శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాండమ్ ।
అథ త్రిషష్టితమస్సర్గః ।
తస్యరాక్షసరాజస్యనిశమ్యపరిదేవితమ్ ।
కుంభకర్ణోబభాషేదంవచనంప్రజహాస చ ॥ 1 ॥
దృష్టో దోషో హి యోఽస్మాభిః పురా మంత్రవినిర్ణయే ।
హితేష్వనభియుక్తేన సోఽయమాసాదితస్త్వయా ॥ 2 ॥
శీఘ్రంఖల్వభ్యుపేతంత్వాంఫలంపాపస్యకర్మణః ।
నిరయేష్వేవపతనంయథాదుష్కృతకర్మణః ॥ 3 ॥
ప్రథమంవైమహారాజకృత్యమేతదచింతితమ్ ।
కేవలంవీర్యదర్పేణనానుబంధోవిచింతితః ॥ 4 ॥
యఃపశ్చాతూర్వకార్యాణికుర్యాదైశ్వర్యమాస్థితః ।
పూర్వంచోత్తరకార్యాణి న స వేదనయానయా ॥ 5 ॥
దేశకాలవిహీనానికర్మాణివిపరీతవత్ ।
క్రియమాణానిదుష్యంతిహవీంష్యప్రయతేష్వివ ॥ 6 ॥
త్రయాణాంపంచధాయోగంకర్మణాంయఃప్రపశ్యతి ।
సచివైస్సమయంకృత్వా స సభ్యేవర్తతేపథి ॥ 7 ॥
యథాగమం చ యోరాజాసమయంవిచికీర్షతి ।
బుధ్యతేసచివాన్బధ్యాసుహృదశ్చానుపశ్యతి ॥ 8 ॥
ధర్మమర్థం చ కామం చ సర్వాన్వారక్షసాంపతే ।
భజతేపురుషఃకాలేత్రీణిద్వంద్వానివాపునః ॥ 9 ॥
త్రిషుచైతేషుయచ్ఛ్రేష్ఠంశ్రుత్వాతన్నావబుధ్యతే ।
రాజావారాజమాత్రోవావ్యర్థంతస్యబహుశ్రుతమ్ ॥ 10 ॥
ఉపప్రదానంసాంత్వం చ భేదంకాలే చ విక్రమమ్ ।
యోగం చ రక్షసాంశ్రేష్ఠతావుభౌ చ నయానయౌ ॥ 11 ॥
కాలేధర్మార్థకామాన్యస్సమ్మంత్ఱ్యసచివైఃసహ ।
నిషేవేతాత్మవాన్లోకే న స వ్యసనమాప్నుయాత్ ॥ 12 ॥
హితానుబంధమాలోచ్యకార్యాత్కార్యమిహాత్మనః ।
రాజాసహార్థతత్త్వజ్ఞైస్సచివైర్బుస్సహిజీవతి ॥ 13 ॥
అనభిజ్ఞాయశాస్త్రార్థాన్ పురుషాఃపశుబుద్ధయః ।
ప్రాగల్భ్యాద్వక్తుమిచ్ఛంతిమంత్రేష్వభ్యంతరీకృతాః ॥ 14 ॥
అశాస్త్రవిదుషాంతేషాం న కార్యమభిహితంవచః ।
అర్థశాస్త్రానభిజ్ఞానాంవిపులాంశ్రియమిచ్ఛతామ్ ॥ 15 ॥
అహితం చ హితాకారంధార్ష్ట్యాజ్జల్పంతియేనరాః ।
అవేక్ష్యమంత్రబాహ్యాస్తేకర్తవ్యాఃకృత్యదూషణాః ॥ 16 ॥
వినాశయంతోభర్తారంసహితాశ్శత్రుభిర్బుధైః ।
విపరీతానికృత్యానికారయంతీహమంత్రిణః ॥ 17 ॥
తాన్భర్తామిత్రసంకాశానమిత్రాన్మంత్రనిర్ణయే ।
వ్యవహారేణజానీయాత్సచివానుపసమ్హితాన్ ॥ 18 ॥
చపలస్యేహకృత్యానిసహసానుప్రధావతః ।
