శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే సుందరకాండమ్ ।
అథ చతుఃపంచాశస్సర్గః ।
వీక్షమాణస్తతో లంకాం కపిః కృతమనోరథః ॥ 1 ॥
వర్ధమానసముత్సాహః కార్యశేషమచింతయత్ ।
కిన్ను ఖల్వవశిష్టం మే కర్తవ్యమిహ సాంప్రతమ్ ॥ 2 ॥
యదేషాం రక్షసాం భూయః సంతాపజననం భవేత్ ।
వనం తావత్ప్రమథితం ప్రకృష్టా రాక్షసా హతాః ॥ 3 ॥
బలైకదేశః క్షపితశ్శేషం దుర్గవినాశనమ్ ।
దుర్గే వినాశితే కర్మ భవేత్సుఖపరిశ్రమమ్ ।
అల్పయత్నేన కార్యేఽస్మిన్ మమ స్యాత్సఫలశ్శ్రమః ॥ 4 ॥
యో హ్యయం మమ లాంగూలే దీప్యతే హవ్యవాహనః ।
అస్య సంతర్పణం న్యాయ్యం కర్తుమేభిర్గృహోత్తమైః ॥ 5 ॥
తతః ప్రదీప్తలాంగూలస్సవిద్యుదివ తోయదః ।
భవనాగ్రేషు లంకాయా విచచార మహాకపిః ॥ 6 ॥
గృహాద్గృహం రాక్షసానాముద్యానాని చ వానరః ।
వీక్షమాణో హ్యసంత్రస్తః ప్రాసాదాంశ్చ చచార సః ॥ 7 ॥
అవప్లుత్య మహావేగః ప్రహస్తస్య నివేశనమ్ ।
అగ్నిం తత్ర స నిక్షిప్య శ్వసనేన సమో బలీ ॥ 8 ॥
తతోఽన్యత్పుప్లువే వేశ్మ మహాపార్శ్వస్య వీర్యవాన్ ।
ముమోచ హనుమానగ్నిం కాలానలశిఖోపమమ్ ॥ 9 ॥
వజ్రదంష్ట్రస్య చ తదా పుప్లువే స మహాకపిః ।
శుకస్య చ మహాతేజాస్సారణస్య చ ధీమతః ॥ 10 ॥
తథా చేంద్రజితో వేశ్మ దదాహ హరియూథపః ।
జంబుమాలే స్సుమాలేశ్చ దదాహ భవనం తతః ॥ 11 ॥
రశ్మికేతోశ్చ భవనం సూర్యశత్రోస్తథైవ చ ।
హ్రస్వకర్ణస్య దంష్ట్రస్య రోమశస్య చ రక్షసః ॥ 12 ॥
యుద్ధోన్మత్తస్య మత్తస్య ధ్వజగ్రీవస్య రక్షసః ।
విద్యుజ్జిహ్వస్య ఘోరస్య తథా హస్తిముఖస్య చ ॥ 13 ॥
కరాలస్య పిశాచస్య శోణితాక్షస్య చైవ హి ।
కుంభకర్ణస్య భవనం మకరాక్షస్య చైవ హి ॥ 14 ॥
యజ్ఞశత్రోశ్చ భవనం బ్రహ్మశత్రోస్తథైవ చ ।
నరాంతకస్య కుంభస్య నికుంభస్య దురాత్మనః ॥ 15 ॥
వర్జయిత్వా మహాతేజా విభీషణగృహం ప్రతి ।
క్రమమాణః క్రమేణైవ దదాహ హరిపుంగవః ॥ 16 ॥
తేషు తేషు మహార్హేషు భవనేషు మహాయశాః ।
గృహేష్వృద్ధిమతామృద్ధిం దదాహ స మహాకపిః ॥ 17 ॥
సర్వేషాం సమతిక్రమ్య రాక్షసేంద్రస్య వీర్యవాన్ ।
ఆససాదాథ లక్ష్మీవాన్ రావణస్య నివేశనమ్ ॥ 18 ॥
తతస్తస్మిన్ గృహే ముఖ్యే నానారత్నవిభూషితే ।
