శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే కిష్కింధాకాండమ్ ।
అథ ద్విచత్వారింశస్సర్గః ।
అథ ప్రస్థాప్య సుగ్రీవస్తాన్హరీందక్షిణాం దిశమ్ ।
అబ్రవీన్మేఘసంకాశం సుషేణం నామ యూథపమ్ ॥ 1 ॥
తారాయాః పితరం రాజా శ్వశురం భీమవిక్రమమ్ ।
అబ్రవీత్ప్రాంజలిర్వాక్యమభిగమ్య ప్రణమ్య చ ॥ 2 ॥
మరీచిపుత్రం మారీచమర్చిష్మంతం మహాకపిమ్ ।
వృతం కపివరై శ్శూరైర్మహేంద్రసదృశద్యుతిమ్ ॥ 3 ॥
బుద్ధివిక్రమసంపన్నం వైనతేయసమద్యుతిమ్ ।
మరీచిపుత్రాన్మారీచానర్చిర్మాలాన్మహాబలాన్ ॥ 4 ॥
ఋషిపుత్రాంశ్చతాంత్సర్వాన్ప్రతీచీమాదిశద్దిశమ్ ।
ద్వాభ్యాం శతసహస్రాభ్యాం కపీనాం కపిసత్తమాః ॥ 5 ॥
సుషేణప్రముఖా యూయం వైదేహీం పరిమార్గతః ।
సురాష్ట్రాన్సహబాహ్లీకాన్ శ్చంద్రచిత్రాంస్తథైవ చ ॥ 6 ॥
స్ఫీతాంజనపదాన్రమ్యాన్విపులాని పురాణి చ ।
పున్నాగగహనం కుక్షిం వకులోద్దాలకాకులమ్ ॥ 7 ॥
తథా కేతకషండాంశ్చ మార్గధ్వం హరియూథపాః ।
ప్రత్యక్స్రోతోగమాశ్చైవ నద్యశ్శీతజలాశ్శివాః ॥ 8 ॥
తాపసానామరణ్యాని కాంతారా గిరయశ్చ యే ।
తత్రస్థలీం మరుప్రాయామత్యుచ్చశిరసశ్శిలాః ॥ 9 ॥
గిరిజాలావృతాం దుర్గాం మార్గిత్వా పశ్చిమాం దిశమ్ ।
తతః పశ్చిమమాసాద్య సముద్రం ద్రష్టుమర్హథ ॥ 10 ॥
తిమినక్రాయుతజలమక్షోభ్యమథ వానరాః ।
తతః కేతకషండేషు తమాలగహనేషు చ ॥ 11 ॥
కపయో విహరిష్యంతి నారికేలవనేషు చ ।
తత్ర సీతాం చ మార్గధ్వం నిలయం రావణస్య చ ॥ 12 ॥
వేలాతలనివిష్టేషు పర్వతేషు వనేషు చ ।
మురచీపత్తనం చైవ రమ్యం చైవ జటీపురమ్ ॥ 13 ॥
అవంతీమంగలోపాం చ తథా చాలక్షితం వనమ్ ।
రాష్ట్రాణి చ విశాలాని పత్తనాని తతస్తతః ॥ 14 ॥
సింధుసాగరయోశ్చైవ సంగమే తత్ర పర్వతః ।
మహాన్హేమగిరిర్నామ శతశృంగో మహాద్రుమః ॥ 15 ॥
తస్య ప్రస్థేషు రమ్యేషు సింహాః పక్షగమాః స్థితాః ।
తిమిమత్స్యగజాంశ్చైవ నీడాన్యారోపయంతి తే ॥ 16 ॥
తాని నీడాని సింహానాం గిరిశృంగగతాశ్చ యే ।
దృప్తాస్తృప్తాశ్చ మాతంగాస్తోయదస్వననిస్వనాః ॥ 17 ॥
విచరంతి విశాలేఽస్మింస్తోయపూర్ణే సమంతతః ।
తస్య శృంగం దివస్పర్శం కాంచనం చిత్రపాదపమ్ ॥ 18 ॥
సర్వమాశు విచేతవ్యం కపిభిః కామరూపిభిః ।
కోటిం తత్ర సముద్రే తు కాంచనీం శతయోజనామ్ ॥ 19 ॥
దుర్దర్శాం పారియాత్రస్య గతాం ద్రక్ష్యథ వానరాః ।
