శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాండమ్ ।
అథ సప్తషష్టితమస్సర్గః ।
తేనివృత్తామహాకాయాశ్శ్రుత్వాంగదవచస్తదా ।
నైష్ఠికీంబుద్ధిమాస్థాయసర్వేసంగ్రామకాంక్షిణః ॥ 1 ॥
సముదీరితవీర్యాస్తేసమారోపితవిక్రమాః ।
పర్యవస్థాపితావాక్యైరంగదేనవలీముఖాః ॥ 2 ॥
ప్రయాతాశ్చగతాహర్షంమరణేకృతశ్చయాః ।
చక్రుస్సుతుములంయుద్ధంవానరాస్త్యక్తజీవితాః ॥ 3 ॥
అథవృక్షాన్మహాకాయాస్సానూనిసుమహాంతి చ ।
వానరాస్తూర్ణముద్యమ్యకుంభకర్ణమభిద్రుతాః ॥ 4 ॥
కుంభకర్ణస్సంకృద్ధోగదాముద్యమ్యవీర్యవాన్ ।
అర్థయన్సమహాకాయస్సమంతాద్ వ్యక్షిపద్రిపూన్ ॥ 5 ॥
శతానిసప్తచాష్టౌ చ సహస్రాణి చ వానరాః ।
ప్రకీర్ణాఃశేరతేభూమౌకుంభకర్ణేనపోధితాః ॥ 6 ॥
షోడశాష్టౌ చ దశ చ వింశత్రతింశస్తథైవ చ ।
పరిక్షిప్య చ బాహుభ్యాంఖాదన్విపరిధావతి ॥ 7 ॥
భక్ష్యన్ భృశసంక్రుద్ధోగరుడఃపన్నగానివ ।
కృచ్ఛ్రేణచసమాశ్వస్తాఃసంగమ్యచతతస్తతః ॥ 8 ॥
వృక్షాద్రిహస్తాహరయస్తస్థుస్సంగ్రామమూర్థని ।
తతఃపర్వతముత్పాట్యద్వివిదఃప్లవగర్షభః ॥ 9 ॥
తమప్రాప్య మహాకాయం తస్య సైన్యేఽపతత్తతః ।
మమర్దాశ్వాన్ గజాంశ్చాపి రథాంశ్చాపి నగోత్తమః ॥ 10 ॥
తమప్రాప్యమహాకాయంతస్యసైన్యేఽపతత్తధా ।
మమర్దాశ్వాన్గజాంశ్చాపిరథాంశ్చాపినగోత్తమః ॥ 11 ॥
తానిచాన్యానిరక్షాంసిఏవంచాన్యగదిరేఃశిరః ।
తచ్చైలవేగాభిహతంహతాశ్వంహతసారథి ॥ 12 ॥
రక్షసాంరుధిరక్లిన్నంబభూవాయోధనంమహత్ ।
రథినోవానరేంద్రాణాంశరైఃకాలాంతకోపమైః ॥ 13 ॥
శిరాంసినర్దతాంజహ్రుస్సహసాభీమనిస్స్వనా ।
వానరాశ్చమహాత్మానస్సముత్పాట్యమహాద్రుమాన్ ॥ 14 ॥
రథావశ్వాన్గజానుష్ట్రాన్రాక్షసానభ్యసూదయన్ ।
హనుమాన్ శైలశృంగాణిశిలాశ్చవివిధాన్ ద్రుమాన్ ॥ 15 ॥
వవర్షకుంభకర్ణస్యశిరస్యంబరమాస్థితః ।
తానిపర్వతశృంగాణిశూలేన స బిభేద హ ॥ 16 ॥
బభంజవృక్షవర్షం చ కుంభకర్ణోమహాబలః ।
తతోహరీణాంతదనీకముగ్రందుద్రావశూలంనిశితంప్రగృహ్య ।
తస్థౌ స తస్యాపతతఃపురస్తాన్మహీధరాగ్రంహనుమాన్ ప్రగృహ్య ॥ 17 ॥
స కుంభకర్ణంకుపితోజఘానవేగేనశైలోత్తమభీమకాయమ్ ।
స చక్షుభేతేనతదాభిభూతోమేదార్ద్రగాత్రోరుధిరావసిక్తః ॥ 18 ॥
స శూలమాసాద్యతటిత్ప్రకాశంగిరిర్యథాప్రజ్వలితాగ్రశృంగమ్ ।
బాహ్వంతరేమారుతిమాజఘానగుహోఽచలంక్రౌంచమివోగ్రశక్త్యా ॥ 19 ॥
శూలనిర్భిన్నమహాభుజాంతరఃప్రవిహ్వలఃశోణితముద్వమన్ ముఖాత్ ।
ననాదభీమంహనుమాన్ మహాహవేయుగాంతమేఘసంతితస్వనోపమమ్ ॥ 20 ॥
తతోవినేదుఃసహసాప్రహృష్టారక్షోగణాస్తంవ్యథితంసమీక్ష్య ।
ప్లవంగమాస్తువ్యథితాభయర్తాఃప్రదుద్రువుఃసంయతికుంభకర్ణాత్ ॥ 21 ॥
తతస్తునీలోబలవాన్ పర్యవస్థాపయన్బలమ్ ।
