ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ ബാലകാംഡമ് ।
അഥ അഷ്ടാദശസ്സര്ഗഃ ।
നിർവൃത്തേ തു ക്രതൌ തസ്മിന്ഹയമേധേ മഹാത്മനഃ ।
പ്രതിഗൃഹ്യ സുരാ ഭാഗാന്പ്രതിജഗ്മുര്യഥാഗതമ് ॥ 1 ॥
സമാപ്തദീക്ഷാനിയമഃ പത്നീഗണസമന്വിതഃ ।
പ്രവിവേശ പുരീം രാജാ സഭൃത്യബലവാഹനഃ ॥ 2 ॥
യഥാര്ഹം പൂജിതാസ്തേന രാജ്ഞാ വൈ പൃഥിവീശ്വരാഃ ।
മുദിതാഃ പ്രയയുര്ദേശാന്പ്രണമ്യ മുനിപുംഗവമ് ॥ 3 ॥
ശ്രീമതാം ഗച്ഛതാം തേഷാം സ്വപുരാണി പുരാത്തതഃ ।
ബലാനി രാജ്ഞാം ശുഭ്രാണി പ്രഹൃഷ്ടാനി ചകാശിരേ ॥ 4 ॥
ഗതേഷു പൃഥിവീശേഷു രാജാ ദശരഥസ്തദാ ।
പ്രവിവേശ പുരീം ശ്രീമാന് പുരസ്കൃത്യ ദ്വിജോത്തമാന് ॥ 5 ॥
ശാംതയാ പ്രയയൌ സാര്ധമൃശ്യശൃംഗസ്സുപൂജിതഃ ।
അന്വീയമാനോ രാജ്ഞാഽഥ സാനുയാത്രേണ ധീമതാ ॥ 6 ॥
ഏവം വിസൃജ്യ താന്സർവാന്രാജാ സംപൂര്ണമാനസഃ ।
ഉവാസ സുഖിതസ്തത്ര പുത്രോത്പത്തിം വിചിംതയന് ॥ 7 ॥
തതോ യജ്ഞേ സമാപ്തേ തു ഋതൂനാം ഷട്സമത്യയുഃ ।
തതശ്ച ദ്വാദശേ മാസേ ചൈത്രേ നാവമികേ തിഥൌ ॥ 8 ॥
നക്ഷത്രേഽദിതിദൈവത്യേ സ്വോച്ചസംസ്ഥേഷു പംചസു ।
ഗ്രഹേഷു കര്കടേ ലഗ്നേ വാക്പതാവിംദുനാ സഹ ॥ 9 ॥
പ്രോദ്യമാനേ ജഗന്നാഥം സർവലോകനമസ്കൃതമ് ।
കൌസല്യാഽജനയദ്രാമം സർവലക്ഷണസംയുതമ് ॥ 10 ॥
വിഷ്ണോരര്ധം മഹാഭാഗം പുത്രമൈക്ഷ്വാകുവര്ധനമ് ।
കൌസല്യാ ശുശുഭേ തേന പുത്രേണാമിതതേജസാ ॥ 11 ॥
യഥാ വരേണ ദേവാനാമദിതിർവജ്രപാണിനാ ।
ഭരതോ നാമ കൈകേയ്യാം ജജ്ഞേ സത്യപരാക്രമഃ ॥ 12 ॥
സാക്ഷാദ്വിഷ്ണോശ്ചതുര്ഭാഗസ്സർവൈസ്സമുദിതോ ഗുണൈഃ ।
അഥ ലക്ഷ്മണശത്രുഘ്നൌ സുമിത്രാഽജനയത്സുതൌ ॥ 13 ॥
വീരൌ സർവാസ്ത്രകുശലൌ വിഷ്ണോരര്ധസമന്വിതൌ ।
പുഷ്യേ ജാതസ്തു ഭരതോ മീനലഗ്നേ പ്രസന്നധീഃ ॥ 14 ॥
