శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే సుందరకాండమ్ ।
అథ పంచత్రింశస్సర్గః ।
తాం తు రామకథాం శ్రుత్వా వైదేహీ వానరర్షభాత్ ।
ఉవాచ వచనం సాంత్వమిదం మధురయా గిరా ॥ 1 ॥
క్వ తే రామేణ సంసర్గః కథం జానాసి లక్ష్మణమ్ ।
వానరాణాం నరాణాం చ కథమాసీత్సమాగమః ॥ 2 ॥
యాని రామస్య లింగాని లక్ష్మణస్య చ వానర ।
తాని భూయస్సమాచక్ష్వ న మాం శోకస్సమావిశేత్ ॥ 3 ॥
కీదృశం తస్య సంస్థానం రూపం రామస్య కీదృశమ్ ।
కథమూరూ కథం బాహూ లక్ష్మణస్య చ శంస మే ॥ 4 ॥
ఏవముక్తస్తు వైదేహ్యా హనుమాన్మారుతాత్మజః ।
తతో రామం యథాతత్త్వమాఖ్యాతుముపచక్రమే ॥ 5 ॥
జానంతీ బత దిష్ట్యా మాం వైదేహి పరిపృచ్ఛసి ।
భర్తుః కమలపత్త్రాక్షి సంస్థానం లక్ష్మణస్య చ ॥ 6 ॥
యాని రామస్య చిహ్నాని లక్ష్మణస్య చ యాని వై ।
లక్షితాని విశాలాక్షి వదతశ్శృణు తాని మే ॥ 7 ॥
రామః కమలపత్త్రాక్ష స్సర్వసత్త్వమనోహరః ।
రూపదాక్షిణ్యసంపన్నః ప్రసూతో జనకాత్మజే ॥ 8 ॥
తేజసాఽదిత్య సంకాశః క్షమయా పృథివీసమః ।
బృహస్పతిసమో బుద్ధ్యా యశసా వాసవోపమః ॥ 9 ॥
రక్షితా జీవలోకస్య స్వజనస్యాభిరక్షితా ।
రక్షితా స్వస్య వృత్తస్య ధర్మస్య చ పరంతపః ॥ 10 ॥
రామో భామిని లోకస్య చాతుర్వర్ణ్యస్య రక్షితా ।
మర్యాదానాం చ లోకస్య కర్తా కారయితా చ సః ॥ 11 ॥
అర్చిష్మానర్చితోఽత్యర్థం బ్రహ్మచర్యవ్రతే స్థితః ।
సాధూనాముపకారజ్ఞః ప్రచారజ్ఞశ్చ కర్మణామ్ ॥ 12 ॥
రాజవిద్యావినీతశ్చ బ్రాహ్మణానాముపాసితా ।
శ్రుతవాన్శీలసంపన్నో వినీతశ్చ పరంతపః ॥ 13 ॥
యజుర్వేదవినీతశ్చ వేదవిద్భిస్సుపూజితః ।
ధనుర్వేదే చ వేదేషు వేదాంగేషు చ నిష్ఠితః ॥ 14 ॥
విపులాంసో మహాబాహుః కంబుగ్రీవశ్శుభాననః ।
గూఢజత్రుస్సుతామ్రాక్షో రామో దేవి జనై శ్శ్రుతః ॥ 15 ॥
దుందుభిస్వననిర్ఘోష స్స్నిగ్ధవర్ణః ప్రతాపవాన్ ।
సమ స్సమవిభక్తాంగో వర్ణం శ్యామం సమాశ్రితః ॥ 16 ॥
త్రిస్థిరస్త్రిప్రలంబశ్చ త్రిసమస్త్రిషు చోన్నతః ।
త్రితామ్రస్త్రిషు చ స్నిగ్ధో గంభీరస్త్రిషు నిత్యశః ॥ 17 ॥