ప్రవిచిక్షేపశైలాగ్రంకుంభకర్ణాయధీమతే ॥ 22 ॥
తదాపతంతంసంప్రేక్ష్యముష్టినాభిజఘాన హ ।
ముష్టిప్రహారాభిహతంతచ్ఛైలాగ్రంవ్యశీర్యత ॥ 23 ॥
సవిస్ఫులింగంసజ్వాలనిపపాతమహేతలే ।
ఋషభశ్శరభోనీలోగవాక్షోగంధమాదనః ॥ 24 ॥
పంచవానరశార్దూలాఃకుంబుకర్ణముపాద్రవన్ ।
శైలైర్వవృక్షైస్తలైఃపాదైర్ముష్టిభిశ్చమహాబలాః ॥ 25 ॥
కుంభకర్ణంమహాకాయంసర్వతోఽభిప్రదుద్రువుః ।
స్పర్శానివప్రహారాంస్తాన్వేద్వయానో న వివ్యథే ॥ 26 ॥
ఋషభంతుమహావేగంబాహుభ్యాంపరిషస్వజే ।
కుంభకర్ణభుజాభ్యాంతుపీడితోవానరర్షభః ॥ 27 ॥
నిపపాతర్షభోభీమఃప్రముఖాద్వాంతశోణితః ।
ముష్టినాశరభంహత్వాజానునానీలమాహవే ॥ 28 ॥
ఆజఘానగవాక్షంతులేనేంద్రరిపుస్తదా ।
పాదేనాభ్యహనత్కృద్ధస్తరసాగంధమాదనమ్ ॥ 29 ॥
దత్తప్రహారవ్యథితాముముహుశ్శోణితోక్షితాః ।
నిపేతుస్తేతుమేదిన్యాంనికృత్తాఇవకింశుకాః ॥ 30 ॥
తేషువానరముఖ్యేషుపాతితేషుమహాత్మసు ।
వానరాణాంసహస్రాణికుంబకర్ణంప్రదద్రువుః ॥ 31 ॥
తంశైలమివశైలాభాఃసర్వేతుప్లవగర్షభాః ।
సమారుహ్యసముత్పత్యదదంశుశ్చమహాబలాః ॥ 32 ॥
తంనఖైర్ధశనైశ్చాపిముష్టిభిర్బాహుభిస్తథా ।
కుంభకర్ణంమహాబాహహుంతేజఘ్నుఃప్లవగర్షభాః ॥ 33 ॥
స వానరసహస్త్రైరజితః పర్వతోపమైః ।
రరాజరాక్షసవ్యాఘ్రోగిరిరాత్మరుహైరివ ॥ 34 ॥
బాహుభ్యాంవానరాన్సర్వాన్ప్రగృహ్య స మహాబలః ।
భక్ష్యామాససంక్రుద్ధోగరుడఃపన్నగానివ ॥ 35 ॥
ప్రక్షిప్తాఃకుంబకర్ణేనవక్త్రేపాతాలసన్నిభే ।
నాసాపుటాభ్యాంనిర్జగ్ముఃకర్ణాభ్యాంచైవవానరాః ॥ 36 ॥
భక్ష్యన్భృశసంక్రుద్ధో హరీన్ పర్వతసన్నిభః ।
బభంజవానరాన్ సర్వాన్ సంక్రుద్ధోరాక్షసోత్తమః ॥ 37 ॥
మాంసశోణితసంక్లేదాకుర్వన్ భూమిం స రాక్షసః ।
చచారహరినైన్యేషుకాలానగిరివమూర్ఛితః ॥ 38 ॥
యథా శుష్కాణ్యరణ్యాని గ్రీష్మే దహతి పావకః ।
తథా వానరసైన్యాని కుంభకర్ణో దదాహ సః ॥ 39 ॥
యథాశుష్కాణ్యరణ్యానిగ్రీష్మేదహతిపావకః ।
తథావానరసైన్యానికుంబకర్ణోవినిర్దహత్ ॥ 40 ॥
తతస్తేవధ్యమానాస్తుహతయూథావినాయకాః ।
వానరాభయసంవిగ్నావినేదుర్విస్వరంభృశైః ॥ 41 ॥
అనేకశోవధ్యమానాఃకుంభకర్ణేనవానరాః ।
రాఘవంశరణంజగ్ముర్వ్యథితాఃభిన్నచేతసః ॥ 42 ॥
ప్రభగ్నాన్ వానరాన్ దృష్టవావజ్రహస్తాత్మజాత్మజః ।
అభ్యధావతవేగేనకుంభకర్ణంమహాహవే ॥ 43 ॥
శైలశృంగంమహద్గృహ్యవినదంశ్చముహుర్ముహుః ।
త్రాసయన్రాక్షసాన్సర్వాన్ కుంభకర్ణపదానుగాన్ ॥ 44 ॥
చిక్షేపశైలశిఖరంకుంభకర్ణస్యమూర్ధని ।
స తేనాభిహతోమూర్ధ్నిశైలేనేంద్రరిపుస్తదా ॥ 45 ॥
కుంభకర్ణఃప్రజజ్వాలక్రోధేనమహతాతదా ।
సోఽభ్యధావతవేగేనవాలిపుత్రమమర్షణమ్ ॥ 46 ॥
కుంభకర్ణోమహానాదస్త్రాసయన్ సర్వవానరాన్ ।
