శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాండమ్ ।
అథ అష్టచత్వారింశస్సర్గః ।
భర్తారంనిహతందృష్టవాలక్ష్మణంచమహాబలమ్ ।
విలలాపభృశంసీతాకరుణంశోకకర్శితా ॥ 1 ॥
ఊచుర్లక్షణికాయేమాంపుత్రిణ్యవిధవేతిచ ।
తేఽద్యసర్వేహతేరామేజ్ఞానినోఽనృతవాదినః ॥ 2 ॥
యజ్వనోమహిషీంయేమామూచుఃపత్నీంచసత్త్రిణః ।
తేఽద్యసర్వేహతేరామేజ్ఞానినోఽనృతవాదినః ॥ 3 ॥
ఊచుస్సంశ్రవణేయేమాంద్విజాఃకార్తాంతికాశ్శుభామ్ ।
తేఽద్యసర్వేహతేరామేజ్ఞానినోఽనృతవాదినః ॥ 4 ॥
వీరపార్థివపత్నీత్వాంయేవిదుర్భర్తృపూజితామ్ ।
తేఽద్యసర్వేహతేరామేజ్ఞానినోఽనృతవాదినః ॥ 5 ॥
ఇమానిఖలుపద్మానిపాదయోర్యైఃకులస్త్రియః ।
అధిరాజ్యేఽభిషిచ్యంతేనరేంద్రైఃపతిభిఃసహ ॥ 6 ॥
వైధవ్యంయాంతియైర్నార్యోఽలక్షణైర్భాగ్యదుర్లభాః ।
నాత్మనంతానిపశ్యామిపశ్యంతీహతలక్షణా ॥ 7 ॥
సత్యనామానిపద్మానిస్త్రీణాముక్తానిలక్షణైః ।
తాన్యద్యనిహతేరామేవితథానిభవంతిమే ॥ 8 ॥
కేశాహ్ సూక్ష్మాహ్ సమా నీలా భ్రువౌ చ అసమ్గతే మమ ।
వృత్తే చ అలోమశే జన్ఘే దంతాశ్ చ అవిరలా మమ ॥ 9 ॥
శంఖేనేత్రేకరౌపాదౌగుల్ఫావూరూచమేచితౌ ।
అనువృత్తనఖాస్స్నిగ్ధాస్సమాశ్చాంగులయోమమ ॥ 10 ॥
స్తనౌ చ అవిరలౌ పీనౌ మమ ఇమౌ మగ్న చూచుకౌ ।
మగ్నా చ ఉత్సన్గినీ నాభిహ్ పార్శ్వ ఉరస్కం చ మే చితమ్ ॥ 11 ॥
మమవర్ణోమణినిభోమృదూన్యంగరుహాణిచ ।
ప్రతిష్ఠితాంద్వాదశభిర్మామూచుశ్శుభలక్షణామ్ ॥ 12 ॥
సమగ్రయవమచ్ఛ్రిద్రపాణిపాదంచవర్ణవత్ ।
మందస్మితేత్యేవచమాంకన్యాలాక్షణినోద్విజాః ॥ 13 ॥
ఆధిరాజ్యేఽభిషేకోమేబ్రాహ్మణైఃపతినాసహ ।
కృతాంతకుశలైరుక్తంతత్సర్వంవితథీకృతమ్ ॥ 14 ॥
శోధయిత్వాజనస్థానంప్రవృతతిముపలభ్యచ ।
తీర్త్వాసాగరమక్షోభ్యంభ్రాతరౌగోష్పదేహతౌ ॥ 15 ॥
ననువారుణమాగ్నేయమైంద్రంవాయవ్యమేవచ ।
అస్త్రంబ్రహ్మశిరశ్చైవప్రత్యపద్యతామ్ ॥ 16 ॥
అదృశ్యమానేనరణేమాయయావాసవోపమౌ ।
మమనాథావనాథాయానిహతౌరామలక్ష్మణౌ ॥ 17 ॥
నహిదృష్టిపథంప్రాప్యరాఘవస్యరణేరిపుః ।
జీవన్ప్రంతివర్తేతయద్యపిస్యాన్మనోజవః ॥ 18 ॥