మేరుమందరసంకాశే సర్వమంగళశోభితే ॥ 19 ॥
ప్రదీప్తమగ్నిముత్సృజ్య లాంగూలాగ్రే ప్రతిష్ఠితమ్ ।
ననాద హనుమాన్వీరో యుగాంతజలదో యథా ॥ 20 ॥
శ్వసనేన చ సంయోగాదతివేగో మహాబలః ।
కాలాగ్నిరివ జజ్వాల ప్రావర్ధత హుతాశనః ॥ 21 ॥
ప్రదీప్తమగ్నిం పవనస్తేషు వేశ్మస్వచారయత్ ।
అభూచ్ఛ్వసనసంయోగాదతివేగో హుతాశనః ॥ 22 ॥
తాని కాంచనజాలాని ముక్తామణిమయాని చ ।
భవనాన్యవశీర్యంత రత్నవంతి మహాంతి చ ॥ 23 ॥
సంజజ్ఞే తుములశ్శబ్దో రాక్షసానాం ప్రధావతామ్ ।
స్వగృహస్య పరిత్రాణే భగ్నోత్సాహోర్జితశ్రియామ్ ॥ 24 ॥
నూనమేషోఽగ్నిరాయాతః కపిరూపేణ హా ఇతి ।
క్రందంత్యస్సహసా పేతుః స్తనంధయధరాః స్త్రియః ॥ 25 ॥
కాశ్చిదగ్నిపరీతేభ్యో హర్మేభ్యో ముక్తమూర్ధజాః ।
పతంత్యో రేజిరేఽభ్రేభ్యస్సౌదామన్య ఇవాంబరాత్ ॥ 26 ॥
వజ్రవిద్రుమవైదూర్యముక్తారజతసంహితాన్ ।
విచిత్రాన్భవనాద్ధాతూన్ స్యందమానాందదర్శ సః ॥ 27 ॥
నాగ్నిస్తృప్యతి కాష్ఠానాం తృణానాం చ యథా తథా ।
హనూమాన్ రాక్షసేందాణాం విశస్తానాం న తృప్యతి ॥ 28 ॥
క్వచిత్కింశుకసంకాశాః క్వచిచ్ఛాల్మలిసన్నిభాః ॥ 29 ॥
క్వచిత్కుంకుమసంకాశాశ్శిఖా వహ్నేశ్చకాశిరే ।
హనూమతా వేగవతా వానరేణ మహాత్మనా ।
లంకాపురం ప్రదగ్ధం తద్రుద్రేణ త్రిపురం యథా ॥ 30 ॥
తతస్తు లంకాపురపర్వతాగ్రే సముత్థితో భీమపరాక్రమోఽగ్నిః ।
ప్రసార్య చూడావలయం ప్రదీప్తో హనూమతా వేగవతా విసృష్టః ॥ 31 ॥
యుగాంతకాలానలతుల్యవేగ స్సమారుతోఽగ్నిర్వవృధే దివిస్పృక్ ।
విధూమరశ్మిర్భవనేషు సక్తో రక్షశ్శరీరాజ్యసమర్పతార్చిః ॥ 32 ॥
ఆదిత్యకోటీసదృశస్సుతేజా లంకాం సమస్తాం పరివార్య తిష్ఠన్ ।
శబ్దైరనేకైరశనిప్రరూఢైర్భిందన్నివాండం ప్రబభౌ మహాగ్నిః ॥ 33 ॥
తత్రాంబరాదగ్నిరతిప్రవృద్ధో రూక్షప్రభః కింశుకపుష్పచూడః ।
నిర్వాణధూమాకులరాజయశ్చ నీలోత్పలాభాః ప్రచకాశిరేఽభ్రాః ॥ 34 ॥
వజ్రీ మహేంద్రస్త్రిదశేశ్వరో వా సాక్షాద్యమో వా వరుణోఽనిలో వా ।
రుద్రోఽగ్నిరర్కో ధనదశ్చ సోమో న వానరోఽయం స్వయమేవ కాలః ॥ 35 ॥
కిం బ్రహ్మణస్సర్వపితామహస్య సర్వస్య ధాతుశ్చతురాననస్య ।
