శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాండమ్ ।
అథ పంచచత్వారింశస్సర్గః ।
అనురక్తా మహాత్మానం రామం సత్యపరాక్రమమ్ ।
అనుజగ్ముః ప్రయాంతం తం వనవాసాయ మానవాః ॥ 1 ॥
నివర్తితేఽపి చ బలాత్సుహృద్వర్గే చ రాజని ।
నైవ తే సంన్యవర్తంత రామస్యానుగతా రథమ్ ॥ 2 ॥
అయోధ్యానిలయానాం హి పురుషాణాం మహాయశాః ।
బభూవ గుణసంపన్నః పూర్ణచంద్ర ఇవ ప్రియః ॥ 3 ॥
స యాచ్యమానః కాకుత్స్థః స్వాభిః ప్రకృతిభిస్తదా ।
కుర్వాణః పితరం సత్యం వనమేవాన్వపద్యత ॥ 4 ॥
అవేక్షమాణః సస్నేహం చక్షుషా ప్రపిబన్నివ ।
ఉవాచ రామః స్నేహేన తాః ప్రజాః స్వాః ప్రజా ఇవ ॥ 5 ॥
యా ప్రీతిర్బహుమానశ్చ మయ్యయోధ్యానివాసినామ్ ।
మత్ప్రియార్థం విశేషేణ భరతే సా నివేశ్యతామ్ ॥ 6 ॥
స హి కల్యాణచారిత్రః కైకేయ్యానందవర్ధనః ।
కరిష్యతి యథావద్వః ప్రియాణి చ హితాని చ ॥ 7 ॥
జ్ఞానవృద్ధో వయోబాలో మృదుర్వీర్యగుణాన్వితః ।
అనురూపః స వో భర్తా భవిష్యతి భయాపహః ॥ 8 ॥
స హి రాజగుణైర్యుక్తో యువరాజః సమీక్షితః ।
అపి చాపి మయా శిష్టైః కార్యం వో భర్తృశాసనమ్ ॥ 9 ॥
న చ సంతప్యేద్యథా చాసౌ వనవాసం గతే మయి ।
మహారాజస్తథా కార్యో మమ ప్రియచికీర్షయా ॥ 10 ॥
యథా యథా దాశరథి ర్ధర్మ ఏవాస్థితోఽభవత్ ।
తథా తథా ప్రకృతయో రామం పతిమకామయన్ ॥ 11 ॥
బాష్పేణ పిహితం దీనం రామః సౌమిత్రిణా సహ ।
చకర్షేవ గుణైర్బద్ధ్వా జనం పురనివాసినమ్ ॥ 12 ॥
తే ద్విజాస్త్రివిధం వృద్ధా జ్ఞానేన వయసౌజసా ।
వయః ప్రకంపశిరసో దూరాదూచురిదం వచః ॥ 13 ॥
వహంతో జవనా రామం భో భో జాత్యాస్తురంగమాః ।
నివర్తధ్వం న గంతవ్యం హితా భవత భర్తరి ॥ 14 ॥
కర్ణవంతి హి భూతాని విశేషేణ తురంగమాః ।
యూయం తస్మాన్నివర్తధ్వం యాచనాం ప్రతివేదితాః ॥ 15 ॥
ధర్మతః స విశుద్ధాత్మా వీరః శుభదృఢవ్రతః ।
ఉపవాహ్యస్తు వో భర్తా నాపవాహ్యః పురాద్వనమ్ ॥ 16 ॥
ఏవమార్తప్రలాపాంస్తాన్ వృద్ధాన్ ప్రలపతో ద్విజాన్ ।
అవేక్ష్య సహసా రామో రథాదవతతార హ ॥ 17 ॥
పద్భ్యామేవ జగామాథ ససీత స్సహలక్ష్మణః ।
సన్నికృష్టపదన్యాసో రామో వనపరాయణః ॥ 18 ॥
ద్విజాతీంస్తు పదాతీంస్తాన్ రామశ్చారిత్రవత్సలః ।
న శశాక ఘృణాచక్షుః పరిమోక్తుం రథేన సః ॥ 19 ॥
గచ్ఛంతమేవ తం దృష్ట్వా రామం సంభ్రాంతచేతసః ।
ఊచుః పరమసంతప్తా రామం వాక్యమిదం ద్విజాః ॥ 20 ॥
బ్రాహ్మణ్యం సర్వమేతత్త్వాం బ్రహ్మణ్యమనుగచ్ఛతి ।
ద్విజస్కంధాధిరూఢాస్త్వామగ్నయోఽప్యనుయాంత్యమీ ॥ 21 ॥
వాజపేయసముత్థాని ఛత్రాణ్యేతాని పశ్య నః ।
పృష్ఠతోఽనుప్రయాతాని మేఘానివ జలాత్యయే ॥ 22 ॥
అనవాప్తాతపత్రస్య రశ్మిసంతాపితస్య తే ।
ఏభిశ్ఛాయాం కరిష్యామః స్వైశ్ఛత్రైర్వాజపేయికైః ॥ 23 ॥
యా హి నః సతతం బుద్ధిర్వేదమంత్రానుసారిణీ ।
త్వత్కృతే సా కృతా వత్స వనవాసానుసారిణీ ॥ 24 ॥
హృదయేష్వేవ తిష్ఠంతి వేదా యే నః పరం ధనమ్ ।
వత్స్యంత్యపి గృహేష్వేవ దారాశ్చారిత్రరక్షితాః ॥ 25 ॥
న పునర్నిశ్చయః కార్యస్త్వద్గతౌ సుకృతా మతిః ।
త్వయి ధర్మవ్యపేక్షే తు కిం స్యాద్ధర్మపథే స్థితమ్ ॥ 26 ॥
యాచితో నో నివర్తస్వ హంసశుక్లశిరోరుహైః ।
శిరోభిర్నిభృతాచార మహీపతనపాంసులైః ॥ 27 ॥
బహూనాం వితతా యజ్ఞా ద్విజానాం య ఇహాగతాః ।
తేషాం సమాప్తిరాయత్తా తవ వత్స నివర్తనే ॥ 28 ॥
భక్తిమంతి హి భూతాని జంగమాజంగమాని చ ।
యాచమానేషు రామ త్వం భక్తిం భక్తేషు దర్శయ ॥ 29 ॥
అనుగంతుమశక్తా స్త్వాం మూలైరుద్ధతవేగినః ।
ఉన్నతా వాయువేగేన విక్రోశంతీవ పాదపాః ॥ 30 ॥
నిశ్చేష్టాహారసంచారా వృక్షైకస్థానవిష్ఠితాః ।
పక్షిణోఽపి ప్రయాచంతే సర్వభూతానుకంపినమ్ ॥ 31 ॥
ఏవం విక్రోశతాం తేషాం ద్విజాతీనాం నివర్తనే ।
దదృశే తమసా తత్ర వారయంతీవ రాఘవమ్ ॥ 32 ॥
తతః సుమంత్రోఽపి రథాద్విముచ్య శ్రాంతాన్హయాన్సంపరివర్త్య శీఘ్రమ్ ।
పీతోదకాంస్తోయపరిప్లుతాంగా నచారయద్వై తమసావిదూరే ॥ 33 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాండే పంచచత్వారింశస్సర్గః ॥
