శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాండమ్ ।
అథ ద్విచత్వారింశస్సర్గః ।
తతస్తేరాక్షసాస్తత్రగత్వారావణమందిరమ్ ।
న్యవేదయన్పురీంరుద్ధాంరామేణసహవానరైః ॥ 1 ॥
రుద్ధాంతునగరీంశ్రుత్వాజాతక్రోధోనిశాచరః ।
విధానంద్విగుణంశ్రుత్వాప్రాసాదంసోఽధ్యరోహత ॥ 2 ॥
సదదర్శావృతాంలంకాంసశైలవనకాననామ్ ।
అసంఖ్యేయైర్హరిగణైఃసర్వతోయుద్ధకాంక్షిభిః ॥ 3 ॥
సదృష్ట్వావానరైఃసర్వాంవసుధాంకవలీకృతామ్ ।
కథంక్షపయితవ్యాఃస్యురితిచింతాపరోఽభవత్ ॥ 4 ॥
సచింతయిత్వాసుచిరంధైర్యమాలంబ్యరావణః ।
రాఘవంహరియూథాంశ్చదదర్శాయతలోచనః ॥ 5 ॥
రాఘవఃసహసైన్యేనముదితోనామపుప్లువే ।
లంకాందదర్శగుప్తాంవైసర్వతోరాక్షసైర్వృతామ్ ॥ 6 ॥
దృష్ట్వాదాశరథిర్లంకాంచిత్రధ్వజపతాకినీమ్ ।
జగామసహసాసీతాందూయమానేనచేతసా ॥ 7 ॥
అత్రసామృగశావాక్షీమత్కృతేజనకాత్మజా ।
పీడ్యతేశోకసంతప్తాకృశాస్థండిలశాయినీ ॥ 8 ॥
పీడ్యమానాంసధర్మాత్మావైదేహీమనుచింతయన్ ।
క్షిప్రమాజ్ఞాపయామాసవానరాంద్విషతాంవధే ॥ 9 ॥
ఏవముక్తేతువచనేరామేణాక్లిష్టకర్మణా ।
సంఘర్షమాణాఃప్లవగాఃసిమ్హనాదైరనాదయన్ ॥ 10 ॥
శిఖరైర్వికిరామైనాంలంకాంముష్టిభిరేవవా ।
ఇతిస్మదధిరేసర్వేమనాంసిహరియూథపాః ॥ 11 ॥
ఉద్యమ్యగిరిశృంగాణిశిఖరాణిమహాంతిచ ।
తరూంశ్చోత్పాట్యవివిధాంస్తిష్ఠంతిహరియూథపాః ॥ 12 ॥
ప్రేక్షతోరాక్షసేంద్రస్యతాన్యనీకానిభాగశః ।
రాఘవప్రియకామార్థంలంకామారురుహుస్తదా ॥ 13 ॥
తేతామ్రవక్త్రాహేమాభారామార్థేత్యక్తజీవితాః ।
లంకామేవాభ్యవర్తంతసాలతాలశిలాయుధాః ॥ 14 ॥
తేద్రుమైఃపర్వతాగ్రైశ్చముష్టిభిశ్చప్లవంగమాః ।
ప్రాకారాగ్రాణ్యరణ్యానిమమంథుస్తోరణానిచ ॥ 15 ॥
పారిఖాఃపూరయంతిస్మప్రసన్నసలిలాయుతాః ।
పాంసుభిఃపర్వతాగ్రైశ్చతృణైఃకాష్ఠైశ్చవానరాః ॥ 16 ॥
తతఃసహస్రయూథాశ్చకోటీయూథాశ్చవానరాః ।
కోటీశతయుతాశ్చాన్యేలంకామారురుహుస్తదా ॥ 17 ॥
కాంచనానిప్రమృద్నంతస్తోరణానిప్లవంగమాః ।
కైలాసశిఖరాభానిగోపురాణిప్రమథ్యచ ॥ 18 ॥
ఆప్లవంతఃప్లవంతశ్చగర్జంతశ్చప్లవంగమాః ।
లంకాంతామభిధావంతిమహావారణసంనిభాః ॥ 19 ॥
జయత్యతిబలోరామోలక్ష్మణశ్చమహాబలః ।
రాజాజయతిసుగ్రీవోరాఘవేణాభిపాలితః ॥ 20 ॥
ఇత్యేవంఘోషయంతశ్చగర్జంతశ్చప్లవంగమాః ।
అభ్యధావంతలంకాయాఃప్రాకారంకామరూపిణః ॥ 21 ॥
వీరబాహుఃసుబాహుశ్చనలశ్చవనగోచరః ।
నిపీడ్యోపనివిష్టాస్తేప్రాకారంహరియూథపాః ।
ఏతస్మిన్నంతరేచక్రుఃస్కంధావారనివేశనమ్ ॥ 22 ॥
పూర్వద్వారంతుకుముదఃకోటీభిర్దశభిర్వృతః ।
ఆవృత్యబలవాంస్తస్థౌహరిభిర్జితకాశిభిః ॥ 23 ॥
సాహాయ్యార్థంతుతస్యైవనివిష్టఃప్రఘసోహరిః ।