శూలంససర్జవైరోషాదంగదేతుమహాబలః ॥ 47 ॥
త మాపతంతంబుద్ధ్వాతుయుద్ధమార్గవిశారదః ।
లాఘవాన్మోచయామాబలవాన్ వానరర్షభః ॥ 48 ॥
ఉత్పత్యచైనంతరసాతలేనోరస్యతాడయత్ ।
స తేనాభిహతఃకోపాత్ప్రముమోహాచలోపమః ॥ 49 ॥
స లబ్దసంజ్ఞోబలవాన్ముష్టిమావర్త్యరాక్షసః ।
అపహాస్తేనచిక్షేపవిసంజ్ఞః స పపాత హ ॥ 50 ॥
తస్మిన్ ప్లవగశార్దూలేవిసంజ్ఞేపతితేభువి ।
తచ్ఛూలంసముపాదాయసుగ్రీవమభిదుద్రువే ॥ 51 ॥
తమాపతంతంసంప్రేక్ష్యకుంభకర్ణంమహాబలమ్ ।
ఉత్పపాతతదావీరస్సుగ్రీవోవానరాధిపః ॥ 52 ॥
స పర్వతాగ్రముత్క్షిప్యసమావిధ్యమహాబలః ।
అభిదుద్రావవేగేనకుంభకర్ణంమహాబలమ్ ॥ 53 ॥
తమాపతంతంసంప్రేక్ష్యకుంభకర్ణఃప్లవంగమమ్ ।
తస్థౌవివృతసర్వాంగోవానరేంద్రస్యసమ్ముఖః ॥ 54 ॥
కపిశోణితదిగ్ధాంగంభక్ష్యంతంప్లవంగమాన్ ।
కుంభకర్ణంస్థితందృష్టవాసుగ్రీవోవాక్యమబ్రవీత్ ॥ 55 ॥
త్వజతద్వానరానీకంప్రాకృతైఃకింకరిష్యసి ।
సహస్వైకంనిపాతంమేపర్వతస్యాస్యరాక్షస ॥ 56 ॥
తద్వాక్యంహరిరాజస్యసత్త్వధైర్యసమన్వితమ్ ।
శ్రుత్వారాక్షసశార్దూలఃకుంభకర్ణోఽబ్రవీద్వచః ॥ 57 ॥
ప్రజాపతేస్తుపౌత్రస్త్వంతథైవరక్షరజస్సుతః ।
శ్రుతపౌరుషసంపన్నఃకస్మాద్గర్జసివానర ॥ 58 ॥
స కుంభకర్ణస్యవచోనిశమ్యవ్యావిధ్యశైలంసహసాముమోచ ।
తేనాజఘానోరసికుంభకర్ణంశైలేనవజ్రాశనిసన్నిభేన ॥ 59 ॥
తచ్ఛైలశృంగంసహసావికీర్ణంభుజాంతరేతస్యతదావిశాలే ।
తతోనిషేదుఃసహసాప్లవంగారక్షోగణాశ్చాపిముదావినేదుః ॥ 60 ॥
స శైలశృంగాభిహతశ్చుకోపననాదరోషాచ్చవివృత్యవక్త్రమ్ ।
వ్యావిధ్యశూలం చ తటిత్ప్రకాశంచిక్షేపహర్యృక్షిపతేర్వధాయ ॥ 61 ॥
తత్కుంభకర్ణస్యభుజప్రవిద్ధంశూలంశితంకాంచనదామజుష్టమ్ ।
క్షిప్రంసముత్పత్యనిగృహ్యదోర్భ్యాంబభంజవేగేనసుతోఽనిలస్య ॥ 62 ॥
కృతంభారసహస్రస్యశూలంకాలాయసంమహత్ ।
బభంజజానుమారోప్యతదాహృష్టఃప్లవంగమః ॥ 63 ॥
శూలంభగ్నంహనుమతాదృష్టవావానరవాహినీ ।
హృష్టాననాదబహుశస్సర్వతశ్చాపిదుద్రువే ॥ 64 ॥
బభూవథపరిత్రస్తోరాక్షసోవిముఖోఽభవత్ ।
సింహనాదం చ తేచక్రుఃప్రహృష్టావనగోచరాః ॥ 65 ॥
మారుతింపూజయాంచక్రుర్దృష్టవాశూలంతథాగతమ్ ।
స తత్తథాభగ్నమవేక్ష్యశూలంచుకోపరక్షోధిపతిర్మహాత్మా ।
ఉత్పాట్యలంకామలయాత్సశృంగంజఘానసుగ్రీవముపేత్యతేన ॥ 66 ॥
స శైలశృంగాభిహతోవిసంజ్ఞఃపపాతభూమౌయుధివానరేంద్రః ।
తంప్రేక్ష్యభూమౌపతితంవిసంజ్ఞనేదుఃప్రహృష్టాస్త్వథయాతుధానాః ॥ 67 ॥
మభ్యుపేత్యాద్భుతఘోరవీర్యం స కుంభకర్ణోయుధివానరేంద్రమ్ ।
జహారసుగ్రీవమభిప్రగృహ్యయథానిలోమేఘమతిప్రచండః ॥ 68 ॥
స తంమహామేఘనికాశరూపముత్పాట్యగచ్ఛన్యుధికుంభకర్ణః ।
