శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే సుందరకాండమ్ ।
అథ అష్టపంచాశస్సర్గః ।
తతస్తస్య గిరేః శృంగే మహేంద్రస్య మహాబలాః ।
హనుమత్ప్రముఖాః ప్రీతిం హరయో జగ్మురుత్తమామ్ ॥ 1 ॥
తం తతః ప్రీతిసంహృష్టః ప్రీతిమంతం మహాకపిమ్ ।
జాంబవాన్కార్యవృత్తాంతమపృచ్ఛదనిలాత్మజమ్ ॥ 2 ॥
కథం దృష్టా త్వయా దేవీ కథం వా తత్ర వర్తతే ।
తస్యాం వా స కథంవృత్తః క్రూరకర్మా దశాననః ॥ 3 ॥
తత్త్వతస్సర్వమేతన్నః ప్రబ్రూహి త్వం మహాకపే ।
శ్రుతార్థాశ్చింతయిష్యామో భూయః కార్యవినిశ్చయమ్ ॥ 4 ॥
యశ్చార్థస్తత్త్ర వక్తవ్యో గతైరస్మాభిరాత్మవాన్ ।
రక్షితవ్యం చ యత్తత్ర తద్భవాన్వ్యాకరోతు నః ॥ 5 ॥
స నియుక్తస్తతస్తేన సంప్రహృష్టతనూరుహః ।
ప్రణమ్య శిరసా దేవ్యై సీతాయై ప్రత్యభాషత ॥ 6 ॥
ప్రత్యక్షమేవ భవతాం మహేంద్రాగ్రాత్ఖామాప్లుతః ।
ఉదధేర్దక్షిణం పారం కాంక్షమాణ స్సమాహితః ॥ 7 ॥
గచ్ఛతశ్చ హి మే ఘోరం విఘ్నరూపమివాభవత్ ।
కాంచనం శిఖరం దివ్యం పశ్యామి సుమనోహరమ్ ॥ 8 ॥
స్థితం పంధానమావృత్య మేనే విఘ్నం చ తం నగమ్ ।
ఉపసంగమ్య తం దివ్యం కాంచనం నగసత్తమమ్ ॥ 9 ॥
కృతా మే మనసా బుద్ధిర్భేత్తవ్యోఽయం మయేతి చ ।
ప్రహతం చ మయా తస్య లాంగూలేన మహాగిరేః ॥ 10 ॥
శిఖరం సూర్యసంకాశం వ్యశీర్యత సహస్రధా ।
వ్యవసాయం చ తం బుద్ధ్వా స హోవాచ మహాగిరిః ॥ 11 ॥
పుత్త్రేతి మధురాం వాణీం మనః ప్రహ్లాదయన్నివ ।
పితృవ్యం చాపి మాం విద్ధి సఖాయం మాతరిశ్వనః ॥ 12 ॥
మైనాకమితి విఖ్యాతం నివసంతం మహోదధౌ ।
పక్షవంతః పురా పుత్త్ర బభూవుః పర్వతోత్తమాః ॥ 13 ॥
ఛందతః పృథివీం చేరుర్బాధమానాః సమంతతః ।
శ్రుత్వా నగానాం చరితం మహేంద్రః పాకశాసనః ॥ 14 ॥
చిచ్ఛేద భగవాన్ పక్షాన్వజ్రేణైషాం సహస్రశః ।
అహం తు మోక్షితస్తస్మాత్తవ పిత్రా మహాత్మనా ॥ 15 ॥
మారుతేన తదా వత్స ప్రక్షిప్తోఽస్మి మహార్ణవే ।
రామస్య చ మయా సాహ్యే వర్తితవ్యమరిందమ ॥ 16 ॥
రామో ధర్మభృతాం శ్రేష్ఠో మహేంద్రసమవిక్రమః ।
ఏతచ్ఛ్రుత్వా వచస్తస్య మైనాకస్య మహాత్మనః ॥ 17 ॥
కార్యమావేద్య తు గిరేరుద్యతం చ మనో మమ ।
తేన చాహమనుజ్ఞాతో మైనాకేన మహాత్మనా ॥ 18 ॥
స చాప్యంతర్హితః శైలో మానుషేణ వపుష్మతా ।
శరీరేణ మహాశైలః శైలేన చ మహోదధౌ ॥ 19 ॥
ఉత్తమం జవమాస్థాయ శేషం పంథానమాస్థితః ।
తతోఽహం సుచిరం కాలం వేగేనాభ్యాగమం పథి ॥ 20 ॥
