శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాండమ్ ।
అథ తృతీయస్సర్గః ।
తేషామంజలిపద్మాని ప్రగృహీతాని సర్వశః ।
ప్రతిగృహ్యాబ్రవీద్రాజా తేభ్యః ప్రియహితం వచః ॥ 1 ॥
అహోఽస్మి పరమప్రీతః ప్రభావశ్చాతులో మమ ।
యన్మే జ్యేష్ఠం ప్రియం పుత్రం యౌవరాజ్యస్థమిచ్ఛథ ॥ 2 ॥
ఇతి ప్రత్యర్చ్య తాన్రాజా బ్రాహ్మణానిదమబ్రవీత్ ।
వసిష్ఠం వామదేవం చ తేషామేవోపశృణ్వతామ్ ॥ 3 ॥
చైత్రశ్శ్రీమానయం మాసః పుణ్యః పుష్పితకాననః ।
యౌవరాజ్యాయ రామస్య సర్వమేవోపకల్ప్యతామ్ ॥ 4 ॥
రాజ్ఞస్తూపరతే వాక్యే జనఘోషో మహానభూత్ ।
శనైస్తస్మిన్ప్రశాంతే చ జనఘోషే జనాధిపః ॥ 5 ॥
వసిష్ఠం మునిశార్దూలం రాజా వచనమబ్రవీత్ ।
అభిషేకాయ రామస్య యత్కర్మ సపరిచ్ఛదమ్ ॥ 6 ॥
తదద్య భగవన్ సర్వమాజ్ఞాపయితు మర్హసి ।
తచ్ఛ్రుత్వా భూమిపాలస్య వసిష్ఠో ద్విజసత్తమః ॥ 7 ॥
ఆదిదేశాగ్రతో రాజ్ఞ స్స్థితాన్యుక్తాన్ కృతాంజలీన్ ।
సువర్ణాదీని రత్నాని బలీన్ సర్వౌషధీరపి ॥ 8 ॥
శుక్లమాల్యాంశ్చ లాజాంశ్చ పృథక్చ మధుసర్పిషీ ।
అహతాని చ వాసాంసి రథం సర్వాయుధాన్యపి ॥ 9 ॥
చతురంగబలం చైవ గజం చ శుభలక్షణమ్ ।
చామరవ్యజనే శ్వేతే ధ్వజం ఛత్రం చ పాండురమ్ ॥ 10 ॥
శతం చ శాతకుంభానాం కుంభానాగ్నివర్చసామ్ ।
హిరణ్యశృంగమృషభం సమగ్రం వ్యాఘ్రచర్మ చ ॥ 11 ॥
ఉపస్థాపయత ప్రాతరగ్న్యగారం మహీపతేః ।
సువర్ణాదీని రత్నాని బలీన్ సర్వౌషధీరపి ॥ 12 ॥
శుక్లమాల్యాంశ్చ లాజాంశ్చ పృథక్చ మధుసర్పిషీ ।
అహతాని చ వాసాంసి రథం సర్వాయుధాన్యపి ॥ 13 ॥
చతురంగబలం చైవ గజం చ శుభలక్షణమ్ ।
చామరవ్యజనే శ్వేతే ధ్వజం ఛత్రం చ పాండురమ్ ॥ 14 ॥
శతం చ శాతకుంభానాం కుంభానాగ్నివర్చసామ్ ।
హిరణ్యశృంగమృషభం సమగ్రం వ్యాఘ్రచర్మ చ ॥ 15 ॥
ఉపస్థాపయత ప్రాతరగ్న్యగారం మహీపతేః ।
యచ్చాన్యత్కించిదేష్టవ్యం తత్సర్వముపకల్ప్యతామ్ ॥ 16 ॥
అంతఃపురస్య ద్వారాణి సర్వస్య నగరస్య చ ।
చందనస్రగ్భిరర్చ్యంతాం ధూపైశ్చ ఘ్రాణహారిభిః ॥ 17 ॥
ప్రశస్తమన్నం గుణవద్దధిక్షీరోపసేచనమ్ ।
ద్విజానాం శతసాహస్రే యత్ప్రకామమలం భవేత్ ॥ 18 ॥
