రస్య కైకేయీప్రముఖాః స్త్రియః ।
రుదంత్య శ్శోకసంతప్తా నిపేతుర్గతచేతనాః ॥ 27 ॥
తాభిస్స బలవాన్నాదః క్రోశంతీభిరనుద్రుతః ।
యేన స్ఫీతీకృతం భూయస్తద్గృహం సమనాదయత్ ॥ 28 ॥
తత్ పరిత్రస్తంత్రసంభ్రాంత పర్యుత్సుకజనాకులమ్ ।
సర్వతస్తుములాక్రందం పరితాపార్తబాంధవమ్ ॥ 29 ॥
సద్యో నిపతితానందం దీనవిక్లబదర్శనమ్ ।
బభూవ నరదేవస్య సద్మ దిష్టాంతమీయుషః ॥ 30 ॥
అతీతమాజ్ఞాయ తు పార్థివర్షభం యశస్వినం సంపరివార్య పత్నయః ।
భృశం రుదంత్యః కరుణం సుదుఃఖితాః ప్రగృహ్య బాహూ వ్యలపన్ననాథవత్ ॥ 31 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాండే పంచషష్టితమస్సర్గః ॥