త్రివలీవాంస్త్ర్యవనతశ్చతుర్వ్యంగస్త్రిశీర్షవాన్ ।
చతుష్కలశ్చతుర్లేఖశ్చతుష్కిష్కుశ్చతు స్సమః ॥ 18 ॥
చతుర్దశసమద్వంద్వశ్చతుర్దంష్ట్రశ్చతుర్గతిః ।
మహోష్ఠహనునాసశ్చ పంచస్నిగ్ధోఽష్టవంశవాన్ ॥ 19 ॥
దశపద్మో దశబృహత్త్రిభిర్వ్యాప్తో ద్విశుక్లవాన్ ।
షడున్నతో నవతనుస్త్రిభిర్వ్యాప్నోతి రాఘవః ॥ 20 ॥
సత్యధర్మపరశ్శ్రీమాన్ సంగ్రహానుగ్రహే రతః ।
దేశకాలవిభాగజ్ఞస్సర్వలోకప్రియంవదః ॥ 21 ॥
భ్రాతా తస్య చ ద్వైమాత్రస్సౌమిత్రిరపరాజితః ।
అనురాగేణ రూపేణ గుణైశ్చైవ తథావిధః ॥ 22 ॥
తావుభౌ నరశార్దూలౌ త్వద్దర్శనసముత్సుకౌ ।
విచిన్వంతౌ మహీం కృత్స్నామస్మాభిరభిసంగతౌ ॥ 23 ॥
త్వామేవ మార్గమాణౌ తౌ విచరంతౌ వసుంధరామ్ ।
దదర్శతుర్మృగపతిం పూర్వజేనావరోపితమ్ ॥ 24 ॥
ఋశ్యమూకస్య పృష్ఠే తు బహుపాదపసంకులే ।
భ్రాతుర్భయార్తమాసీనం సుగ్రీవం ప్రియదర్శనమ్ ॥ 25 ॥
వయం తు హరిరాజం తం సుగ్రీవం సత్యసంగరమ్ ।
పరిచర్యామహే రాజ్యాత్పూర్వజేనావరోపితమ్ ॥ 26 ॥
తతస్తౌ చీరవసనౌ ధనుః ప్రవరపాణినౌ ।
ఋశ్యమూకస్య శైలస్య రమ్యం దేశముపాగతౌ ॥ 27 ॥
స తౌ దృష్ట్వా నరవ్యాఘ్రౌ ధన్వినౌ వానరర్షభః ।
అవప్లుతో గిరేస్తస్య శిఖరం భయమోహితః ॥ 28 ॥
తతస్స శిఖరే తస్మిన్వానరేంద్రో వ్యవస్థితః ।
తయోస్సమీపం మామేవ ప్రేషయామాస సత్వరమ్ ॥ 29 ॥
తావహం పురుషవ్యాఘ్రౌ సుగ్రీవవచనాత్ప్రభూ ।
రూపలక్షణసంపన్నౌ కృతాంజలిరుపస్థితః ॥ 30 ॥
తౌ పరిజ్ఞాతతత్త్వార్థౌ మయా ప్రీతిసమన్వితౌ ।
పృష్ఠమారోప్య తం దేశం ప్రాపితౌ పురుషర్షభౌ ॥ 31 ॥
నివేదితౌ చ తత్త్వేన సుగ్రీవాయ మహాత్మనే ।
తయోరన్యోన్యసల్లాపాద్భృశం ప్రీతిరజాయత ॥ 32 ॥
తతస్తౌ ప్రీతిసంపన్నౌ హరీశ్వరనరేశ్వరౌ ।
పరస్పరకృతాశ్వాసౌ కథయా పూర్వవృత్తయా ॥ 33 ॥
తతస్స సాంత్వయామాస సుగ్రీవం లక్ష్మణాగ్రజః ।
స్త్రీహేతోర్వాలినా భ్రాత్రా నిరస్తమురుతేజసా ॥ 34 ॥
తతస్త్వన్నాశజం శోకం రామస్యాక్లిష్టకర్మణః ।
లక్ష్మణో వానరేంద్రాయ సుగ్రీవాయ న్యవేదయత్ ॥ 35 ॥
స శ్రుత్వా వానరేంద్రస్తు లక్ష్మణేనేరితం వచః ।