സാര്പേ ജാതൌ ച സൌമിത്രീ കുലീരേഽഭ്യുദിതേ രവൌ ।
രാജ്ഞഃ പുത്രാ മഹാത്മാനശ്ചത്വാരോ ജജ്ഞിരേ പൃഥക് ॥ 15 ॥
ഗുണവംതോഽനുരൂപാശ്ച രുച്യാ പ്രോഷ്ഠപദോപമാഃ ।
ജഗുഃ കലം ച ഗംധർവാ നനൃതുശ്ചാപ്സരോഗണാഃ ॥ 16 ॥
ദേവദുംദുഭയോ നേദുഃ പുഷ്പവൃഷ്ടിശ്ച ഖാച്ച്യുതാ ।
ഉത്സവശ്ച മഹാനാസീദയോധ്യായാം ജനാകുലഃ ॥ 17 ॥
രഥ്യാശ്ച ജനസംബാധാ നടനര്തകസംകുലാഃ ।
ഗായനൈശ്ച വിരാവിണ്യോ വാദനൈശ്ച തഥാഽപരൈഃ ॥ 18 ॥
പ്രദേയാംശ്ച ദദൌ രാജാ സൂതമാഗധവംദിനാമ് ।
ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ ദദൌ വിത്തം ഗോധനാനി സഹസ്രശഃ ॥ 19 ॥
അതീത്യൈകാദശാഹം തു നാമകര്മ തഥാഽകരോത് ।
ജ്യേഷ്ഠം രാമം മഹാത്മാനം ഭരതം കൈകയീസുതമ് ॥ 20 ॥
സൌമിത്രിം ലക്ഷ്മണമിതി ശത്രുഘ്നമപരം തഥാ ।
വസിഷ്ഠഃ പരമപ്രീതോ നാമാനി കൃതവാന് തദാ ॥ 21 ॥
ബ്രാഹ്മണാന്ഭോജയാമാസ പൌരാംജാനപദാനപി ।
അദദാദ്ബ്രഹ്മണാനാം ച രത്നൌഘമമിതം ബഹു ॥ 22 ॥
തേഷാം ജന്മക്രിയാദീനി സർവകര്മാണ്യകാരയത് ।
തേഷാം കേതുരിവ ജ്യേഷ്ഠോ രാമോ രതികരഃ പിതുഃ ॥ 23 ॥
ബഭൂവ ഭൂയോ ഭൂതാനാം സ്വയംഭൂരിവ സമ്മതഃ ।
സർവേ വേദവിദശ്ശൂരാസ്സർവേ ലോകഹിതേ രതാഃ ॥ 24 ॥
സർവേ ജ്ഞാനോപസംപന്നാസ്സർവേ സമുദിതാ ഗുണൈഃ ।
തേഷാമപി മഹാതേജാ രാമസ്സത്യപരാക്രമഃ ॥ 25 ॥
ഇഷ്ടസ്സർവസ്യ ലോകസ്യ ശശാംക ഇവ നിര്മലഃ ।
ഗജസ്കംധേഽശ്വപൃഷ്ഠേ ച രഥചര്യാസു സമ്മതഃ ॥ 26 ॥
ധനുർവേദേ ച നിരതഃ പിതൃശുശ്രൂഷണേ രതഃ ।
ബാല്യാത്പ്രഭൃതി സുസ്നിഗ്ധോ ലക്ഷ്മണോ ലക്ഷ്മിവര്ധനഃ ॥ 27 ॥
രാമസ്യ ലോകരാമസ്യ ഭ്രാതുര്ജ്യേഷ്ഠസ്യ നിത്യശഃ ।
സർവപ്രിയകരസ്തസ്യ രാമസ്യാപി ശരീരതഃ ॥ 28 ॥
ലക്ഷ്മണോ ലക്ഷ്മിസംപന്നോ ബഹിഃപ്രാണ ഇവാപരഃ ।
ന ച തേന വിനാ നിദ്രാം ലഭതേ പുരുഷോത്തമഃ ॥ 29 ॥