రరాజమేరుప్రతిమానరూపోమేరుర్యథాభ్యుఛ్రచితఘోరశృంగః ॥ 69 ॥
తతస్తమాదాయజగామవీరస్సంస్తూయమానోయుధిరాక్షసేంద్రైః ।
శృణ్వన్నినాదంత్రిదివాలయానాంప్లవంగరాజగ్రహవిస్మితానామ్ ॥ 70 ॥
తతస్తమాదాయతదా స మేనేహరీంద్రమింద్రోపమమింద్రవీర్యః ।
అస్మిన్ హతేసర్వమిదంహతంస్యాత్సరాఘవంసైన్యమితీంద్రశత్రుః ॥ 71 ॥
విద్రుతాంవాహినీందృష్టవావానరాణామితస్తతః ।
కుంభకర్ణేనసుగ్రీవంగృహీతంచాపివానరమ్ ॥ 72 ॥
హనుమాంశ్చింతయామాసమతిమాన్ మారుతాత్మజః ।
ఏవంగృహీతేసుగ్రీవేకింకర్తవ్యంమయాభవేత్ ॥ 73 ॥
యద్వైన్యాయంమయాకర్తుంతత్కరిష్యామిసర్వధా ।
భూత్వాపర్వతసంకాశోనాశయిష్యామిరాక్షసమ్ ॥ 74 ॥
మయాహతేసంయతికుంభకర్ణేమహాబలేముష్టివిశీర్ణదేహే ।
విమోచితేవానరపార్థివే చ భవంతుహృష్టాఃప్లవగాస్సమస్తాః ॥ 75 ॥
అథవాస్వయమప్యేషమోక్షంప్రాప్స్యతిపార్థివ ।
గృహీతోఽయంయదిభవేత్రిదశైస్సాసురోరగైః ॥ 76 ॥
మన్యే న తావదాత్మానంబుధ్యతేవానరాధిపః ।
శైలప్రహారాభిహతఃకుంభకర్ణేనసంయుగే ॥ 77 ॥
అయంముహూర్తాత్సుగ్రీవోలబ్దసంజ్ఞోమహాహవే ।
ఆత్మనోవానరాణాం చ యత్పథ్యంతత్కరిష్యతి ॥ 78 ॥
మయాతుమోక్షితస్యాస్యసుగ్రీవస్యమహాత్మనః ।
అప్రీతిశ్చభవేత్కష్టాకీర్తినాశశ్చశాశ్వతః ॥ 79 ॥
తస్మాన్ముహూర్తంకాంక్షిష్యేవిక్రమంపార్థివస్యతు ।
భిన్నం చ వానరానీకంతావదాశ్వాసయామ్యహమ్ ॥ 80 ॥
ఇత్యేవంచింతయిత్వాతుహనుమాన్మారుతాత్మజః ।
భూయఃసంస్తంభయామాసవానరాణాంమహాచమూమ్ ॥ 81 ॥
స కుంభకర్ణోఽథవివేశలంకాంస్పురంతమాదాయమహాకపింతమ్ ।
విమానచర్యాగృహగోపురస్థైఃపుష్పాగ్య్రవర్షైరవకీర్యమాణః ॥ 82 ॥
లాజగంధోదవర్షైస్తుసిచ్యమానశ్సనైశ్శనైః ।
రాజవీథ్యాస్తుశీతత్వాత్సంజ్ఞాంప్రాపమహాబలః ॥ 83 ॥
తతస్ససంజ్ఞాముపలభ్యకృచ్ఛ్రాద్బలీయసస్తస్యభుజాంతరస్థః ।
అవేక్షమాణఃపురసాజమార్గంవిచింతయామాసముహుర్మహాత్మా ॥ 84 ॥
ఏవంగృహీతేనకథంనునామశక్యంమయాసంప్రతికర్తుమద్య ।
తథాకరిష్యామియథాహరీణాంభవిష్యతీష్టం చ హితం చ కార్యమ్ ॥ 85 ॥
తతఃకరాగ్రైఃసహసాసమేత్యరాజాహరీణామమరేంద్రశత్రుమ్ ।
ఖరైశ్చకర్ణౌదశనైశ్చనాసాందదంశపార్శ్వేషు చ కుంభకర్ణమ్ ॥ 86 ॥
స కుంభకర్ణోహృతకర్ణనాసోవిదారితస్తేనరదైర్నఖైశ్చ ।
రోషాభిభూతఃక్షతజార్ద్రగాత్రఃసుగ్రీవమావిధ్యపిపేషభూమౌ ॥ 87 ॥
స భూతలేభీమబలాభిపిష్టస్సురారిభిస్స్సైరభిహన్యమానః ।
జగామఖంవేగవదభ్యుపేత్యపునశ్చరామేణసమాజగామ ॥ 88 ॥
కర్ణనాసావిహీనస్తుకుంభకర్ణోమహాబలః ।
రరాజశోణితైఃసిక్తోగిరిఃప్రస్రవణైరివ ॥ 89 ॥
శోణితార్ద్రోమహాకాయోరాక్షసోభీమవిక్రమః ।
యుద్ధాయాభిముఖోభీమోమనశ్చక్రేనిశాచరః ॥ 90 ॥
నీలాంజనచయప్రఖ్యాః ససంధ్య ఇవ తోయదః ।
యుద్ధాయాభిముఖో భీమో మనశ్చక్రే నిశాచరః ॥ 91 ॥