తదాసీన్నిష్ప్రభోఽత్యర్థం గ్రహగ్రస్త ఇవాంశుమాన్ ॥ 36 ॥
తతస్త్వద్గాత్రశోభీని రక్షసా హ్రియమాణయా ।
యాన్యాభరణజాలాని పాతితాని మహీతలే ॥ 37 ॥
తాని సర్వాణి రామాయ ఆనీయ హరియూథపాః ।
సంహృష్టా దర్శయామాసుర్గతిం తు న విదుస్తవ ॥ 38 ॥
తాని రామాయ దత్తాని మయైవోపహృతాని చ ।
స్వనవంత్యవకీర్ణాని తస్మిన్విగతచేతసి ॥ 39 ॥
తాన్యంకే దర్శనీయాని కృత్వా బహువిధం తవ ।
తేన దేవప్రకాశేన దేవేన పరిదేవితమ్ ॥ 40 ॥
పశ్యతస్తాని రుదతస్తామ్యతశ్చ పునః పునః ।
ప్రాదీపయందాశరథేస్తాని శోకహుతాశనమ్ ॥ 41 ॥
శయితం చ చిరం తేన దుఃఖార్తేన మహాత్మనా ।
మయాపి వివిధైర్వాక్యైః కృచ్ఛ్రాదుత్థాపితః పునః ॥ 42 ॥
తాని దృష్ట్వా మహాబాహుర్దర్శయిత్వా ముహుర్ముహుః ।
రాఘవస్సహ సౌమిత్రిస్సుగ్రీవే స న్యవేదయత్ ॥ 43 ॥
స తవాదర్శనాదార్యే రాఘవః పరితప్యతే ।
మహతా జ్వలతా నిత్యమగ్నినేవాగ్నిపర్వతః ॥ 44 ॥
త్వత్కృతే తమనిద్రా చ శోకశ్చింతా చ రాఘవమ్ ।
తాపయంతి మహాత్మానమగ్న్యగారమివాగ్నయః ॥ 45 ॥
తవాదర్శనశోకేన రాఘవః ప్రవిచాల్యతే ।
మహతా భూమికంపేన మహానివ శిలోచ్చయః ॥ 46 ॥
కాననాని సురమ్యాణి నదీః ప్రస్రవణాని చ ।
చరన్న రతిమాప్నోతి త్వామపశ్యన్నృపాత్మజే ॥ 47 ॥
స త్వాం మనుజశార్దూలః క్షిప్రం ప్రాప్స్యతి రాఘవః ।
సమిత్రబాంధవం హత్వా రావణం జనకాత్మజే ॥ 48 ॥
సహితౌ రామసుగ్రీవావుభావకురుతాం తదా ।
సమయం వాలినం హంతుం తవ చాన్వేషణం తథా ॥ 49 ॥
తతస్తాభ్యాం కుమారాభ్యాం వీరాభ్యాం స హరీశ్వరః ।
కిష్కింధాం సముపాగమ్య వాలీ యుద్ధే నిపాతితః ॥ 50 ॥
తతో నిహత్య తరసా రామో వాలినమాహవే ।
సర్వర్క్షహరిసంఘానాం సుగ్రీవమకరోత్పతిమ్ ॥ 51 ॥
రామసుగ్రీవయోరైక్యం దేవ్యేవం సమజాయత ।
హనుమంతం చ మాం విద్ధి తయోర్దూతమిహాగతమ్ ॥ 52 ॥
స్వరాజ్యం ప్రాప్య సుగ్రీవస్సమానీయ హరీశ్వరాన్ ।
త్వదర్థం ప్రేషయామాస దిశో దశ మహాబలాన్ ॥ 53 ॥
ఆదిష్టా వానరేంద్రేణ సుగ్రీవేణ మహౌజసా ।
అద్రిరాజప్రతీకాశాస్సర్వతః ప్రస్థితౌ మహీమ్ ॥ 54 ॥
తతస్తే మార్గమాణా వై సుగ్రీవవచనాతురాః ।
చరంతి వసుధాం కృత్స్నాం వయమన్యే చ వానరాః ॥ 55 ॥