తతః పశ్యామ్యహం దేవీం సురసాం నాగమాతరమ్ ।
సముద్రమధ్యే సా దేవీ వచనం మామభాషత ॥ 21 ॥
మమ భక్షః ప్రదిష్టస్త్వమమరైర్హరిసత్తమ ।
అతస్త్వాం భక్షయిష్యామి విహితస్త్వం చిరస్య మే ॥ 22 ॥
ఏవముక్త స్సురసయా ప్రాంజలిః ప్రణతః స్థితః ।
వివర్ణవదనో భూత్వా వాక్యం చేదముదీరయమ్ ॥ 23 ॥
రామో దాశరథిః శ్రీమాన్ ప్రవిష్టో దండకావనమ్ ।
లక్ష్మణేన సహ భ్రాత్రా సీతయా చ పరంతపః ॥ 24 ॥
తస్య సీతా హృతా భార్యా రావణేన దురాత్మనా ।
తస్యా స్సంకాశం దూతోఽహం గమిష్యే రామశాసనాత్ ॥ 25 ॥
కర్తుమర్హసి రామస్య సాహాయ్యం విషయే సతీ ।
అథవా మైథిలీం దృష్ట్వా రామం చాక్లిష్టకారిణమ్ ॥ 26 ॥
ఆగమిష్యామి తే వక్త్రం సత్యం ప్రతిశృణోమి తే ।
ఏవముక్తా మయా సా తు సురసా కామరూపిణీ ॥ 27 ॥
అబ్రవీన్నాతివర్తేత కశ్చిదేష వరో మమ ।
ఏవముక్తస్సురసయా దశయోజనమాయతః ॥ 28 ॥
తతోర్థగుణవిస్తారో బభూవాహం క్షణేన తు ।
మత్ప్రమాణానురూపం చ వ్యాదితం చ ముఖం తయా ॥ 29 ॥
తద్దృష్ట్వా వ్యాదితం చాస్యం హ్రస్వం హ్యకరవం వపుః ।
తస్మిన్ముహూర్తే చ పునర్బభూవాంగుష్ఠమాత్రకః ॥ 30 ॥
అభిపత్యాశు తద్వక్త్రం నిర్గతోఽహం తతః క్షణాత్ ।
అబ్రవీత్సురసా దేవీ స్వేన రూపేణ మాం పునః ॥ 31 ॥
అర్థసిద్ధ్యై హరిశ్రేష్ఠ గచ్ఛ సౌమ్య యథాసుఖమ్ ।
సమానయ చ వైదేహీం రాఘవేణ మహాత్మనా ॥ 32 ॥
సుఖీ భవ మహాబాహో ప్రీతాఽస్మి తవ వానర ।
తతోఽహం సాధు సాధ్వితి సర్వభూతైః ప్రశంసితః ॥ 33 ॥
తతోఽంతరిక్షం విపులం ప్లుతోఽహం గరుడో యథా ।
ఛాయా మే నిగృహీతా చ న చ పశ్యామి కించన ॥ 34 ॥
సోఽహం విహతవేగస్తు దిశో దశ విలోకయన్ ।
న కించిత్తత్ర పశ్యామి యేన మేఽపహృతా గతిః ॥ 35 ॥
తతో మే బుద్ధిరుత్పన్నా కిన్నామ గగనే మమ ।
ఈదృశో విఘ్న ఉత్పన్నో రూపం యత్ర న దృశ్యతే ॥ 36 ॥
అధోభాగేన మే దృష్టి శ్శోచతా పాతితా మయా ।
తతోఽద్రాక్షమహం భీమాం రాక్షసీం సలిలేశయామ్ ॥ 37 ॥
ప్రహస్య చ మహానాదముక్తోఽహం భీమయా తయా ।
అవస్థితమసంభ్రాంతమిదం వాక్యమశోభనమ్ ॥ 38 ॥
క్వాసి గంతా మహాకాయ క్షుధితాయా మమేప్సితః ।
భక్షః ప్రీణయ మే దేహం చిరమాహారవర్జితమ్ ॥ 39 ॥
బాఢమిత్యేవ తాం వాణీం ప్రత్యగృహ్ణామహం తతః ।
అస్యప్రమాణాదధికం తస్యాః కాయమపూరయమ్ ॥ 40 ॥
తస్యాశ్చాస్యం మహద్భీమం వర్ధతే మమ భక్షణే ।
న చ మాం సాధు బుబుధే మమ వా వికృతం కృతమ్ ॥ 41 ॥
