శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాండమ్ ।
అథ షోడశాధికశతతమస్సర్గః ।
ప్రతిప్రయాతే భరతే వసన్రామస్తపోవనే ।
లక్షయామాస సోద్వేగమథౌత్సుక్యం తపస్వినామ్ ॥ 1 ॥
యే తత్ర చిత్రకూటస్య పురస్తాత్తాపసాశ్రమే ।
రామమాశ్రిత్య నిరతాస్తానలక్షయదుత్సుకాన్ ॥ 2 ॥
నయనైర్బ్రుకుటీభిశ్చ రామం నిర్దిశ్య శంకితాః ।
అన్యోన్యముపజల్పంత శ్శనైశ్చక్రుర్మిథః కథాః ॥ 3 ॥
తేషామౌత్సుక్యమాలక్ష్య రామస్త్వాత్మని శంకితః ।
కృతాంజలిరువాచేదమృషిం కులపతిం తతః ॥ 4 ॥
న కచ్చిద్భగవన్కించిత్పూర్వవృత్తమిదం మయి ।
దృశ్యతే వికృతం యేన విక్రియంతే తపస్వినః ॥ 5 ॥
ప్రమాదాచ్చరితం కచ్చిత్కించిన్నావరజస్య మే ।
లక్ష్మణస్యర్షిభిదృష్టం నానురూపమివాత్మనః ॥ 6 ॥
కచ్చిచ్ఛుశ్రూషమాణా వ శ్శుశ్రూషణపరా మయి ।
ప్రమదాఽభ్యుచితాం వృత్తిం సీతా యుక్తం న వర్తతే ॥ 7 ॥
అథర్షిర్జరయా వృద్ధస్తపసా చ జరాం గతః ।
వేపమాన ఇవోవాచ రామం భూతదయాపరమ్ ॥ 8 ॥
కుతః కల్యాణసత్త్వాయాః కల్యాణాభిరతేస్తథా ।
చలనం తాత వైదేహ్యాస్తపస్విషు విశేషతః ॥ 9 ॥
త్వన్నిమిత్తమిదం తావత్తాపసాన్ప్రతివర్తతే ।
రక్షోభ్యస్తేన సంవిగ్నాః కథయంతి మిథః కథాః ॥ 10 ॥
రావణావరజః కశ్చిత్ ఖరో నామేహ రాక్షసః ।
ఉత్పాట్య తాపసాన్సర్వాంజనస్థాననికేతనాన్ ॥ 11 ॥
ధృష్టశ్చ జితకాశీ చ నృశంసః పురుషాదకః ।
అవలిప్తశ్చ పాపశ్చ త్వాం చ తాత న మృష్యతే ॥ 12 ॥
త్వం యదాప్రభృతి హ్యస్మిన్నాశ్రమే తాత వర్తసే ।
తదాప్రభృతి రక్షాంసి విప్రకుర్వంతి తాపసాన్ ॥ 13 ॥
దర్శయంతి హి బీభత్సైః క్రూరైర్భీషణకైరపి ।
నానారూపైర్విరూపైశ్చ రూపైర్వికృతదర్శనైః ॥ 14 ॥
అప్రశస్తైశుచిభిస్సంప్రయోజ్య చ తాపసాన్ ।
ప్రతిధ్నంత్యపరాన్క్షిప్రమనార్యాః పురతః స్థితాః ॥ 15 ॥
తేషు తేష్వాశ్రమస్థానేష్వబుద్ధమవలీయ చ ।
రమంతే తాపసాం స్తత్ర నాశయంతోఽల్పచేతసః ॥ 16 ॥
అపక్షిపంతి స్రుగ్భాండానగ్నీస్నించంతి వారిణా ।
కలశాంశ్చ ప్రమధ్నంతి హవనే సముపస్థితే ॥ 17 ॥
తైర్దురాత్మభిరామృష్టానాశ్రమాన్ప్రజిహాసవః ।
గమనాయాన్యదేశస్య చోదయంత్యృషయోఽద్య మామ్ ॥ 18 ॥
తత్పురా రామ శారీరాముపహింసాం తపస్విషు ।
దర్శయంతి హి దుష్టాస్తే త్యక్ష్యామ ఇమమాశ్రమమ్ ॥ 19 ॥
బహుమూలఫలం చిత్రమవిదూరాదితో వనమ్ ।
పురాణాశ్రమమేవాహం శ్రయిష్యే సగణః పునః ॥ 20 ॥
ఖరస్త్వయ్యపి చాయుక్తం పురా తాత ప్రవర్తతే ।
సహాస్మాభిరితో గచ్ఛ యది బుద్ధిః ప్రవర్తతే ॥ 21 ॥
సకలత్రస్య సందేహో నిత్యం యత్తస్య రాఘవ ।
సమర్థస్యాపి హి సతో వాసో దుఃఖమిహాద్య తే ॥ 22 ॥
ఇత్యుక్తవంతం స్తంరామ రాజపుత్రస్తపస్వినమ్ ।
న శశాకోత్తరైర్వాక్యైరవరోద్ధుం సముత్సుకమ్ ॥ 23 ॥
అభినంద్య సమాపృచ్ఛ్య సమాధాయ చ రాఘవమ్ ।
స జగామాశ్రమం త్యక్త్వా కులైః కులపతిస్సహ ॥ 24 ॥
రామః సంసాద్య ఋషిగణమనుగమనాద్దేశాత్తస్మాత్కులపతిమభివాద్య ఋషిమ్ ।
సమ్యక్ప్రీతైస్తైరనుమత ఉపదిష్టార్థః పుణ్యం వాసాయ స్వనిలయముపసంపేదే ॥ 25 ॥
ఆశ్రమమృషివిరహితం ప్రభుః క్షణమపిన జహౌ స రాఘవః ।
రాఘవం హి సతతమనుగతా స్తాపసాశ్చార్షచరిత ధృతగుణాః ॥ 26 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాండే షోడశాధికశతతమస్సర్గః ॥