గతేతుతస్మిన్ సురరాజశత్రుఃక్రోధాత్ప్రదుద్రావరణాయభూయః ।
అనాయుధోఽస్మీతివిచింత్యరౌద్రోఘోరంతదాముద్గరమాససాద ॥ 92 ॥
తతస్సపుర్యాస్ససహసామహాత్మానిష్క్రమ్యతద్వానరసైన్యముగ్రమ్ ।
బభక్షరక్షోయుధికుంభకర్ణఃప్రజాయుగాంతానగిరివప్రవృద్ధః ॥ 93 ॥
బుభుక్షితః శోణితమాంసగృధ్నుః ।
ప్రవిశ్య తద్వానరసైన్యముగ్రమ్ ।
చఖాద రక్షాంసి హరీన్పిశాచాన్ ।
ఋక్షాంశ్చ మోహాద్యుధి కుంభకర్ణః ।
యథైవ మృత్యుర్హరతే యుగాంతే ।
స భక్షయామాస హరీంశ్చ ముఖ్యాన్ ॥ 94 ॥
ఏకంద్వౌత్రీన్ బహూన్ క్రుద్ధోవానరాన్సహరాక్షసైః ।
సమాదాయైకహస్తేనప్రచిక్షేపత్వరన్ముఖే ॥ 95 ॥
సంప్రస్రవంస్తదామేదశ్శోణితే చ మహాబలః ।
వధ్యమానోనగేంద్రాగ్రైర్భక్ష్యామాసవానరాన్ ॥ 96 ॥
తేభక్ష్యమాణాహరయోరామంజుగ్ముస్తదాగతిమ్ ।
కుంభకర్ణోభృశంక్రుద్ధఃకపీన్ ఖాదన్ ప్రధావతి ॥ 97 ॥
శతానిసప్తచాష్టౌ చ వింశత్రతింశత్తథైవ చ ।
సంపరిష్వజ్యబాహుభ్యాంఖాదవనిపరిధావతి ॥ 98 ॥
మేదోవసాశోణితదిగ్ధగాత్రః ।
కర్ణావసక్తగ్రథితాంత్రమాలః ।
వవర్షశూలాని సుతీక్షణదంష్ట్రః ।
కాలో యుగాంతస్థ ఇవ ప్రవృద్ధః ॥ 99 ॥
తస్మిన్ కాలేసుమిత్రాయాఃపుత్రఃపరబలార్దనః ।
చకారలక్ష్మణఃక్రుద్ధోయుద్ధంపరపురంజయః ॥ 100 ॥
స కుంభకర్ణస్యశరాన్ శరీరేసప్తవీర్యవాన్ ।
నిచఖాదాదదేచాన్యావనిససర్జ చ లక్ష్మణః ॥ 101 ॥
పీడ్యమానస్తదస్త్రంతువిశేషంతత్సరాక్షసః ।
తతశ్చుకోపబలవాన్సుమిత్రానందవర్దనః ॥ 102 ॥
అథాస్యకవచంశుభ్రంజాంభూనదమయంశుభమ్ ।
ప్రచ్ఛాదయామాసశరైస్సంధ్యాభ్రమివమారుతః ॥ 103 ॥
నీలాంజనచయప్రఖ్యాః శైరైః కాంచనభూషణైః ।
ఆపీడ్యమానః శుశుభే మేఘైః సూర్య ఇవాంశుమాన్ ॥ 104 ॥
తతస్సరాక్షసోభీమస్సుమిత్రానందవర్ధనమ్ ।
సావజ్ఞమేవప్రోవాచవాక్యంమేఘౌఘనిస్స్వనః ॥ 105 ॥
అంతకస్యాప్యకష్టేన యుధి జేతారమాహవే ।
యుధ్యతామామభీతేనఖ్యాపితావీరతాత్వయా ॥ 106 ॥
ప్రగృహీతాయుధస్యేహమృత్యోరివమహామృధే ।
తిష్ఠన్నప్రగ్రతఃపూజ్యఃకిముయుద్ధప్రదాయకః ॥ 107 ॥
ఐరావతంబలేనసమారూఢోవృతఃసర్వామరైఃప్రభుః ।
నైవశక్రోఽపిసమరేస్థితపూర్వఃకదాచన ॥ 108 ॥
అద్యత్వయాహమ్సౌమిత్రేబాలేనాపి , నాపిపరాక్రమైః ।
తోషితోగంతుమిచ్ఛామిత్యామనుజ్ఞాప్యరాఘవమ్ ॥ 109 ॥
యత్తువీర్యబలోత్సాహైస్తోషితోఽహంరణేత్వయా ।
రామమేవైకమిచ్ఛామిహంతుంయస్మిన్ హతేహతమ్ ॥ 110 ॥
రామేమయాత్రనిహతేయేఽన్యేస్థాస్యంతిసంయుగే ।
తానహంయోధయిష్యామిస్వబలేనప్రమాథినా ॥ 111 ॥
ఇత్యుక్తవాక్యంతద్రక్షఃప్రోవాచస్తుతిసంహితమ్ ।
మృధేఘోరతరంవాక్యంసౌమిత్రిఃప్రహసన్నివ ॥ 112 ॥
యస్త్వంశక్రాదిభిర్వరైరసహ్యఃప్రాప్యపౌరుషమ్ ।