అంగదో నామ లక్ష్మీవాన్వాలిసూనుర్మహాబలః ।
ప్రస్థితః కపిశార్దూలస్త్రిభాగబలసంవృతః ॥ 56 ॥
తేషాం నో విప్రణష్టానాం వింధ్యే పర్వతసత్తమే ।
భృశం శోకపరీతానామహోరాత్రగణా గతాః ॥ 57 ॥
తే వయం కార్యనైరాశ్యాత్కాలస్యాతిక్రమేణ చ ।
భయాచ్చ కపిరాజస్య ప్రాణాంస్త్యక్తుం వ్యవస్థితాః ॥ 58 ॥
విచిత్య వనదుర్గాణి గిరిప్రస్రవణాని చ ।
అనాసాద్య పదం దేవ్యాః ప్రాణాంస్త్యక్తుం సముద్యతాః ॥ 59 ॥
దృష్ట్వా ప్రాయోపవిష్టాంశ్చ సర్వాన్వానరపుంగవాన్ ।
భృశం శోకార్ణవే మగ్నః పర్యదేవయదంగదః ॥ 60 ॥
తవ నాశం చ వైదేహి వాలినశ్చ వధం తథా ।
ప్రాయోపవేశమస్మాకం మరణం చ జటాయుషః ॥ 61 ॥
తేషాం నస్వామిసందేశాన్నిరాశానాం ముమూర్షతామ్ ।
కార్యహేతోరివాయాతశ్శకునిర్వీర్యవాన్మహాన్ ॥ 62 ॥
గృధ్రరాజస్య సోదర్యః సంపాతిర్నామ గృధ్రరాట్ ।
శ్రుత్వా భ్రాతృవధం కోపాదిదం వచనమబ్రవీత్ ॥ 63 ॥
యవీయాన్కేన మే భ్రాతా హతః క్వ చ నిపాతితః ।
ఏతదాఖ్యాతుమిచ్ఛామి భవద్భిర్వానరోత్తమాః ॥ 64 ॥
అంగదోఽకథయత్తస్య జనస్థానే మహద్వధమ్ ।
రక్షసా భీమరూపేణ త్వాముద్దిశ్య యథాతథమ్ ॥ 65 ॥
జటాయుషో వధం శ్రుత్వా దుఃఖితస్సోఽరుణాత్మజః ।
త్వాం శశంస వరారోహే వసంతీం రావణాలయే ॥ 66 ॥
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా సంపాతేః ప్రీతివర్ధనమ్ ।
అంగదప్రముఖాస్తూర్ణం తతస్సంప్రస్థితా వయమ్ ॥ 67 ॥
వింధ్యాదుత్థాయ సంప్రాప్తా స్సాగరస్యాంతముత్తరమ్ ।
త్వద్ధర్శనకృతోత్సాహా హృష్టాస్తుష్టాః ప్లవంగమాః ॥ 68 ॥
అంగదప్రముఖాస్సర్వే వేలోపాంతముపస్థితాః ।
చింతాం జగ్ముః పునర్భీతాస్త్వద్దర్శనసముత్సుకాః ॥ 69 ॥
అథాహం హరిసైన్యస్య సాగరం ప్రేక్ష్య సీదతః ।
వ్యవధూయ భయం తీవ్రం యోజనానాం శతం ప్లుతః ॥ 70 ॥
లంకా చాపి మయా రాత్రౌ ప్రవిష్టా రాక్షసాకులా ।
రావణశ్చ మయా దృష్టస్త్వం చ శోకపరిప్లుతా ॥ 71 ॥
ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతం యథావృత్తమనందితే ।
అభిభాషస్వ మాం దేవి దూతో దాశరథేరహమ్ ॥ 72 ॥
