శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాండమ్ ।
అథ త్రిచత్వారింశస్సర్గః ।
తతః సమీక్ష్య శయనే సన్నం శోకేన పార్థివమ్ ।
కౌశల్యా పుత్రశోకార్తా తమువాచ మహీపతిమ్ ॥ 1 ॥
రాఘవే నరశార్దూలే విషముప్త్వాహిజిహ్మగా ।
విచరిష్యతి కైకేయీ నిర్ముక్తేవ హి పన్నగీ ॥ 2 ॥
వివాస్య రామం సుభగా లబ్ధకామా సమాహితా ।
త్రాసయిష్యతి మాం భూయో దుష్టాహిరివ వేశ్మని ॥ 3 ॥
అథ స్మ నగరే రామశ్చరన్ భైక్షం గృహే వసేత్ ।
కామకారో వరం దాతుమపి దాసం మమాత్మజమ్ ॥ 4 ॥
పాతయిత్వా తు కైకేయ్యా రామం స్థానాద్యథేష్టతః ।
ప్రదిష్టో రక్షసాం భాగః పర్వణీవాహితాగ్నినా ॥ 5 ॥
గజరాజగతిర్వీరో మహాబాహుర్ధనుర్ధరః ।
వనమావిశతే నూనం సభార్య స్సహ లక్ష్మణః ॥ 6 ॥
వనే త్వదృష్టదుఃఖానాం కేకయ్యానుమతే త్వయా ।
త్యక్తానాం వనవాసాయ కాన్వవస్థా భవిష్యతి ॥ 7 ॥
తే రత్నహీనాస్తరుణాః ఫలకాలే వివాసితాః ।
కథం వత్స్యంతి కృపణాః ఫలమూలైః కృతాశనాః ॥ 8 ॥
అపీదానీం స కాలస్స్యాన్మమ శోకక్షయ శ్శివః ।
సభార్యం యత్సహ భ్రాత్రా పశ్యేయమిహ రాఘవమ్ ॥ 9 ॥
శ్రృత్వైవోపస్థితౌ వీరౌ కదాయోధ్యా భవిష్యతి ।
యశస్వినీ హృష్టజనా సూచ్ఛ్రితధ్వజమాలినీ ॥ 10 ॥
కదా ప్రేక్ష్య నరవ్యాఘ్రావరణ్యాత్పునరాగతౌ ।
నందిష్యతి పురీ హృష్టా సముద్ర ఇవ పర్వణి ॥ 11 ॥
కదాఽయోధ్యాం మహాబాహుః పురీం వీరః ప్రవేక్ష్యతి ।
పురస్కృత్య రథే సీతాం వృషభో గోవధూమివ ॥ 12 ॥
కదా ప్రాణిసహస్రాణి రాజమార్గే మమాత్మజౌ ।
లాజైరవకిరిష్యంతి ప్రవిశంతావరిందమౌ ॥ 13 ॥
ప్రవిశంతౌ కదాఽయోధ్యాం ద్రక్ష్యామి శుభకుండలౌ ।
ఉదగ్రాయుధనిస్త్రింశౌ సశ్రృంగావివ పర్వతౌ ॥ 14 ॥
కదాసుమనసః కన్యాద్విజాతీనాం ఫలాని చ ।
ప్రదిశంతః పురీం హృష్టాః కరిష్యంతి ప్రదక్షిణమ్ ॥ 15 ॥
కదా పరిణతో బుద్ధ్యా వయసా చామరప్రభః ।
అభ్యుపైష్యతి ధర్మజ్ఞస్త్రివర్ష ఇవ మాం లలన్ ॥ 16 ॥
నిస్సంశయం మయా మన్యే పురా వీర కదర్యయా ।
పాతుకామేషు వత్సేషు మాతృణాం శాతితాస్స్తనాః ॥ 17 ॥
సాహం గౌరివ సింహేన వివత్సా వత్సలా కృతా ।
కైకేయ్యా పురుషవ్యాఘ్ర బాలవత్సేవ గౌర్బలాత్ ॥ 18 ॥
న హి తావద్గుణైర్జుష్టం సర్వశాస్త్రవిశారదమ్ ।
ఏకపుత్రా వినా పుత్రమహం జీవితుముత్సహే ॥ 19 ॥
న హి మే జీవితే కించిత్సామర్థ్యమిహ కల్ప్యతే ।
అపశ్యంత్యాః ప్రియం పుత్రం మహాబాహుం మహాబలమ్ ॥ 20 ॥
అయం హి మాం దీపయతే సముత్థితః తనూజశోకప్రభవో హుతాశనః ।
మహీమిమాం రశ్మిభిరుద్ధతప్రభః యథా నిదాఘే భగవాన్ దివాకరః ॥ 21 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాండే త్రిచత్వారింశస్సర్గః ॥