తత్సత్యంనాన్యథావీరదృష్టస్తేఽద్యపరాక్రమః ॥ 113 ॥
ఏషదాశరథీరామస్తిష్ఠత్యద్రిరివాచలః ।
ఇతిశ్రుత్వాహ్యనాదృత్యలక్ష్మణం స నిశాచరః ॥ 114 ॥
అతిక్రమ్య చ సౌమిత్రింకుంభకర్ణోమహాబలః ।
రామమేవాభిదుద్రావకంపయన్నివమేదినీమ్ ॥ 115 ॥
అథదాశరథీంరామోరౌద్రమస్త్రంప్రయోజయన్ ।
కుంభకర్ణస్యహృదయేససర్జనిశితాన్ శరాన్ ॥ 116 ॥
తస్యరామేణవిద్ధస్యసహసాభిప్రధావతః ।
అంగాలమిశ్రాఃక్రుద్ధస్యముఖాన్నిశ్చేరురర్చిషః ॥ 117 ॥
రామాస్త్రవిద్ధోఘోరంవైనదన్రాక్షసపుంగవః ।
అభ్యధావతసంకృద్ధోహరీన్ నిద్రావయన్ రణే ॥ 118 ॥
తస్యోరసినిమగ్నాస్తేశరాబర్హిణవాససః ।
హస్తాచ్ఛాస్యపరిభ్రష్టాగదాచోర్వ్యాంపపాత హ ॥ 119 ॥
ఆయుధాని చ సర్వాణివిప్రాకీర్యంతభూతలే ।
స నిరాయుధమాత్మానంయదామేనేమహాబలః ॥ 120 ॥
ముష్టిభ్యాం చ చరణాభ్యాం చ చకారకదనంమహత్ ।
స బాణైరతివిద్ధాంగఃక్షతజేనసముక్షితః ॥ 121 ॥
రుధిరంపరిసుస్రావగిరిఃప్రస్రవణంయథా ।
స తీవ్రేణ చ కోపేనరుధిరేణ చ మూర్ఛితః ॥ 122 ॥
వానరాన్రాక్షసానృక్షాన్ఖాదన్విపరిధావతి ।
అథశృంగంసమావిధ్యభీమంభీమపరాక్రమః ।
చిక్షేపరామముద్ధిశ్యబలవానంతకోపమః ॥ 123 ॥
అప్రాప్తమంతరారామఃసప్తభిస్తమజిహ్మగైః ।
చిచ్ఛేదగిరిశృంగంతంపునఃసంధాయకార్ముకమ్ ॥ 124 ॥
తతస్తురామోధర్మాత్మాతస్యశృంగంమహత్తదా ॥ 125 ॥
శరైఃకాంచనచిత్రాంగైశ్చిచ్ఛేదపురుషర్షభః ।
తన్మేరుశిఖరాకారంద్యోతమానమివశ్రియా ॥ 126 ॥
ద్వేశతేవానరాణాం చ పతమానమపాతయత్ ।
తస్మిన్ కాలే స ధర్మాత్మాలక్ష్మణోరామమబ్రవీత్ ॥ 127 ॥
కుంభకర్ణవధేయుక్తోయోగాన్ పరిమృశన్బహూన్ ।
నైవాయంవానరాన్రాజన్నవిజానాతిరాక్షసాన్ ॥ 128 ॥
మత్తశ్శోణితగంధే న స్వాన్ పరాంశ్చైవఖాదతి ।
సాధ్వేనమధిరోహస్తుసర్వతోవానరర్షభాః ॥ 129 ॥
యూథపాశ్చయథాముఖ్యాస్తిష్ఠంత్వస ।
అప్యయందుర్మతిఃకాలేగురుభారప్రపీడితః ॥ 130 ॥
ప్రపతన్రాక్షసోభూమౌనాన్యాన్హన్యాత్ల్పవంగమాన్ ।
తస్యతద్వచనంశ్రుత్వారాజపుత్రస్యధీమతః ॥ 131 ॥
తేసమారురుహుర్హృష్టాఃకుంభకర్ణంప్లవంగమాః ।
కుంభకర్ణస్తుసంకృద్ధస్సమారూఢఃప్లవంగమైః ॥ 132 ॥
వ్యధూనయత్తాన్వేగేనదుష్టహస్తీవహస్తిపాన్ ।
తాన్ ందృష్టవానిర్ధుతాన్రామోదుష్టోఽయమితిరాక్షసః ॥ 133 ॥
సముత్పపాతవేగేనధనురుత్తమమాదదే ।
క్రోధరక్తేక్షణోవీరోనిర్దహన్నివచక్షుషా ॥ 134 ॥
రాఘవోరాక్షసంరోషాభిదుద్రావవేగితః ।
యూథపాన్హర్షయన్సర్వాన్కుంభకర్ణభయార్దితాన్ ॥ 135 ॥
స చాపమాదాయభుజంగకల్పంధృఢజ్యముగ్రంతపనీయచిత్రమ్ ।
హరీన్ సమాశ్వాస్యసముత్పపాతరామోనిబద్ధోత్తమతూణబాణః ॥ 136 ॥
స వానరగణైస్తైస్తువృతఃపరమదుర్జయః ।
లక్ష్మణానుచరోరామస్సంప్రతస్థేమహాబలః ॥ 137 ॥