నకలస్యాతిభారోఽస్తికృతాంతశ్చసుదుర్జయః ।
యత్రరామఃసహభ్రాత్రాశేతేయుధినిపాతితః ॥ 19 ॥
నశోచామితథారామంలక్ష్మణంచమహారథమ్ ।
వాత్మానంజననీంచాపియథాశ్వశ్రూంతపస్వినీమ్ ॥ 20 ॥
సాతుచింతయతేనిత్యంసమాప్తవ్రతమాగతమ్ ।
కదాద్రక్ష్యామిసీతాంచలక్ష్మణంచసరాఘవమ్ ॥ 21 ॥
పరిదేవయమానాంతాంరాక్షసీత్రిజటాబ్రవీత్ ।
మావిషాదంకృథాదేవీ భర్తాఽయంతవజీవతి ॥ 22 ॥
కారణానిచవక్ష్యామిమహాంతిసదృశానిచ ।
యథేమౌజీవతోదేవీభ్రాతరౌరామలక్ష్మణౌ ॥ 23 ॥
నహికోపపరీతానిహర్షపర్యుత్సుకానిచ ।
భవంతియుధియోధానాంముఖానినిహతేపతౌ ॥ 24 ॥
ఇదంవిమానంవైదేహీ పుష్పకంనామనామతః ।
దివ్యంత్వాందారయన్నైవంయద్యేతౌగతజీవితౌ ॥ 25 ॥
హతవీరప్రధానాహిగతోత్సాహానిరుద్యమా ।
సేనాభ్రమతిసఙ్ ఖ్యేషుహతకర్ణేవనౌర్జలే ॥ 26 ॥
ఇయంపునరసంభ్రాంతానిరుద్విగ్నాతరస్వినీ ।
సేనారక్షతికాకుత్స్థౌమయాప్రీత్యానివేదితౌ ॥ 27 ॥
సాత్వంభవసువిస్రబ్ధాఅనుమానైస్సుఖోదయైః ।
అహతౌపశ్యకాకుత్స్థౌస్నేహాదేతద్బ్ర్రవీమితే ॥ 28 ॥
అనృతంనోక్తపూర్వంమేనచవక్ష్యేకదాచన ।
చారిత్రసుఖశీలత్వాత్ ప్రవిష్టాఅసిమనఃమమ ॥ 29 ॥
నేమౌశక్యారణేజేతుంసేంద్రైరపిసురాసురైః ।
తాదృశందర్శనందృష్టవామయాచావేదితంతవ ॥ 30 ॥
ఇదంచసుమహచచిత్రంశరైఃపశ్యస్వమైథిలి ।
నిస్సంజ్ఞావప్యుభావేతౌనైవలక్ష్మీర్విముంచతి ॥ 31 ॥
ప్రాయేణగతసత్త్వానాంపురుషాణాంగతాయుషామ్ ।
దృశ్యమానేషువక్త్రేషుపరంభవతివైకృతమ్ ॥ 32 ॥
త్యజశోకంచమోహంచదుఃఖంచజనకాత్మజే ।
రామలక్ష్మణయోరర్థేనాద్యశక్యమజీవితుమ్ ॥ 33 ॥
శుత్వాతువచనంతస్యాఃసీతాసురసుతోపమా ।
కృతాంజలిరువాచేమామేవమస్త్వితిమైథిలి ॥ 34 ॥
విమానంపుష్పకంతత్తుసన్నివర్త్యమనోజవమ్ ।
దీనాత్రిజటయాసీతాలంకామేవప్రవేశితా ॥ 35 ॥
తతస్త్రిజటయాసార్థంపుష్పకాదవరుహ్యసా ।
అశోకవనికామేవరాక్షసీభిఃప్రవేశితా ॥ 36 ॥
ప్రవిశ్యసీతాబహువృక్షషండాంతాంరాక్షసేంద్రస్యవిహారభూమిమ్ ।
సంప్రేక్ష్యసంచింత్యచరాజపుత్రౌపరంవిషాదంసముపాజగామ ॥ 37 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాండే అష్టచత్వారింశస్సర్గః ॥