മൃഷ്ടമന്നമുപാനീതമശ്നാതി ന ഹി തം വിനാ ।
യദാ ഹി ഹയമാരൂഢോ മൃഗയാം യാതി രാഘവഃ ॥ 30 ॥
തദൈനം പൃഷ്ഠതോഽന്വേതി സധനുഃ പരിപാലയന് ।
ഭരതസ്യാപി ശത്രുഘ്നോ ലക്ഷ്മണാവരജോ ഹി സഃ ॥ 31 ॥
പ്രാണൈഃ പ്രിയതരോ നിത്യം തസ്യ ചാസീത്തഥാ പ്രിയഃ ।
സ ചതുര്ഭിര്മഹാഭാഗൈഃപുത്രൈര്ദശരഥഃ പ്രിയൈഃ ॥ 32 ॥
ബഭൂവ പരമപ്രീതോ ദേവൈരിവ പിതാമഹഃ ।
തേ യദാ ജ്ഞാനസംപന്നാസ്സർവൈസ്സമുദിതാ ഗുണൈഃ ॥ 33 ॥
ഹ്രീമംതഃ കീര്തിമംതശ്ച സർവജ്ഞാ ദീര്ഘദര്ശിനഃ ।
തേഷാമേവം പ്രഭാവാനാം സർവേഷാം ദീപ്തതേജസാമ് ॥ 34 ॥
പിതാ ദശരഥോ ഹൃഷ്ടോ ബ്രഹ്മാ ലോകാധിപോ യഥാ ।
തേ ചാപി മനുജവ്യാഘ്രാ വൈദികാധ്യയനേ രതാഃ ॥ 35 ॥
പിതൃശുശ്രൂഷണരതാ ധനുർവേദേ ച നിഷ്ഠിതാഃ ।
അഥ രാജാ ദശരഥസ്തേഷാം ദാരക്രിയാം പ്രതി ॥ 36 ॥
ചിംതയാമാസ ധര്മാത്മാ സോപാധ്യായസ്സബാംധവഃ ।
തസ്യ ചിംതയമാനസ്യ മംത്രിമധ്യേ മഹാത്മനഃ ॥ 37 ॥
അഭ്യഗച്ഛന്മഹാതേജാ വിശ്വാമിത്രോ മഹാമുനിഃ ।
സ രാജ്ഞോ ദര്ശനാകാംക്ഷീ ദ്വാരാധ്യക്ഷാനുവാച ഹ ॥ 38 ॥
ശീഘ്രമാഖ്യാത മാം പ്രാപ്തം കൌശികം ഗാധിനസ്സുതമ് ।
തച്ഛ്രുത്വാ വചനം ത്രാസാദ്രാജ്ഞോ വേശ്മ പ്രദുദ്രുവുഃ ॥ 39 ॥
സംഭ്രാംതമനസസ്സർവേ തേന വാക്യേന ചോദിതാഃ ।
തേ ഗത്വാ രാജഭവനം വിശ്വാമിത്രമൃഷിം തദാ ॥ 40 ॥
പ്രാപ്തമാവേദയാമാസുര്നൃപായൈക്ഷ്വാകവേ തദാ ।
തേഷാം തദ്വചനം ശ്രുത്വാ സപുരോധാസ്സമാഹിതഃ ॥ 41 ॥
പ്രത്യുജ്ജഗാമ തം ഹൃഷ്ടോ ബ്രഹ്മാണമിവ വാസവഃ ।
തം ദൃഷ്ട്വാ ജ്വലിതം ദീപ്ത്യാ താപസം സംശിതവ്രതമ് ॥ 42 ॥
പ്രഹൃഷ്ടവദനോ രാജാ തതോഽര്ഘ്യമുപഹാരയത് ।
സ രാജ്ഞഃ പ്രതിഗൃഹ്യാര്ഘ്യം ശാസ്ത്രദൃഷ്ടേന കര്മണാ ॥ 43 ॥
കുശലം ചാവ്യയം ചൈവ പര്യപൃച്ഛന്നരാധിപമ് ।
2 പുരേ കോശേ ജനപദേ ബാംധവേഷു സുഹൃത്സു ച ॥ 44 ॥