తతోఽహం విపులం రూపం సంక్షిప్య నిమిషాంతరాత్ ।
తస్యా హృదయమాదాయ ప్రపతామి నభఃస్థలమ్ ॥ 42 ॥
సా విసృష్టభుజా భీమా పపాత లవణాంభసి ।
మయా పర్వతసంకాశా నికృత్తహృదయా సతీ ॥ 43 ॥
శృణోమి ఖగతానాం చ సిద్ధానాం చారణైస్సహ ।
రాక్షసీ సింహికా భీమా క్షిప్రం హనుమతా హతా ॥ 44 ॥
తాం హత్వా పునరేవాహం కృత్యమాత్యయికం స్మరన్ ।
గత్వా చాహ మహధ్వానం పశ్యామి నగమండితమ్ ॥ 45 ॥
దక్షిణం తీరముదధేర్లంకా యత్ర చ సా పురీ ।
అస్తం దినకరే యాతే రక్షసాం నిలయం పురమ్ ॥ 46 ॥
ప్రవిష్టోఽహమవిజ్ఞాతో రక్షోభిర్భీమవిక్రమైః ।
తత్ర ప్రవిశతశ్చాపి కల్పాంతఘనసన్నిభా ॥ 47 ॥
అట్టహాసం విముంచంతీ నారీ కాప్యుత్థితా పురః ।
జిఘాంసంతీం తతస్తాం తు జ్వలదగ్నిశిరోరుహామ్ ॥ 48 ॥
సవ్యముష్టిప్రహారేణ పరాజిత్య సుభైరవామ్ ।
ప్రదోషకాలే ప్రవిశం భీతయాఽహం తయోదితః ॥ 49 ॥
అహం లంకాపురీ వీర నిర్జితా విక్రమేణ తే ।
యస్మాత్తస్మాద్విజేతాసి సర్వరక్షాంస్యశేషతః ॥ 50 ॥
తత్రాహం సర్వరాత్రం తు విచిన్వన్ జనకాత్మజామ్ ।
రావణాంతఃపురగతో న చాపశ్యం సుమధ్యమామ్ ॥ 51 ॥
తత స్సీతామపశ్యంస్తు రావణస్య నివేశనే ।
శోకసాగరమాసాద్య న పారముపలక్షయే ॥ 52 ॥
శోచతా చ మయా దృష్టం ప్రాకారేణ సమావృతమ్ ।
కాంచనేన వికృష్టేన గృహోపవనముత్తమమ్ ॥ 53 ॥
స ప్రాకారమవప్లుత్య పశ్యామి బహుపాదపమ్ ।
అశోకవనికామధ్యే శింశుపాపాదపో మహాన్ ॥ 54 ॥
తమారుహ్య చ పశ్యామి కాంచనం కదలీవనమ్ ।
అదూరే శింశుపావృక్షాత్పశ్యామి వరవర్ణినీమ్ ॥ 55 ॥
శ్యామాం కమలపత్రాక్షీముపవాసకృశాననామ్ ।
తదేకవాసస్సంవీతాం రజోధ్వస్తశిరోరుహామ్ ॥ 56 ॥
శోకసంతాపదీనాంగీం సీతాం భర్తృహితే స్థితామ్ ।
రాక్షసీభిర్విరూపాభిః క్రూరాభిరభిసంవృతామ్ ॥ 57 ॥
మాంసశోణితభక్షాభిర్వ్యాఘ్రీభిర్హరిణీమివ ।
సా మయా రాక్షసీమధ్యే తర్జ్యమానా ముహుర్ముహుః ॥ 58 ॥
ఏకవేణీధరా దీనా భర్తృచింతాపరాయణా ।
భూమిశయ్యా వివర్ణాంగీ పద్మినీవ హిమాగమే ॥ 59 ॥
రావణాద్వినివృత్తార్థా మర్తవ్యకృతనిశ్చయా ।
కథంచిన్మృగశాబాక్షీ తూర్ణమాసాదితా మయా ॥ 60 ॥
తాం దృష్ట్వా తాదృశీం నారీం రామపత్నీం యశస్వినీమ్ ।
తత్రైవ శింశుపావృక్షే పశ్యన్నహమవస్థితః ॥ 61 ॥
తతో హలహలాశబ్దం కాంచీనూపురమిశ్రితమ్ ।
శృణోమ్యధికగంభీరం రావణస్య నివేశనే ॥ 62 ॥
తతోఽహం పరమోద్విగ్నః స్వం రూపం ప్రత్యసంహరమ్ ।
అహం తు శింశుపావృక్షే పక్షీవ గహనే స్థితః ॥ 63 ॥