కోట్యస్తత్ర చతుర్వింశద్గంధర్వాణాం తపస్వినామ్ ॥ 20 ॥
వసంత్యగ్నినికాశానాం ఘోరాణాం కామరూపిణామ్ ।
పావకార్చిః ప్రతీకాశాస్సమవేతాస్సహస్రశః ॥ 21 ॥
నాత్యాసాదయితవ్యాస్తే వానరైర్భీమవిక్రమైః ।
నాదేయం చ ఫలం తస్మాద్దేశాత్కించిత్ ప్లవంగమైః ॥ 22 ॥
దురాసదా హి తే వీరా స్సత్త్వవంతో మహాబలాః ।
ఫలమూలాని తే తత్ర రక్షంతే భీమవిక్రమాః ॥ 23 ॥
తత్ర యత్నశ్చ కర్తవ్యో మార్గితవ్యా చ జానకీ ।
న హి తేభ్యో భయం కించిత్కపిత్వమనువర్తతామ్ ॥ 24 ॥
తత్ర వైఢూర్యవర్ణాభో వజ్రసంస్థానసంస్థితః ।
నానాద్రుమలతాకీర్ణో వజ్రో నామ మహాగిరిః ॥ 25 ॥
శ్రీమాన్సముదితస్తత్ర యోజనానాం శతం సమమ్ ।
గుహాస్తత్ర విచేతవ్యా ప్రయత్నేన ప్లవంగమాః ॥ 26 ॥
చతుర్భాగే సముద్రస్య చక్రవాన్నామ పర్వతః ।
తత్ర చక్రం సహస్రారం నిర్మితం విశ్వకర్మణా ॥ 27 ॥
తత్ర పంచజనం హత్వా హయగ్రీవం చ దానవమ్ ।
ఆజహార తతశ్చక్రం శంఖం చ పురుషోత్తమః ॥ 28 ॥
తస్య సానుషు చిత్రేషు విశాలాసు గుహాసు చ ।
రావణ స్సహ వైదేహ్యా మార్గితవ్యస్తత స్తతః ॥ 29 ॥
యోజనానాం చతుష్షష్టిర్వరాహో నామ పర్వతః ।
సువర్ణశృంగస్సుశ్రీమా నగాధే వరుణాలయే ॥ 30 ॥
తత్ర ప్రాగ్జ్యోతిషం నామ జాతరూపమయం పురమ్ ।
యస్మిన్వసతి దుష్టాత్మా నరకో నామ దానవః ॥ 31 ॥
తత్ర సానుషు చిత్రేషు విశాలాసు గుహాసు చ ।
రావణస్సహ వైదేహ్యా మార్గితవ్యస్తతస్తతః ॥ 32 ॥
తమతిక్రమ్య శైలేంద్రం కాంచనాంతరనిర్దరః ।
పర్వత స్సర్వసౌవర్ణో ధారాప్రస్రవణాయుతః ॥ 33 ॥
తం గజాశ్చ వరాహాశ్చ సింహ వ్యాఘ్రాశ్చ సర్వతః ।
అభిగర్జంతి సతతం తేన శబ్దేన దర్పితాః ॥ 34 ॥
యస్మిన్హరిహయ్శీమాన్మహేంద్రః పాకశాసనః ।
అభిషిక్తః సురై రాజా మేఘవాన్నామ పర్వతః ॥ 35 ॥
తమతిక్రమ్య శైలేంద్రం మహేంద్రపరిపాలితమ్ ।
షష్టి ర్గిరిసహస్రాణి కాంచనాని గమిష్యథ ॥ 36 ॥
తరుణాదిత్యవర్ణాని భ్రాజమానాని సర్వతః ।
జాతరూపమయైర్వృక్షై శోభితాని సుపుష్పితైః ॥ 37 ॥
తేషాం మధ్యే స్థితో రాజా మేరురుత్తరపర్వతః ।
ఆదిత్యేన ప్రసన్నేన శైలో దత్తవరః పురా ॥ 38 ॥
తేనైవ ముక్తశ్శైలేంద్రస్సర్వ ఏవ త్వదాశ్రయాః ।
మత్ప్రసాదాద్భవిష్యంతి దివా రాత్రం చ కాంచనాః ॥ 39 ॥
త్వయి యే చాపి వత్స్యంతి దేవగంధర్వదానవాః ।