ఇహాఽఽగతో వానరరూపధారీ రక్షోపసంహారకరః ప్రకోపః ॥ 36 ॥
కిం వైష్ణవం వా కపిరూపమేత్య రక్షోవినాశాయ పరం సుతేజః ।
అనంతమవ్యక్తమచింత్యమేకం స్వమాయయా సాంప్రతమాగతం వా ॥ 37 ॥
ఇత్యేవమూచుర్బహవో విశిష్టా రక్షోగణాస్తత్ర సమేత్య సర్వే ।
సప్రాణిసంఘాం సగృహాం సవృక్షాం దగ్ధాం పురీం తాం సహసా సమీక్ష్య ॥ 38 ॥
తతస్తు లంకా సహసా ప్రదగ్ధా సరాక్షసా సాశ్వరథా సనాగా ।
సపక్షిసంఘా సమృగా సవృక్షా రురోద దీనా తుములం సశబ్దమ్ ॥ 39 ॥
హా తాత హా పుత్రక కాంత మిత్ర హా జీవితం భోగయుతం సుపుణ్యమ్ ।
రక్షోభిరేవం బహుధా బ్రువద్భి శ్శబ్దః కృతో ఘోరతరస్సుభీమః ॥ 40 ॥
హుతాశనజ్వాలసమావృతా సా హతప్రవీరా పరివృత్తయోధా హనూమతః క్రోధబలాభిభూతా బభూవ శాపోపహతేవ లంకా ॥ 41 ॥
స సంభ్రమత్రస్తవిషణ్ణరాక్షసాం సముజ్జ్వలజ్జ్వాలహుతాశనాంకితామ్ ।
దదర్శ లంకాం హనుమాన్మహామనాః స్వయంభూకోపోపహతామివావనిమ్ ॥ 42 ॥
భంక్త్వా వనం పాదపరత్నసంకులం హత్వా తు రక్షాంసి మహాంతి సంయుగే ।
దగ్ధ్వా పురీం తాం గృహరత్నమాలినీం తస్థౌ హనూమాన్పవనాత్మజః కపిః ॥ 43 ॥
త్రికూటశృంగాగ్రతలే విచిత్రే ప్రతిష్ఠితో వానరరాజసింహః ।
ప్రదీప్తలాంగూలకృతార్చిమాలీ వ్యరాజతాఽఽదిత్య ఇవాంశుమాలీ ॥ 44 ॥
స రాక్షసాంస్తాన్సుబహూంశ్చ హత్వా వనం చ భంక్త్వా బహుపాదపం తత్ ।
విసృజ్య రక్షోభవనేషు చాగ్నిం జగామ రామం మనసా మహాత్మా ॥ 45 ॥
తతస్తు తం వానరవీరముఖ్యం మహాబలం మారుతతుల్యవేగమ్ ।
మహామతిం వాయుసుతం వరిష్ఠం ప్రతుష్టువుర్దేవగణాశ్చ సర్వే ॥ 46 ॥
భంక్త్వా వనం మహాతేజా హత్వా రక్షాంసి సంయుగే ।
దగ్ధ్వా లంకాపురీం రమ్యాం రరాజ స మహాకపిః ॥ 47 ॥
తత్ర దేవాస్సగంధర్వాస్సిద్ధాశ్చ పరమర్షయః ।
దృష్ట్వా లంకాం ప్రదగ్ధాం తాం విస్మయం పరమం గతాః ॥ 48 ॥
తం దృష్ట్వా వానరశ్రేష్ఠం హనుమంతం మహాకపిమ్ ।
కాలాగ్నిరితి సంచింత్య సర్వభూతాని తత్రసుః ॥ 49 ॥
దేవాశ్చ సర్వే మునిపుంగవాశ్చ గంధర్వవిద్యాధరనాగయక్షాః ।
భూతాని సర్వాణి మహాంతి తత్ర జగ్ముః పరాం ప్రీతిమతుల్యరూపామ్ ॥ 50 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే సుందరకాండే చతుఃపంచాశస్సర్గః ॥