తతో రావణదారాశ్చ రావణశ్చ మహాబలః ।
తం దేశం సమనుప్రాప్తా యత్ర సీతాఽభవత్ స్థితా ॥ 64 ॥
తం దృష్ట్వాథ వరారోహా సీతా రక్షోగణేశ్వరమ్ ।
సంకుచ్యోరూస్తనౌ పీనౌ బాహుభ్యాం పరిరభ్య చ ॥ 65 ॥
విత్రస్తాం పరమోద్విగ్నాం వీక్షమాణాం తతస్తతః ।
త్రాణం కించిదపశ్యంతీం వేపమానాం తపస్వినీమ్ ॥ 66 ॥
తామువాచ దశగ్రీవస్సీతాం పరమదుఃఖితామ్ ।
అవాక్చిరాః ప్రపతితో బహుమన్యస్వ మామితి ॥ 67 ॥
యది చేత్త్వం తు దర్పాన్మాం నాభినందసి గర్వితే ।
ద్వౌ మాసావంతరం సీతే పాస్యామి రుధిరం తవ ॥ 68 ॥
ఏతచ్ఛ్రుత్వా వచస్తస్య రావణస్య దురాత్మనః ।
ఉవాచ పరమక్రుద్ధా సీతా వచనముత్తమమ్ ॥ 69 ॥
రాక్షసాధమ రామస్య భార్యామమితతేజసః ।
ఇక్ష్వాకుకులనాథస్య స్నుషాం దశరథస్య చ ॥ 70 ॥
అవాచ్యం వదతో జిహ్వా కథం న పతితా తవ ।
కించిద్వీర్యం తవానార్య యో మాం భర్తురసన్నిధౌ ॥ 71 ॥
అపహృత్యాఽఽగతః పాప తే నాదృష్టో మహాత్మనా ।
న త్వం రామస్య సదృశో దాస్యేఽప్యస్య న యుజ్యసే ॥ 72 ॥
యజ్ఞీయ స్సత్యవాదీ చ రణశ్లాఘీ చ రాఘవః ।
జానక్యా పరుషం వాక్యమేవముక్తో దశాననః ॥ 73 ॥
జజ్వాల సహసా కోపాచ్చితాస్థ ఇవ పావకః ।
వివృత్య నయనే క్రూరే ముష్టిముద్యమ్య దక్షిణమ్ ॥ 74 ॥
మైథిలీం హంతుమారబ్ధః స్త్రీభిర్హాహాకృతం తదా ।
స్త్రీణాం మధ్యాత్సముత్పత్య తస్య భార్యా దురాత్మనః ॥ 75 ॥
వరా మందోదరీ నామ తయా స ప్రతిషేధితః ।
ఉక్తశ్చ మధురాం వాణీం తయా స మదనార్దితః ॥ 76 ॥
సీతయా తవ కిం కార్యం మహేంద్రసమవిక్రమః ।
దేవగంధర్వకన్యాభిర్యక్షకన్యాభిరేవ చ ॥ 77 ॥
సార్ధం ప్రభో రమస్వేహ సీతయా కిం కరిష్యసి ।
తతస్తాభిస్సమేతాభిర్నారీభిస్స మహాబలః ॥ 78 ॥
ప్రసాద్య సహసా నీతో భవనం స్వం నిశాచరః ।
యాతే తస్మిన్ దశగ్రీవే రాక్షస్యో వికృతాననాః ॥ 79 ॥
సీతాం నిర్భర్త్సయామాసుర్వాక్యైః క్రూరైస్సుదారుణైః ।
తృణవద్భాషితం తాసాం గణయామాస జానకీ ॥ 80 ॥
గర్జితం చ తదా తాసాం సీతాం ప్రాప్య నిరర్థకమ్ ।
వృథాగర్జితనిశ్చేష్టా రాక్షస్యః పిశితాశనాః ॥ 81 ॥
రావణాయ శశంసుస్తాః సీతాధ్యవసితం మహత్ ।
తతస్తాస్సహితాస్సర్వా నిహతాశా నిరుద్యమాః ॥ 82 ॥
పరిక్షిప్య సమంతాత్తాం నిద్రావశముపాగతాః ।
తాసు చైవ ప్రసుప్తాసు సీతా భర్తృహితే రతా ॥ 83 ॥
విలప్య కరుణం దీనా ప్రశుశోచ సుదుఃఖితా ।
తాసాం మధ్యాత్సముత్థాయ త్రిజటా వాక్యమబ్రవీత్ ॥ 84 ॥
