శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాండమ్ ।
అథ ద్వావింశస్సర్గః ।
అథ తం వ్యథయా దీనం సవిశేషమమర్షితమ్ ।
శ్వసంతమివ నాగేంద్రం రోషవిస్ఫారితేక్షణమ్ ॥ 1 ॥
ఆసాద్య రామస్సౌమిత్రిం సుహృదం భ్రాతరం ప్రియమ్ ।
ఉవాచేదం స ధైర్యేణ ధారయన్సత్త్వమాత్మవాన్ ॥ 2 ॥
అథ తం వ్యథయా దీనం సవిశేషమమర్షితమ్ ।
శ్వసంతమివ నాగేంద్రం రోషవిస్ఫారితేక్షణమ్ ॥ 3 ॥
ఆసాద్య రామస్సౌమిత్రిం సుహృదం భ్రాతరం ప్రియమ్ ।
ఉవాచేదం స ధైర్యేణ ధారయన్సత్త్వమాత్మవాన్ ॥ 4 ॥
నిగృహ్య రోషం శోకం చ ధైర్యమాశ్రిత్య కేవలమ్ ।
అవమానం నిరస్యేమం గృహీత్వా హర్షముత్తమమ్ ॥ 5 ॥
ఉపక్లృప్తం హి యత్కించిదభిషేకార్థమద్య మే సర్వం విసర్జయ క్షిప్రం కురు కార్యం నిరత్యయమ్ ॥ 6 ॥
సౌమిత్రే యోఽభిషేకార్థే మమ సంభార సంభ్రమః ।
అభిషేకనివృత్త్యర్థే సోఽస్తు సంభారసంభ్రమః ॥ 7 ॥
యస్యా మదభిషేకార్థే మానసం పరితప్యతే ।
మాతా మే సా యథా న స్యాత్సవిశంకా తథా కురు ॥ 8 ॥
తస్యాశ్శంకామయం దుఃఖం ముహూర్తమపి నోత్సహే ।
మనసి ప్రతిసంజాతం సౌమిత్రేఽహముపేక్షితుమ్ ॥ 9 ॥
న బుద్ధిపూర్వం నాబుద్ధం స్మరామీహ కదాచన ।
మాతృణాం వా పితుర్వాఽహం కృతమల్పం చ విప్రియమ్ ॥ 10 ॥
సత్యస్సత్యాభిసంధశ్చ నిత్యం సత్యపరాక్రమః ।
పరలోకభయాద్భీతో నిర్భయోఽస్తు పితా మమ ॥ 11 ॥
తస్యాఽపి హి భవేదస్మిన్కర్మణ్యప్రతిసంహృతే ।
సత్యం నేతి మనస్తాపస్తస్య తాపస్తపేచ్చ మామ్ ॥ 12 ॥
అభిషేకవిధానం తు తస్మాత్సంహృత్య లక్ష్మణ ।
అన్వగేవాహమిచ్ఛామి వనం గంతుమితఃపునః ॥ 13 ॥
మమ ప్రవ్రాజనాదద్య కృతకృత్యా నృపాత్మజా ।
సుతం భరతమవ్యగ్రమభిషేచయితా తతః ॥ 14 ॥
మయి చీరాజినధరే జటామండలధారిణి ।
గతేఽరణ్యం చ కైకేయ్యా భవిష్యతి మనస్సుఖమ్ ॥ 15 ॥
బుద్ధిః ప్రణీతా యేనేయం మనశ్చ సుసమాహితమ్ ।
తం తు నార్హామి సంక్లేష్టుం ప్రవ్రజిష్యామి మా చిరమ్ ॥ 16 ॥
కృతాంతస్త్వేవ సౌమిత్రే ద్రష్టవ్యో మత్ప్రవాసనే ।
రాజ్యస్య చ వితీర్ణస్య పునరేవ నివర్తనే ॥ 17 ॥
కైకేయ్యాః ప్రతిపత్తిర్హి కథం స్యాన్మమ పీడనే ।
యది భావో న దైవోఽయం కృతాంతవిహితో భవేత్ ॥ 18 ॥
జానాసి హి యథా సౌమ్య న మాతృషు మమాంతరమ్ ।
భూతపూర్వం విశేషో వా తస్యా మయి సుతేఽపి వా ॥ 19 ॥
సోఽభిషేకనివృత్త్యర్థైప్రవాసార్థైశ్చ దుర్వచైః ।
ఉగ్రైర్వాక్యైరహం తస్యా నాన్యద్దైవాత్సమర్థయే ॥ 20 ॥
కథం ప్రకృతిసంపన్నా రాజపుత్రీ తథాగుణా ।
బ్రూయాత్సా ప్రాకృతేవ స్త్రీ మత్పీడాం భర్తృసన్నిధౌ ॥ 21 ॥
యదచింత్యంతు తద్దైవం భూతేష్వపి న విహన్యతే ।
వ్యక్తం మయి చ తస్యాం చ పతితో హి విపర్యయః ॥ 22 ॥
కశ్చిద్దైవేన సౌమిత్రే యోద్ధుముత్సహతే పుమాన్ ।
యస్య న గ్రహణం కించిత్కర్మణోఽన్యత్ర దృశ్యతే ॥ 23 ॥
సుఖదుఃఖే భయక్రోధౌ లాభాలాభౌ భవాభవౌ ।
యచ్చ కించిత్తథాభూతం నను దైవస్య కర్మ తత్ ॥ 24 ॥
ఋషయోఽప్యుగ్రతపసో దైవేనాభిప్రపీడితాః ।
ఉత్సృజ్య నియమాంస్తీవ్రాన్భ్రశ్యంతే కామమన్యుభిః ॥ 25 ॥
అసంకల్పితమేవేహ యదకస్మాత్ప్రవర్తతే ।
నివర్త్యారంభమారబ్ధం నను దైవస్య కర్మ తత్ ॥ 26 ॥
ఏతయా తత్త్వయా బుద్ధ్యా సంస్తభ్యాత్మానమాత్మనా ।
వ్యాహతేఽప్యభిషేకే మే పరితాపో న విద్యతే ॥ 27 ॥
తస్మాదపరితాపస్సంస్త్వమప్యనువిధాయ మామ్ ।
ప్రతిసంహారయ క్షిప్రమాభిషేచనికీం క్రియామ్ ॥ 28 ॥
ఏభిరేవ ఘటై స్సర్వైరభిషేచనసంభృతైః ।
మమ లక్ష్మణ తాపస్యే వ్రతస్నానం భవిష్యతి ॥ 29 ॥
అథవా కిం మమైతేన రాజద్రవ్యమయేన తు ।
ఉద్ధృతం మే స్వయం తోయం వ్రతాదేశం కరిష్యతి ॥ 30 ॥
మా చ లక్ష్మణ సంతాపం కార్షీర్లక్ష్మ్యా విపర్యయే ।
రాజ్యం వా వనవాసో వా వనవాసో మహోదయః ॥ 31 ॥
న లక్ష్మణాస్మిన్ఖలు కర్మవిఘ్నే మాతా యవీయస్యతిశంకనీయా ।
దైవాభిపన్నా హి వదత్యనిష్టం జానాసి దైవం చ తథా ప్రభావమ్ ॥ 32 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాండే ద్వావింశస్సర్గః ॥