ఛిద్రమన్యేప్రపద్యంతేక్రౌంచస్య ఖ మివద్విజాః ॥ 19 ॥
యోహిశత్రుమవజ్ఞాయనాత్మానమభిరక్షతి ।
అవాప్నోతిహిసోఽనర్థాన్ స్థానాచ్చవ్యవరోప్యతే ॥ 20 ॥
యదుక్తమిహతేపూర్వంక్రియతామనుజేన చ ।
తదేవనోహితంవాక్యంయదిచ్ఛసి చ తత్కురు ॥ 21 ॥
తత్తుశ్రుత్వాదశగ్రీవఃకుంభకర్ణస్యభాషితమ్ ।
భ్రుకుటించైవసంచక్రేక్రుద్ధశ్చైనమభాషత ॥ 22 ॥
మాన్యోగురువారిచార్యఃకిమాంత్వమనుశాససి ।
కిమేవంవాక్ఛ్రమంకృత్వాకాలేయుక్తంవిధీయతామ్ ॥ 23 ॥
విభ్రమాచ్చిత్తమోహాద్వాబలవీర్యాశ్రయేణవా ।
నాభిపన్నమిదానీంయద్వ్యర్థాతస్యపునఃకథాః ॥ 24 ॥
అస్మిన్కాలేతుయద్యుక్తంతదిదానీంవిధీయతామ్ ।
గతంతునానుశోచంతిగతంతుగతమేవహి ॥ 25 ॥
మమాపనయజందోషంవిక్రమేణసమీకురు ।
యదిఖల్వస్తిమేస్నేహోవిక్రమంవాఽవగచ్ఛసి ॥ 26 ॥
యదివకార్యంమేతత్తేహృదికార్యతమంమతమ్ ।
స సుహృద్యోవిపన్నార్థందీనమభ్యవపద్యతే ॥ 27 ॥
స బంధుర్యోఽపనీతేషుసాహాయ్యాయోపకల్పతే ।
తమథైవంబ్రువాణంతువచనంధీరదారుణమ్ ॥ 28 ॥
రుష్టోఽయమితివిజ్ఞాయశనైశ్శ్లక్షణమువాచ హ ।
అతీవహిసమాలక్ష్యభ్రాతరంక్షుభితేంద్రియమ్ ॥ 29 ॥
కుంభకర్ణశ్శనైర్వాక్యంబభాషేపరిసాంత్వయన్ ।
శృణురాజన్నవహితోమమవాక్యమరిందమ ॥ 30 ॥
అలంరాక్షసరాజేంద్ర సంతాపముపపద్యతే ।
రోషం చ సంపరిత్యజ్యస్వస్థోభవితుమర్హసి ॥ 31 ॥
నైతన్మనసికర్తవ్యంమయిజీవతిపార్థివ ।
తమహంనాశయిష్యామియత్కృతేపరితప్యతే ॥ 32 ॥
అవశ్యంతుహితంవాచ్యంసర్వావస్థాంతవమయా ।
బంధుభావాదభిహితంభ్రాతృస్నేహాచ్ఛపార్థివ ॥ 33 ॥
సదృశంయత్తుకాలేఽస్మిన్ కర్తుంస్నిగ్ధేనబంధునా ।
శత్రూణాంకదనంపశ్యక్రియమాణంమయారణే ॥ 34 ॥
అద్యపశ్యమహాబాహో మయాసమరమూర్ధని ।
హతేరామేసహభ్రాత్రాద్రవంతీంహరివాహినీమ్ ॥ 35 ॥
అద్యరామస్యతద్దృష్టవామయానీతంరణాచ్ఛిరః ।
సుఖీభవమహాబాహో సీతాభవతుదుఃఖితా ॥ 36 ॥
అద్యరామస్యపశ్యంతునిధనంసుమహత్ప్రియమ్ ।
లంకాయాంరాక్షసాఃసర్వేయేతేనిహతబాంధవాః ॥ 37 ॥
అద్యశోకపరీతానాంస్వబంధువధకారణాత్ ।
శత్రోర్యుధివినాశేనకరోమ్యస్రప్రమార్జనమ్ ॥ 38 ॥
అద్యపర్వతసంకాశంససూర్యమివతోయదమ్ ।
వికీర్ణంపశ్యసమరేసుగ్రీవంప్లవగోత్తమ ॥ 39 ॥