ఆత్మానం ఖాదత క్షిప్రం న సీతా వినశిష్యతి ।
జనకస్యాత్మజా సాధ్వీ స్నుషా దశరథస్య చ ॥ 85 ॥
స్వప్నో హ్యద్య మయా దృష్టో దారుణో రోమహర్షణః ।
రక్షసాం చ వినాశాయ భర్తురస్యా జయాయ చ ॥ 86 ॥
అలమస్మాత్పరిత్రాతుం రాఘవాద్రాక్షసీగణమ్ ।
అభియాచామ వైదేహీమేతద్ధి మమ రోచతే ॥ 87 ॥
యస్యా హ్యేవంవిధస్స్వప్నో దుఃఖితాయాః ప్రదృశ్యతే ।
సా దుఃఖైర్వివిధైర్ముక్తా సుఖమాప్నోత్యనుత్తమమ్ ॥ 88 ॥
ప్రణిపాతప్రసన్నా హి మైథిలీ జనకాత్మజా ।
తతస్సా హ్రీమతీ బాలా భర్తుర్విజయహర్షితా ॥ 89 ॥
అవోచద్యది తత్తథ్యం భవేయం శరణం హి వః ।
తాం చాహం తాదృశీం దృష్ట్వా సీతాయా దారుణాం దశామ్ ।
చింతయామాస విక్రాంతో న చ మే నిర్వృతం మనః ॥ 90 ॥
సంభాషణార్థం చ మయా జానక్యాశ్చింతితో విధిః ॥ 91 ॥
ఇక్ష్వాకూణాం హి వంశస్తు తతో మమ పురస్కృతః ।
శ్రుత్వా తు గదితాం వాచం రాజర్షిగణపూజితామ్ ॥ 92 ॥
ప్రత్యభాషత మాం దేవీ బాష్పైః పిహితలోచనా ।
కస్త్వం కేన కథం చేహ ప్రాప్తో వానరపుంగవః ॥ 93 ॥
కా చ రామేణ తే ప్రీతిస్తన్మే శంసితుమర్హసి ।
తస్యాస్తద్వచనం శ్రుత్వా హ్యహమప్యబ్రువం వచః ॥ 94 ॥
దేవి రామస్య భర్తుస్తే సహాయో భీమవిక్రమః ।
సుగ్రీవో నామ విక్రాంతో వానరేంద్రో మహాబలః ॥ 95 ॥
తస్య మాం విద్ధి భృత్యం త్వం హనుమంతమిహాగతమ్ ।
భర్త్రాహం ప్రేషితస్తుభ్యం రామేణాక్లిష్టకర్మణా ॥ 96 ॥
ఇదం చ పురుషవ్యాఘ్రః శ్రీమాన్ దాశరథిః స్వయమ్ ।
అంగులీయమభిజ్ఞానమదాత్తుభ్యం యశస్విని ॥ 97 ॥
తదిచ్ఛామి త్వయాఽఽజ్ఞప్తం దేవి కిం కరవాణ్యహమ్ ।
రామలక్ష్మణయోః పార్శ్వం నయామి త్వాం కిముత్తరమ్ ॥ 98 ॥
ఏతచ్ఛ్రుత్వా విదిత్వా చ సీతా జనకనందినీ ।
ఆహరావణముత్సాద్య రాఘవో మాం నయత్వితి ॥ 99 ॥
ప్రణమ్య శిరసా దేవీం మహమార్యామనిందితామ్ ।
రాఘవస్య మనోహ్లాదమభిజ్ఞానమయాచిషమ్ ॥ 100 ॥
అథ మామబ్రవీత్సీతా గృహ్యతామయముత్తమః ।
మణిర్యేన మహాబాహూ రామస్త్వాం బహుమన్యతే ॥ 101 ॥
ఇత్యుక్త్వా తు వరారోహా మణిప్రవరమద్భుతమ్ ।
ప్రాయచ్ఛత్పరమోద్విగ్నా వాచా మాం సందిదేశహ ॥ 102 ॥
తతస్తస్యై ప్రణమ్యాహం రాజపుత్ర్యై సమాహితః ।
ప్రదక్షిణం పరిక్రామమిహాభ్యుద్గతమానసః ॥ 103 ॥
ఉక్తోఽహం పునరేవేదం నిశ్చిత్య మనసా తయా ।
హనుమన్మమ వృత్తాంతం వక్తుమర్హసి రాఘవే ॥ 104 ॥
యథా శ్రుత్వైవ న చిరాత్తావుభౌ రామలక్ష్మణౌ ।