స దదర్శమహాత్మానంకిరీటినమరిందమమ్ ।
శోణితావృతరక్తాక్షంకుంభకర్ణంమహాబలమ్ ॥ 138 ॥
సర్వాన్ సమభిధావంతంయథారుష్టందిశాగజమ్ ।
మార్గమాణంహరీన్కక్రుద్ధంరాక్షసైఃపరివారితమ్ ॥ 139 ॥
వ్నిధ్యమందరసంకాశంకాంచనాంగదభూషణమ్ ।
స్రవంతంరుధిరంవక్త్రాద్వర్షామేఘమివోథతితమ్ ॥ 140 ॥
జిహ్వయాపరిలిహ్యంతంసృక్కిణీశోణితేక్షణమ్ ।
మృద్నంతంవానరానీకంకాలాంతకయమోపమమ్ ॥ 141 ॥
తందృష్టవారాక్షసశ్రేష్ఠంప్రదీప్తానలవర్చసమ్ ।
విస్ఫారయామాసతదాకార్ముకంపురుషర్షభః ॥ 142 ॥
స తస్యచాపనిర్ఘోషాత్కుపితోరాక్షసర్షభః ।
అమృష్యమాణస్తంఘోషమభిదుద్రావరాఘవమ్ ॥ 143 ॥
తతస్తువాతోద్ధతమేఘకల్పంభుజంగరాజోత్తమభోగబాహుమ్ ।
తమాపతంతంధరణీరాభమువాచరామోకుంభకర్ణమ్ ॥ 144 ॥
ఆగచ్ఛరక్షోధిపమావిషాదమవస్థితోఽహంప్రగృహీతచాపః ।
అవేహిమాంరాక్షసవంశనాశనంయస్త్వంముహూర్తాద్భవితా ॥ 145 ॥
రామోఽయమితివిజ్ఞాయజహాసవికృతస్వనమ్ ।
అభ్యధావతసంకకృద్ధోహరీవనిద్రావయన్రణే ॥ 146 ॥
పాతయన్నివసర్వేషాంహృదయనివనౌకసామ్ ।
ప్రహస్యవికృతంభీమంసమేఘసంతితోపమమ్ ॥ 147 ॥
కుంభకర్ణోమహాతేజారాఘవంవాక్యమబ్రవీత్ ।
నాహంవిరాధోవిజ్ఞేయో న కబందఃఖరో న చ ।
న వాలీ న చ మారీచఃకుంభకర్ణఃసమాగతః ॥ 148 ॥
పశ్యమేముద్గరంభీమంసర్వకాలాయసంమహత్ ।
అనేననిర్జితాదేవాదానవాశ్చపురామయా ॥ 149 ॥
వికర్ణనాస ఇతి మాం నావజ్ఞాతుం త్వమర్హసి ।
స్వల్పాపి హి న మే పీడా కర్ణనాసావినాశనాత్ ॥ 150 ॥
దర్శయేక్ష్వాకుశార్దూలవీర్యంగాత్రేషుమేలఘు ।
తతస్త్వాంభక్షయిష్యామిదృష్టపౌరుషవిక్రమమ్ ॥ 151 ॥
స కుంభకర్ణస్యవచోనిశమ్యరామస్సుపుంఖాన్ విససర్జన్ ।
తైరాహతోవజ్రసమవేగైర్నచుక్షుభే న వ్యథతేసురారిః ॥ 152 ॥
యైస్సాయకైస్సాలవరానికృత్తావాలీహతోవానరపుంగవశ్చ ।
తేకుంభకర్ణస్యతదాశరీరంవజ్రోపమం న వ్యధయాంప్రచక్రుః ॥ 153 ॥
స వారిధారాఇవసాయకాస్తాన్ పిబన్ శరీరేణమహేంద్రశత్రుః ।
జఘానరామస్యశరప్రవేగంవ్యావిధ్యతంముగ్రవేగమ్ ॥ 154 ॥
తతస్తురక్షఃక్షతజావలిప్తంవిత్రాసనందేవమహచమూనామ్ ।
వ్యావిధ్యతంముద్గరముగ్రవేగంనిద్రావయామాసచమూంమ్ ॥ 155 ॥
వాయవ్యమాదాయతతోమహాస్త్రంరామఃప్రచిక్షేపనిశాచరాయ ।
సముద్గరంతేనజఘానబాహుం స కృత్తబాహుస్తుములంనాద ॥ 156 ॥
తేవానరాభగ్నహతావశేషాఃపర్యంతమాశ్రిత్యతదావిషణ్ణాః ।
ప్రపీడితాంగాదదృశుస్సుఘోరంనరేంద్రరక్షోధిపన్నిపాతమ్ ॥ 157 ॥
తే వానరా భగ్నహతావశేషాః ।
పర్యంతమాశ్రిత్య తదా విషణ్ణాః ।
ప్రపిడితాంగా దదృశుః సుఘోరమ్ ।
నరేంద్రరక్షోఽధిపసంనిపాతమ్ ॥ 158 ॥
స తస్యబాహుంసహతాలవృక్షంసముద్యతంపన్నగభోగకల్పమ్ ।
ఇంద్రాస్త్రయుక్తేనజఘానరామోబాణేనజాంభూనదచిత్రితేన ॥ 159 ॥