കുശലം കൌശികോ രാജ്ഞഃ പര്യപൃച്ഛത്സുധാര്മികഃ ।
അപി തേ സന്നതാസ്സർവേ സാമംതാ രിപവോ ജിതാഃ ॥ 45 ॥
ദൈവം ച മാനുഷം ചാപി കര്മ തേ സാധ്വനുഷ്ഠിതമ് ।
വസിഷ്ഠം ച സമാഗമ്യ കുശലം മുനിപുംഗവഃ ॥ 46 ॥
ഋഷീംശ്ച താന്യഥാന്യായം മഹാഭാഗാനുവാച ഹ ।
തേ സർവേ ഹൃഷ്ടമനസസ്തസ്യ രാജ്ഞോ നിവേശനമ് ॥ 47 ॥
വിവിശുഃ പൂജിതാസ്തത്ര നിഷേദുശ്ച യഥാര്ഹതഃ ।
അഥ ഹൃഷ്ടമനാ രാജാ വിശ്വാമിത്രം മഹാമുനിമ് ॥ 48 ॥
ഉവാച പരമോദാരോ ഹൃഷ്ടസ്തമഭിപൂജയന് ।
യഥാഽമൃതസ്യ സംപ്രാപ്തിര്യഥാവര്ഷമനൂദകേ ।
യഥാ സദൃശദാരേഷു പുത്രജന്മാഽപ്രജസ്യ ച ॥ 49 ॥
പ്രണഷ്ടസ്യ യഥാലാഭോ യഥാ ഹര്ഷോ മഹോദയേ ।
തഥൈവാഗമനം മന്യേ സ്വാഗതം തേ മഹാമുനേ ॥ 50 ॥
കം ച തേ പരമം കാമം കരോമി കിമു ഹര്ഷിതഃ ॥ 51 ॥
പാത്രഭൂതോഽസി മേ ബ്രഹ്മംദിഷ്ടയാ പ്രാപ്താഽസി കൌശിക ।
അദ്യ മേ സഫലം ജന്മ ജീവിതം ച സുജീവിതമ് ॥ 52 ॥
പൂർവം രാജര്ഷിശബ്ദേന തപസാ ദ്യോതിതപ്രഭഃ ।
ബ്രഹ്മര്ഷിത്വമനുപ്രാപ്തഃ പൂജ്യോഽസി ബഹുധാ മയാ ॥ 53 ॥
തദദ്ഭുതമിദം ബ്രഹ്മന്പവിത്രം പരമം മമ ।
ശുഭക്ഷേത്രഗതശ്ചാഹം തവ സംദര്ശനാത്പ്രഭോ ॥ 54 ॥
ബ്രൂഹി യത്പ്രാര്ഥിതം തുഭ്യം കാര്യമാഗമനം പ്രതി ।
ഇച്ഛാമ്യനുഗൃഹീതോഽഹം ത്വദര്ഥപരിവൃദ്ധയേ ॥ 55 ॥
കാര്യസ്യ ന വിമര്ശം ച ഗംതുമര്ഹസി കൌശിക ।
കര്താ ചാഹമശേഷേണ ദൈവതം ഹി ഭവാന്മമ ॥ 56 ॥
മമ ചായമനുപ്രാപ്തോ മഹാനഭ്യുദയോ ദ്വിജ ।
തവാഗമനജഃ കൃത്സ്നോ ധര്മശ്ചാനുത്തമോ മമ ॥ 57 ॥
ഇതി ഹൃദയസുഖം നിശമ്യ വാക്യം ശ്രുതിസുഖമാത്മവതാ വിനീതമുക്തമ് ।
പ്രഥിതഗുണയശാ ഗുണൈർവിശിഷ്ടഃ പരമഋഷിഃ പരമം ജഗാമ ഹര്ഷമ് ॥ 58 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ ബാലകാംഡേ അഷ്ടാദശസ്സര്ഗഃ ॥