సుగ్రీవసహితౌ వీరావుపేయాతాం తథా కురు ॥ 105 ॥
యద్యన్యథా భవేదేతద్ద్వౌ మాసౌ జీవితం మమ ।
న మాం ద్రక్ష్యతి కాకుత్స్థో మ్రియే సాహమనాథవత్ ॥ 106 ॥
తచ్ఛ్రుత్వా కరుణం వాక్యం క్రోధో మామభ్యవర్తత ।
ఉత్తరం చ మయా దృష్టం కార్యశేషమనంతరమ్ ॥ 107 ॥
తతోఽవర్ధత మే కాయస్తదా పర్వతసన్నిభః ।
యుద్ధకాంక్షీ వనం తచ్చ వినాశయితుమారభే ॥ 108 ॥
తద్భగ్నం వనషండం తు భ్రాంతత్రస్తమృగద్విజమ్ ।
ప్రతిబుద్ధా నిరీక్షంతే రాక్షస్యో వికృతాననాః ॥ 109 ॥
మాం చ దృష్ట్వా వనే తస్మిన్ సమాగమ్య తతస్తతః ।
తా స్సమభ్యాగతాః క్షిప్రం రావణాయాచచక్షిరే ॥ 110 ॥
రాజస్వనమిదం దుర్గం తవ భగ్నం దురాత్మనా ।
వానరేణ హ్యవిజ్ఞాయ తవ వీర్యం మహాబల ॥ 111 ॥
దుర్బుద్ధేస్తస్య రాజేంద్ర తవ విప్రియకారిణః ।
వధమాజ్ఞాపయ క్షిప్రం యథాసౌ విలయం వ్రజేత్ ॥ 112 ॥
తచ్ఛ్రుత్వా రాక్షసేంద్రేణ విసృష్టా భృశదుర్జయాః ।
రాక్షసాః కింకరా నామ రావణస్య మనోనుగాః ॥ 113 ॥
తేషామశీతిసాహస్రం శూలముద్గరపాణినామ్ ।
మయా తస్మిన్వనోద్దేశే పరిఘేణ నిషూదితమ్ ॥ 114 ॥
తేషాం తు హతశేషా యే తే గత్వా లఘువిక్రమాః ।
నిహతం చ మహత్సైన్యం రావణాయాచచక్షిరే ॥ 115 ॥
తతో మే బుద్ధిరుత్పన్నా చైత్యప్రాసాదమాక్రమమ్ ।
తత్రస్థాన్రాక్షసాన్ హత్వా శతం స్తంభేన వై పునః ॥ 116 ॥
లలామభూతో లంకాయాస్స వై విధ్వంసితో మయా ।
తతః ప్రహస్తస్య సుతం జంబుమాలినమాదిశత్ ॥ 117 ॥
రాక్షసైర్బహుభిస్సార్ధం ఘోరరూపైర్భయానకైః ।
తం మహాబలసంపన్నం రాక్షసం రణకోవిదమ్ ॥ 118 ॥
పరిఘేణాతిఘోరేణ సూదయామి సహానుగమ్ ।
తచ్ఛ్రుత్వా రాక్షసేంద్రస్తు మంత్రిపుత్త్రాన్మహాబలాన్ ॥ 119 ॥
పదాతిబలసంపన్నాన్ ప్రేషయామాస రావణః ।
పరిఘేణైవ తాన్ సర్వాన్నయామి యమసాదనమ్ ॥ 120 ॥
మంత్రిపుత్త్రాన్హతాన్చ్ఛృత్వా సమరేఽలఘువిక్రమాన్ ।
పంచ సేనాగ్రగాచ్ఛ్రూరాన్ప్రేషయామాస రావణః ॥ 121 ॥
తానహం సహసైన్యాన్వై సర్వానేవాభ్యసూదయమ్ ।
తతః పునర్దశగ్రీవః పుత్రమక్షం మహాబలమ్ ॥ 122 ॥
బహుభీ రాక్షసైస్సార్ధం ప్రేషయామాస రావణః ।
తం తు మందోదరీపుత్త్రం కుమారం రణపండితమ్ ॥ 123 ॥
సహసా ఖం సముత్క్రాంతం పాదయోశ్చ గృహీతవాన్ ।
చర్మాసినం శతగుణం భ్రామయిత్వా వ్యపేషయమ్ ॥ 124 ॥
తమక్షమాగతం భగ్నం నిశమ్య స దశాననః ।
తత ఇంద్రజితం నామ ద్వితీయం రావణస్సుతమ్ ॥ 125 ॥