తే భవిష్యంతి రక్తాశ్చ ప్రభయా కాంచనప్రభాః ॥ 40 ॥
విశ్వే దేవాశ్చ మరూతో వసవశ్చ దివౌకసః ।
ఆగమ్య పశ్చిమాం సంధ్యాం మేరుముత్తమపర్వతమ్ ॥ 41 ॥
ఆదిత్యముపతిష్ఠంతి తైశ్చ సూర్యోఽభిపూజితః ।
అదృశ్యస్సర్వభూతానామస్తం గచ్ఛతిపర్వతమ్ ॥ 42 ॥
యోజనానాం సహస్రాణి దశ తాని దివాకరః ।
ముహూర్తార్ధేన తం శీఘ్రమభియాతి శిలోచ్చయమ్ ॥ 43 ॥
శృంగే తస్య మహద్దివ్యం భవనం సూర్యసన్నిభమ్ ।
ప్రాసాదగణసంబాధం విహితం విశ్వకర్మణా ॥ 44 ॥
శోభితం తరుభిశ్చిత్రైర్నానాపక్షిసమాకులైః ।
నికేతం పాశహస్తస్య వరుణస్య మహాత్మనః ॥ 45 ॥
అంతరా మేరుమస్తం చ తాలో దశశిరా మహాన్ ।
జాతరూపమయ్శీమాన్భ్రాజతే చిత్రవేదికః ॥ 46 ॥
తేషు సర్వేషు దుర్గేషు సరస్సు చ సరిత్సు చ ।
రావణస్సహ వైదేహ్యా మార్గితవ్యస్తత స్తతః ॥ 47 ॥
యత్ర తిష్ఠతి ధర్మజ్ఞస్తపసా స్వేన భావితః ।
మేరుసావర్ణిరిత్యేవ ఖ్యాతో వై బ్రహ్మణా సమః ॥ 48 ॥
ప్రష్టవ్యో మేరుసావర్ణిర్మహర్షిః సూర్యసన్నిభః ।
ప్రణమ్య శిరసా భూమౌ ప్రవృత్తిం మైథిలీం ప్రతి ॥ 49 ॥
ఏతావ జ్జీవలోకస్య భాస్కరో రజనీక్ష్యే ।
కృత్వా వితిమిరం సర్వమస్తం గచ్ఛతి పర్వతమ్ ॥ 50 ॥
ఏతావద్వానరైశ్శక్యం గంతుం వానరపుంగవాః ।
అభాస్కరమమర్యాదం న జానీమస్తతః పరమ్ ॥ 51 ॥
అధిగమ్య తు వైదేహీం నిలయం రావణస్య చ ।
అస్త పర్వతమాసాద్య పూర్ణే మాసే నివర్తత ॥ 52 ॥
ఊర్ధ్వం మాసాన్న వస్తవ్యం వసన్ వధ్యో భవేన్మమ ।
సహైవ శూరో యుష్మాభిశ్శ్వశురో మే గమిష్యతి ॥ 53 ॥
శ్రోతవ్యం సర్వమేతస్య భవద్భిర్దిష్టకారిభిః ।
గురురేష మహాబాహుశ్శ్వశురో మే మహాబలః ॥ 54 ॥
భవంతశ్చాపి విక్రాంతాః ప్రమాణం సర్వ కర్మసు ।
ప్రమాణమేనం సంస్థాప్య పశ్యధ్వం పశ్చిమాం దిశమ్ ॥ 55 ॥
దృష్టాయాం తు నరేంద్రస్య పత్న్యామమితతేజసః ।
కృతకృత్యా భవిష్యామః కృతస్య ప్రతికర్మణా ॥ 56 ॥
అతోఽన్యదపి యత్కార్యం కార్యస్యాస్య హితం భవేత్ ।
సంప్రధార్య భవద్భిశ్చ దేశకాలార్థసంహితమ్ ॥ 57 ॥
తతః సుషేణప్రముఖాః ప్లవంగామాః స్సుగ్రీవ వాక్యం నిపుణం నిశమ్య ।
ఆమంత్య్ర సర్వే ప్లవగాధిపం తే జగ్ముర్దిశం తాం వరుణాభిగుప్తామ్ ॥ 58 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే కిష్కింధాకాండే ద్విచత్వారింశస్సర్గః ॥