పనసశ్చమహాబాహుర్వానరైర్బహుభిర్వృతః ॥ 24 ॥
దక్షిణంద్వారమాగమ్యవీరఃశతబలిఃకపిః ।
ఆవృత్యబలవాంస్తస్థౌవింశత్యాకోటిభిర్వృతః ॥ 25 ॥
సుషేణఃపశ్చిమద్వారంగతస్తారాపితాహరిః ।
ఆవృత్యబలవాంస్తస్థౌషష్టికోటిభిరావృతః ॥ 26 ॥
ఉత్తరంద్వారమాసాద్యరామఃసౌమిత్రిణాసహ ।
ఆవృత్యబలవాంస్తస్థౌసుగ్రీవశ్చహరీశ్వరః ॥ 27 ॥
గోలాంగూలోమహాకాయోగవాక్షోభీమదర్శనః ।
వృతఃకోట్యామహావీర్యస్తస్థౌరామస్యపార్శ్వతః ॥ 28 ॥
ఋక్షాణాంభీమవేగానాంధూమ్రఃశత్రునిబర్హణః ।
వృతఃకోట్యామహావీర్యస్తస్థౌరామస్యపార్శ్వతః ॥ 29 ॥
సన్నద్ధస్తుమహావీర్యోగదాపాణిర్విభీషణః ।
వృతోయస్తైస్తుసచివైస్తస్థౌతత్రమహాబలః ॥ 30 ॥
గజోగవాక్షోగవయఃశరభోగంధమాదనః ।
సమంతాత్పరిధావంతోరరక్షుర్హరివాహినీమ్ ॥ 31 ॥
తతఃకోపపరీతాత్మారావణోరాక్షసేశ్వరః ।
నిర్యాణంసర్వసైన్యానాంద్రుతమాజ్ఞాపయత్తదా ॥ 32 ॥
ఏతచ్ఛ్రుత్వాతతోవాక్యంరావణస్యముఖోద్గతమ్ ।
సహసాభీమనిర్ఘోషముద్ఘుష్టంరజనీచరైః ॥ 33 ॥
తతఃప్రచోదితాభేర్యశ్చంద్రపాండరపుష్కరాః ।
హేమకోణాహతాభీమారాక్షసానాంసమంతతః ॥ 34 ॥
వినేదుశ్చమహాఘోషాఃశంఖాఃశతసహస్రశః ।
రాక్షసానాంసుఘోరాణాంముఖమారుతపూరితాః ॥ 35 ॥
తేబభుఃశుభనీలాంగాఃసశంఖారజనీచరాః ।
విద్యున్మండలసన్నద్ధాఃసబలాకాఇవాంబుదాః ॥ 36 ॥
నిష్పతంతితతఃసైన్యాహృష్టారావణచోదితాః ।
సమయేపూర్యమాణస్యవేగాఇవమహోదధేః ॥ 37 ॥
తతోవానరసైన్యేనముక్తోనాదఃసమంతతః ।
మలయఃపూరితోయేనససానుప్రస్థకందరః ॥ 38 ॥
శంఖదుందుభిసంఘుష్టఃసిమ్హనాదస్తరస్వినామ్ ।
పృథివీంచాంతరిక్షంచసాగరంచైవనాదయన్ ॥ 39 ॥
గజానాంబృంహితైఃసార్ధంహయానాంహేషితైరపి ।
రథానాంనేమిఘోషైశ్చరక్షసామ్వదనస్వనః ॥ 40 ॥
ఏతస్మిన్నంతరేఘోరఃసంగ్రామఃసమవర్తత ।
రక్షసాంవానరాణాంచయథాదేవాసురేపురా ॥ 41 ॥
తేగదాభిఃప్రదీప్తాభిఃశక్తిశూలపరశ్వధైః ।
నిజఘ్నుర్వానరాన్ఘోరాఃకథయంతఃస్వవిక్రమాన్ ॥ 42 ॥
రాజన్ జయ జయేత్యుక్త్వా స్వస్వనామకథాం తతః ।
రాక్షసాస్త్వపరే భీమాః ప్రాకారస్థామహీం గతాన్ ॥ 43 ॥
తథావృక్షైర్మహాకాయాఃపర్వతాగ్రైశ్చవానరాః ।
నిజఘ్నుస్తానిరక్షాంసినఖైర్దంతైశ్చవేగితాః ॥ 44 ॥
రాక్షసాస్త్వపరేభీమాఃప్రాకారస్థామహీగతాన్ ।
భిందిపాలైశ్చఖడ్గైశ్చశూలైశ్చైవవ్యదారయన్ ॥ 45 ॥
వానరాశ్చాపిసంక్రుద్ధాఃప్రాకారస్థాన్మహీగతాః ।
రాక్షసాన్పాతయామాసుఃసమాప్లుత్యప్లవంగమాః ॥ 46 ॥
ససంప్రహారస్తుములోమాంసశోణితకర్దమః ।
రక్షసాంవానరాణాంచసంబభూవాద్భుతోపమాః ॥ 47 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాండే ద్విచత్వారింశస్సర్గః ॥