వ్యాదిదేశ సుసంకృద్ధో బలినం యుద్ధదుర్మదమ్ ।
తచ్చాప్యహం బలం సర్వం తం చ రాక్షసపుంగవమ్ ॥ 126 ॥
నష్టౌజసం రణే కృత్వా పరం హర్షముపాగమమ్ ।
మహతాపి మహాబాహుః ప్రత్యయేన మహాబలః ॥ 127 ॥
ప్రేషితో రావణేనైవ సహ వీరైర్మదోత్కటైః ।
సోఽవిషహ్యం హి మాం బుద్ధ్వా స్వం బలం చావమర్దితమ్ ॥ 128 ॥
బ్రాహ్మణాస్త్రేణ స తు మాం ప్రాబధ్నాచ్ఛాతివేగితః ।
రజ్జుభిశ్చాభిబధ్నంతి తతో మాం తత్ర రాక్షసాః ॥ 129 ॥
రావణస్య సమీపం చ గృహీత్వా మాముపానయన్ ।
దృష్ట్వా సంభాషితశ్చాహం రావణేన దురాత్మనా ॥ 130 ॥
పృష్టశ్చ లంకాగమనం రాక్షసానాం చ తం వధమ్ ।
తత్సర్వం చ మయా తత్ర సీతార్థమితి జల్పితమ్ ॥ 131 ॥
అస్యాహం దర్శనాకాంక్షీ ప్రాప్తస్త్వద్భవనం విభో ।
మారుతస్యౌరసః పుత్రో వానరో హనుమానహమ్ ॥ 132 ॥
రామదూతం చ మాం విద్ధి సుగ్రీవసచివం కపిమ్ ।
సోఽహం దూత్యేన రామస్య త్వత్సకాశమిహాగతః ॥ 133 ॥
సుగ్రీవశ్చ మహాతేజాస్సత్వాం కుశలమబ్రవీత్ ।
ధర్మార్థకామసహితం హితం పథ్యమువాచ చ ॥ 134 ॥
వసతో ఋశ్యమూకే మే పర్వతే విపులద్రుమే ।
రాఘవో రణవిక్రాంతో మిత్త్రత్వం సముపాగతః ॥ 135 ॥
తేన మే కథితం రాజ్ఞా భార్యా మే రక్షసా హృతా ।
తత్ర సాహాయ్యమస్మాకం కార్యం సర్వాత్మనా త్వయా ॥ 136 ॥
మయా చ కథితం తస్మై వాలినశ్చ వధం ప్రతి ।
తత్ర సాహాయ్యహేతోర్మే సమయం కర్తుమర్హసి ॥ 137 ॥
వాలినా హృతరాజ్యేన సుగ్రీవేణ మహాప్రభుః ।
చక్రేఽగ్నిసాక్షికం సఖ్యం రాఘవస్సహ లక్ష్మణః ॥ 138 ॥
తేన వాలినముత్పాట్య శరేణైకేన సంయుగే ।
వానరాణాం మహారాజః కృతస్స ప్లవతాం ప్రభుః ॥ 139 ॥
తస్య సాహాయ్యమస్మాభిః కార్యం సర్వాత్మనా త్విహ ।
తేన ప్రస్థాపితస్తుభ్యం సమీపమిహ ధర్మతః ॥ 140 ॥
క్షిప్రమానీయతాం సీతా దీయతాం రాఘవాయ చ ।
యావన్న హరయో వీరా విధమంతి బలం తవ ॥ 141 ॥
వానరాణాం ప్రభావో హి న కేన విదితః పురా ।
దేవతానాం సంకాశం చ యే గచ్ఛంతి నిమంత్రితాః ॥ 142 ॥
ఇతి వానరరాజస్త్వామాహేత్యభిహితో మయా ।
మామైక్షత తతః క్రుద్ధశ్చక్షుషా ప్రదహన్నివ ॥ 143 ॥
తేన వధ్యోఽహమాజ్ఞప్తో రక్షసా రౌద్రకర్మణా ।
మత్ప్రభావమవిజ్ఞాయ రావణేన దురాత్మనా ॥ 144 ॥
తతో విభీషణో నామ తస్య భ్రాతా మహామతిః ।
తేన రాక్షసరాజోఽసౌ యాచితో మమ కారణాత్ ॥ 145 ॥
నైవం రాక్షసశార్దూల త్యజ్యతామేష నిశ్చయః ।
రాజశాస్త్రవ్యపేతో హి మార్గః సంసేవ్యతే త్వయా ॥ 146 ॥