స కుంభకర్ణస్యభుజోనికృత్తఃపపాతభూమౌగిరిసన్నికాశః ।
వివేష్టమానోనిజాఘనవృక్షాన్ శైలాన్శిలావానరరాక్షసాంశ్చ ॥ 160 ॥
తంఛిన్నబాహుంసమవేక్ష్యరామఃసమాపతంతంసహసానదంతమ్ ।
ద్వావర్ధచంద్రౌనిశితౌప్రగృహ్యచిచ్ఛేదపాదౌయుధిరాక్షసస్య ॥ 161 ॥
తౌతస్యపాదౌప్రదిశోదిశశ్చగిరేర్గుహాశ్చైవమహార్ణవం చ ।
లంకాం చ సేనాంకపిరాక్షసానాంవినాదయంతౌవినిపేతతుశ్చ ॥ 162 ॥
నికృత్తబాహుద్వినికృత్తపాదోవిదార్యవక్త్రంబడబాముఖాభమ్ ।
దుద్రావరామంసహసాభిగర్జన్ రాహుర్యథాచంద్రమివాంతఽరిక్షే ॥ 163 ॥
అపూరయత్తస్యముఖంశితాగ్రైరామశ్శరైర్హేమపినద్ధపుంఖైః ।
స పూర్ణవక్త్రో న శశాకవక్తుంచుకూజకృచ్ఛ్రేణముమూర్ఛచాపి ॥ 164 ॥
అథాదదేసూర్యమరీచికల్పం స బ్రహ్మదండాంతకకాకలకల్పమ్ ।
అరిష్టమైంద్రంనిశితంసుపుంఖంరామశ్శరంమారుతతుల్యవేగమ్ ॥ 165 ॥
తంవజ్రజాంభూనదచారుపుంఖంప్రదీప్తసూర్యజ్వలనప్రకాశమ్ ।
మహేంద్రవజ్రాశనితుల్యవేగంరామఃప్రచిక్షేపనిశాచరాయ ॥ 166 ॥
స సాయకోరాఘవబాహుచోదితోదిశస్స్వభాసాదశసంప్రకాశయన్ ।
విధూమవైశ్వానరభీమదర్శనోజగామశక్రాశనివీర్యవిక్రమః ॥ 167 ॥
స తన్మహాపర్వతకూటసన్నిభంవివృత్తదంష్ట్రంచలచారుకుండలమ్ ।
చకర్తరక్షోధిపతేశ్శిరస్తదాయథైవవృత్రస్యపురాపురందరః ॥ 168 ॥
స తన్మహాపర్వతకూటసంనిభమ్ ।
సువృత్తదంష్ట్రం చలచారుకుండలమ్ ।
చకర్త రక్షోఽధిపతేః శిరస్తదా ।
యథైవ వృత్రస్య పురా పురందరః ॥ 169 ॥
తద్రామబాణాభిహతంపపాతరక్షఃశిరఃపర్వతసన్నికాశమ్ ।
బభంజచర్యాగృహగోపురాణిప్రాకారముచ్చంతమపాతయచ్చ ॥ 170 ॥
తచ్చాతికాయంహిమహత్ప్రకాశంరక్షస్తదాతోయనిధౌపపాత ।
గ్రాహాన్పరాన్ మీనవరాన్భుజంగాన్ మమర్దభూమిచ తదావివేశ ॥ 171 ॥
తస్మిన్హతేబ్రాహ్మణదేవశత్రౌమహాబలేసంయతికుంభకర్ణే ।
చచాలభూర్భూమిధరాశ్చసర్వేహర్షాచ్చదేవాస్తుములంవినేదుః ॥ 172 ॥
తతస్తుదేవర్షిమహర్షిపన్నగాఃసురాశ్చభూతానిసుపర్ణగుహ్యకాః ।
సయక్షగంధర్వగణానభోగతాఃప్రహర్షితారామపరాక్రమేణ ॥ 173 ॥
తతస్తుతేతస్యవధేనభూరిణామనస్వినోనైరృతరాజబాంధవాః ।
వినేదురుచ్చైర్వ్యథితారఘూత్తమంహరింసమీక్ష్యైవయథాసురార్ధితాః ॥ 174 ॥
స దేవలోకస్యతమోనిహత్యసూర్యోయథారాహుముఖాద్విముక్తః ।
తథావ్యభాసీద్ధరిసైన్యమధ్యేనిహత్యరామోయుధికుంభకర్ణమ్ ॥ 175 ॥
ప్రహర్షమీయుర్భవశ్చవానరాఃప్రబుద్ధపద్మప్రతిమైరివాననైః ।
అపూజయన్ రాఘవమిష్టభాగినంహతేరిసౌభీమబలేదురాసదమ్ ॥ 176 ॥
స కుంభకర్ణంసురసైన్యమర్ధనం మహత్సుయుద్ధేషుకదాచనాజితమ్ ।
నందహత్వాభరతాగ్రజోరణేమహాసురంవృత్రమివామరాధిపః ॥ 177 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాండే సప్తషష్టితమస్సర్గః ॥