సత్కృత్య ద్విజముఖ్యానాం శ్వఃప్రభాతే ప్రదీయతామ్ ।
ఘృతం దధి చ లాజాశ్చ దక్షిణాశ్చాపి పుష్కలాః ॥ 19 ॥
సూర్యేఽభ్యుదితమాత్రే శ్వో భవితా స్వస్తివాచనమ్ ।
బ్రాహ్మణాశ్చ నిమంత్ర్యంతాం కల్ప్యంతామాసనాని చ ॥ 20 ॥
ఆబధ్యంతాం పతాకాశ్చ రాజమార్గశ్చ సించ్యతామ్ ।
సర్వే చ తాలావచరా గణికాశ్చ స్వలంకృతాః ॥ 21 ॥
కక్ష్యాం ద్వితీయామాసాద్య తిష్ఠంతు నృపవేశ్మనః ।
దేవాయతనచైత్యేషుసాన్నభక్షా స్సదక్షిణాః ॥ 22 ॥
ఉపస్థాపయితవ్యా స్స్యుర్మాల్యయోగ్యాః పృథక్పృథక్ ।
దీర్ఘాసిబద్ధా యోధాశ్చ సన్నద్ధా మృష్టవాససః ॥ 23 ॥
మహారాజాంగణం సర్వే ప్రవిశంతు మహోదయమ్ ।
ఏవం వ్యాదిశ్య విప్రౌ తౌ క్రియాస్తత్ర సునిష్ఠితౌ ॥ 24 ॥
చక్రతుశ్చైవ యచ్ఛేషం పార్థివాయ నివేద్య చ ।
కృతమిత్యేవ చాబ్రూతాం అభిగమ్య జగత్పతిమ్ ॥ 25 ॥
యథోక్తవచనం ప్రీతౌ హర్షయుక్తౌ ద్విజర్షభౌ ।
తతస్సుమంత్రం ద్యుతిమాన్రాజా వచనమబ్రవీత్ ।
రామః కృతాత్మా భవతా శీఘ్రమానీయతామితి ॥ 26 ॥
స తథేతి ప్రతిజ్ఞాయ సుమంత్రో రాజశాసనాత్ ॥ 27 ॥
రామం తత్రానయాంచక్రే రథేన రథినాం వరమ్ ।
అథ తత్ర సమాసీనా స్తదా దశరథం నృపమ్ ॥ 28 ॥
ప్రాచ్యోదీచ్యాః ప్రతీచ్యాశ్చ దాక్షిణాత్యాశ్చ భూమిపాః ।
మ్లేచ్ఛాశ్చార్యాశ్చ యే చాన్యే వనశైలాంతవాసినః ॥ 29 ॥
ఉపాసాంచక్రిరే సర్వే తం దేవా ఇవ వాసవమ్ ।
తేషాం మధ్యే స రాజర్షిర్మరుతామివ వాసవః ॥ 30 ॥
ప్రాసాదస్థో రథగతం దదర్శాయాంతమాత్మజమ్ ।
గంధర్వరాజప్రతిమం లోకే విఖ్యాతపౌరుషమ్ ॥ 31 ॥
దీర్ఘబాహుం మహాసత్త్వం మత్తమాతంగగామినమ్ ।
చంద్రకాంతాననం రామమతీవ ప్రియదర్శనమ్ ॥ 32 ॥
రూపౌదార్యగుణైః పుంసాం దృష్టిచిత్తాపహారిణమ్ ।
ఘర్మాభితప్తాః పర్జన్యం హ్లాదయంతమివ ప్రజాః ॥ 33 ॥
న తతర్ప సమాయాంతం పశ్యమానో నరాధిపః ।
అవతార్య సుమంత్రస్తం రాఘవం స్యందనోత్తమాత్ ॥ 34 ॥
పితుస్సమీపం గచ్ఛంతం ప్రాంజలిః పృష్ఠతోఽన్వగాత్ ।
స తం కైలాసశృంగాభం ప్రాసాదం నరపుంగవః ॥ 35 ॥
ఆరురోహ నృపం ద్రష్టుం సహ సూతేన రాఘవః ।
స ప్రాంజలిరభిప్రేత్య ప్రణతః పితురంతికే ॥ 36 ॥