దూతవధ్యా న దృష్టా హి రాజశాస్త్రేషు రాక్షస ।
దూతేన వేదితవ్యం చ యథార్థం హితవాదినా ॥ 147 ॥
సుమహత్యపరాధేఽపి దూతస్యాతులవిక్రమః ।
విరూపకరణం దృష్టం న వధోఽస్తీతి శాస్త్రతః ॥ 148 ॥
విభీషణేనైవముక్తో రావణస్సందిదేశ తాన్ ।
రాక్షసానేతదేవాస్య లాంగూలం దహ్యతామితి ॥ 149 ॥
తతస్తస్య వచః శ్రుత్వా మమ పుచ్ఛం సమంతతః ।
వేష్టితం శణవల్కైశ్చ జీర్ణైః కార్పాసజైః పటైః ॥ 150 ॥
రాక్షసాః సిద్ధసన్నాహాస్తతస్తే చండవిక్రమాః ।
తదాఽదహ్యంత మే పుచ్ఛం నిఘ్నంతః కాష్ఠముష్టిభిః ॥ 151 ॥
బద్ధస్య బహుభిః పాశైర్యంత్రితస్య చ రాక్షసైః ।
తతస్తే రాక్షసాశ్శూరా బద్ధం మామగ్నిసంవృతమ్ ॥ 152 ॥
అఘోషయన్రాజమార్గే నగరద్వారమాగతాః ।
తతోఽహం సుమహద్రూపం సంక్షిప్య పునరాత్మనః ॥ 153 ॥
విమోచయిత్వా తం బంధం ప్రకృతిస్థః స్థితః పునః ।
ఆయసం పరిఘం గృహ్య తాని రక్షాంస్యసూదయమ్ ॥ 154 ॥
తతస్తన్నగరద్వారం వేగేనాప్లుతవానహమ్ ।
పుచ్ఛేన చ ప్రదీప్తేన తాం పురీం సాట్టగోపురామ్ ॥ 155 ॥
దహామ్యహమసంభ్రాంతో యుగాంతాగ్నిరివ ప్రజాః ।
వినష్టా జానకీ వ్యక్తం న హ్యదగ్ధః ప్రదృశ్యతే ॥ 156 ॥
లంకాయాం కశ్చిదుద్ధేశః సర్వా భస్మీకృతా పురీ ।
దహతా చ మయా లంకాం దగ్ధా సీతా న సంశయః ॥ 157 ॥
రామస్య హి మహత్కార్యం మయేదం వితథీకృతమ్ ।
ఇతి శోకసమావిష్టశ్చింతామహముపాగతః ॥ 158 ॥
అథాహం వాచమశ్రౌషం చారణానాం శుభాక్షరామ్ ।
జానకీ న చ దగ్ధేతి విస్మయోదంతభాషిణామ్ ॥ 159 ॥
తతో మే బుద్ధిరుత్పన్నా శ్రుత్వా తామద్భుతాం గిరమ్ ।
అదగ్ధా జానకీత్యేవం నిమిత్తైశ్చోపలక్షితా ॥ 160 ॥
దీప్యమానే తు లాంగూలే న మాం దహతి పావకః ।
హృదయం చ ప్రహృష్టం మే వాతాస్సురభిగంధినః ॥ 161 ॥
తైర్నిమిత్తైశ్చ దృష్టాథైః కారణైశ్చ మహాగుణైః ।
ఋషివాక్యైశ్చ సిద్ధార్థైరభవం హృష్టమానసః ॥ 162 ॥
పునర్దృష్ట్వా చ వైదేహీం విసృష్టశ్చ తయా పునః ।
తతః పర్వతమాసాద్య తత్రారిష్టమహం పునః ॥ 163 ॥
ప్రతిప్లవనమారేభే యుష్మద్ధర్శనకాంక్షయా ।
తతః పవనచంద్రార్కసిద్ధగంధర్వసేవితమ్ ॥ 164 ॥
పంథానమహమాక్రమ్య భవతో దృష్టవానిహ ।
రాఘవస్య ప్రభావేణ భవతాం చైవ తేజసా ॥ 165 ॥
సుగ్రీవస్య చ కార్యార్థం మయా సర్వమనుష్ఠితమ్ ।
ఏతత్సర్వం మయా తత్ర యథావదుపపాదితమ్ ॥ 166 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే సుందరకాండే అష్టపంచాశస్సర్గః ॥