తం మాం రామకృతోద్యోగం త్వన్నిమిత్తమిహాగతమ్ ।
సుగ్రీవసచివం దేవి బుద్ధ్యస్వ పవనాత్మజమ్ ॥ 73 ॥
కుశలీ తవ కాకుత్స్థస్సర్వశస్త్రభృతాం వరః ।
గురోరారాధనే యుక్తో లక్ష్మణశ్చ సులక్షణః ॥ 74 ॥
తస్య వీర్యవతో దేవి భర్తుస్తవ హితే రతః ।
అహమేకస్తు సంప్రాప్త స్సుగ్రీవవచనాదిహ ॥ 75 ॥
మయేయమసహాయేన చరతా కామరూపిణా ।
దక్షిణా దిగనుక్రాంతా త్వన్మార్గవిచయైషిణా ॥ 76 ॥
దిష్ట్యాహం హరిసైన్యానాం త్వన్నాశమనుశోచతామ్ ।
అపనేష్యామి సంతాపం తవాభిగమశంసనాత్ ॥ 77 ॥
దిష్ట్యా హి మమ న వ్యర్థం దేవి సాగరలంఘనమ్ ।
ప్రాప్స్యామ్యహమిదం దిష్ట్యా త్వద్దర్శనకృతం యశః ॥ 78 ॥
రాఘవశ్చ మహావీర్యః క్షిప్రం త్వామభిపత్స్యతే ।
సమిత్రబాంధవం హత్వా రావణం రాక్షసాధిపమ్ ॥ 79 ॥
మాల్యవాన్నామ వైదేహి గిరీణాముత్తమో గిరిః ।
తతో గచ్ఛతి గోకర్ణం పర్వతం కేసరీ హరిః ॥ 80 ॥
స చ దేవర్షిభిర్దిష్టః పితా మమ మహాకపిః ।
తీర్థే నదీపతేః పుణ్యే శంబసాదనముద్ధరత్ ॥ 81 ॥
తస్యాహం హరిణః క్షేత్రే జాతో వాతేన మైథిలి ।
హనుమానితి విఖ్యాతో లోకే స్వేనైవ కర్మణా ॥ 82 ॥
విశ్వాసార్థం తు వైదేహి భర్తురుక్తా మయా గుణాః ।
అచిరాద్రాఘవో దేవి త్వామితో నయితాఽనఘే ॥ 83 ॥
ఏవం విశ్వాసితా సీతా హేతుభిశ్శోకకర్శితా ।
ఉపపన్నైరభిజ్ఞానైర్దూతం తమవగచ్ఛతి ॥ 84 ॥
అతులం చ గతా హర్షం ప్రహర్షేణ చ జానకీ ।
నేత్రాభ్యాం వక్రపక్ష్మాభ్యాం ముమోచానందజం జలమ్ ॥ 85 ॥
చారు తద్వదనం తస్యాస్తామ్రశుక్లాయతేక్షణమ్ ।
అశోభత విశాలాక్ష్యా రాహుముక్త ఇవోడురాట్ ॥ 86 ॥
హనుమంతం కపిం వ్యక్తం మన్యతే నాన్యథేతి సా ।
అథోవాచ హనూమాంస్తాముత్తరం ప్రియదర్శనామ్ ॥ 87 ॥
ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతం సమాశ్వసిహి మైథిలి ।
కిం కరోమి కథం వా తే రోచతే ప్రతియామ్యహమ్ ॥ 88 ॥
హతేఽసురే సంయతి శంబసాదనే కపిప్రవీరేణ మహర్షిచోదనాత్ ।
తతోఽస్మి వాయుప్రభవో హి మైథిలి ప్రభావతస్తత్ప్రతిమశ్చ వానరః ॥ 89 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే సుందరకాండే పంచత్రింశస్సర్గః ॥