నామ స్వం శ్రావయన్రామో వవందే చరణౌ పితుః ।
తం దృష్ట్వా ప్రణతం పార్శ్వే కృతాంజలిపుటం నృపః ॥ 37 ॥
గృహ్యాంజలౌ సమాకృష్య సస్వజే ప్రియమాత్మజమ్ ।
తస్మై చాభ్యుదితం దివ్యం మణికాంచనభూషితమ్ ॥ 38 ॥
దిదేశ రాజా రుచిరం రామాయ పరమాసనమ్ ।
తదాసనవరం ప్రాప్య వ్యదీపయత రాఘవః ॥ 39 ॥
స్వయైవ ప్రభయా మేరుముదయే విమలో రవిః ।
తేన విభ్రాజతా తత్ర సా సభాఽభివ్యరోచత ॥ 40 ॥
విమలగ్రహనక్షత్రా శారదీ ద్యౌరివేందునా ।
తం పశ్యమానో నృపతిస్తుతోష ప్రియమాత్మజమ్ ॥ 41 ॥
అలంకృతమివాత్మానమాదర్శతలసంస్థితమ్ ।
స తం సస్మితమాభాష్య పుత్రం పుత్రవతాం వరః ॥ 42 ॥
ఉవాచేదం వచో రాజా దేవేంద్రమివ కాశ్యపః ।
జ్యేష్ఠాయామసి మే పత్న్యాం సదృశ్యాం సదృశస్సుతః ॥ 43 ॥
ఉత్పన్నస్త్వం గుణశ్రేష్ఠో మమ రామాత్మజః ప్రియః ।
యతస్త్వయా ప్రజాశ్చేమా స్స్వగుణైరనురంజితాః ॥ 44 ॥
తస్మాత్త్వం పుష్యయోగేన యౌవరాజ్యమవాప్నుహి ।
కామతస్త్వం ప్రకృత్యైవ వినీతో గుణవానసి ॥ 45 ॥
గుణవత్యపి తు స్నేహాత్పుత్ర వక్ష్యామి తే హితమ్ ।
భూయో వినయమాస్థాయ భవ నిత్యం జితేంద్రియః ॥ 46 ॥
కామక్రోధసముత్థాని త్యజేథా వ్యసనాని చ ।
పరోక్షయా వర్తమానో వృత్త్యా ప్రత్యక్షయా తథా ॥ 47 ॥
అమాత్యప్రభృతీస్సర్వాఃప్రకృతీశ్చానురంజయ ।
కోష్ఠాగారాయుధాగారైఃకృత్వా సన్నిచయాన్బహూన్ ॥ 48 ॥
తుష్టానురక్తప్రకృతిర్యః పాలయతి మేదినీమ్ ।
తస్యనందంతి మిత్రాణి లబ్ధ్వాఽమృతమివామరాః ॥ 49 ॥
తస్మాత్త్వమపి చాత్మానం నియమ్యైవం సమాచర ।
తచ్ఛ్రుత్వా సుహృదస్తస్య రామస్య ప్రియకారిణః ॥ 50 ॥
త్వరితాః శీఘ్రమభ్యేత్య కౌసల్యాయై న్యవేదయన్ ।
సా హిరణ్యం చ గాశ్చైవ రత్నాని వివిధాని చ ॥ 51 ॥
వ్యాదిదేశ ప్రియాఖ్యేభ్యః కౌసల్యా ప్రమదోత్తమా ।
అథాఽభివాద్య రాజానం రథమారుహ్య రాఘవః ॥ 52 ॥
యయౌ స్వం ద్యుతిమద్వేశ్మ జనౌఘైః ప్రతిపూజితః ।
తే చాపి పౌరా నృపతేర్వచస్త చ్ఛృత్వా తథా లాభమివేష్టమాశు ।
నరేంద్రమామంత్ర్య గృహాణి గత్వా దేవాన్సమానర్చురతిప్రహృష్టాః ॥ 53 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాండే తృతీయస్సర్గః ॥