కథం చ రాక్షసైరేభిర్మయా చ పరిరక్షితః ।
జిఘాంసుభిర్దాశరథిం వధ్యసే త్వమిహానఘ ॥ 40 ॥
మాంనిహత్యకిలత్వాంహినిహనిష్యతిరాఘవః ।
నాహమాత్మనిసంతాపంగచ్ఛేయంరాక్షసాధిప ॥ 41 ॥
కామంవతిదానీమపిమాంవ్యాదిశత్వంపరంతప ।
న పరఃప్రేషణీయస్తేయుద్ధాయాతులవిక్రమ ॥ 42 ॥
అహముత్సాదయిష్యామిశత్రూంస్తవమహాబలః ।
యదిశక్రోయదియమోయదిపావకమారుతౌ ॥ 43 ॥
తానహంయోధయిష్యామికుబేరవరుణావపి ।
గిరిమాత్రశరీరస్యశితశూలధరస్యమే ॥ 44 ॥
నర్దతస్తీక్షణదంష్ట్రస్యబిభీయాచ్చపురందరః ।
అథవాత్యక్తశస్త్రస్యమృద్నతస్తరసారిపూన్ ॥ 45 ॥
న మేప్రతిముఖేస్థాతుంకశ్చిత్ శక్తోజిజీవిషుః ।
నైవశక్త్యా న గదయానాసినానిశితైశ్శరైః ॥ 46 ॥
హస్తాభ్యామేవసమ్రబ్దోహనిష్యామ్యపివజ్రిణమ్ ।
యదిమేముష్టివేగం స రాఘవోఽద్యసహిష్యతే ॥ 47 ॥
తతఃపాశ్యంతిబాణౌఘారుధిరంరాఘవస్యతు ।
చింతయాబాధ్యసేరాజన్కిమర్థంమయితిష్ఠతి ॥ 48 ॥
సోఽహంశత్రువినాశాయ తవ నిర్యాతుముద్యతః ।
ముంచరామాద్భయంరాజ న్హనిష్యామీహసమ్యుగే ॥ 49 ॥
రాఘవంలక్ష్మణంచైవసుగ్రీవం చ మహాబలమ్ ।
హనూమంతం చ రక్షోఘ్నంలంకాయేనప్రదీపితా ॥ 50 ॥
హరీంశ్చాపిహనియిష్యామిసంయుగేసమవాస్థివాన్ ।
అసాధారణమిచ్ఛామినదాతుంమహద్యశః ॥ 51 ॥
యదిచేంద్రాద్భయం రాజన్యది చాపి స్వయంభువః ।
తతోఽహం నాశయిష్యామి నైశం తమ ఇవాంశుమాన్ ॥ 52 ॥
అపిదేవాశ్శయిష్యంతేక్రుద్ధేమయిమహీతలే ।
యమం చ శమయిష్యామిభక్షయిష్యామిపావకమ్ ॥ 53 ॥
ఆదిత్యంపాతయిష్యామిసనక్షత్రంమహీతలే ।
శతక్రతుంవధిష్యామిపాస్యామివరుణాలయమ్ ॥ 54 ॥
పర్వతాంశ్చూర్ణయిష్యామిదారయిష్యామిమేదినీమ్ ।
దీర్ఘకాలంప్రసుప్తస్యకుంభకర్ణస్యవిక్రమమ్ ॥ 55 ॥
అద్యపశ్యంతుభూతానిభక్ష్యమాణానిసర్వశః ।
నన్విదంత్రిదివంసర్వమాహారస్య న పూర్యతే ॥ 56 ॥
వధేనతేదాశరథేఃసుఖార్హంసుఖంసమాహర్తుమహంవ్రజామి ।
నిహత్యరామంసహలక్ష్మణేనఖాదామిన్హరియూథముఖ్యాన్ ॥ 57 ॥
రమస్వరాజన్ పిబచాద్యవారుణీంకురుష్వకృత్యానివినీయతాంమ్ ।
మయాద్యరామేగమితేయమక్ష్యంచిరాయసీతావశగాతి ॥ 58 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాండే త్రిషష్టితమస్సర్గః ॥
