శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాండమ్ ।
అథ ద్వినవతితమస్సర్గః ।
తతస్తాం రజనీముష్య భరతస్సపరిచ్ఛదః ।
కృతాతిథ్యో భరద్వాజం కామాదభిజగామ హ ॥ 1 ॥
తం ఋషిః పురుషవ్యాఘ్రం ప్రాంజలిం ప్రేక్ష్య చాఽగతమ్ ।
హుతాగ్నిహోత్రో భరతం భరద్వాజోఽభ్యభాషత ॥ 2 ॥
కచ్చిదత్ర సుఖా రాత్రిస్తవాస్మద్విషయే గతా ।
సమగ్రస్తే జనః కచ్చిదాతిథ్యే శంస మేఽనఘ ॥ 3 ॥
తమువాచాంజలిం కృత్వా భరతోఽభిప్రణమ్య చ ।
ఆశ్రమాదభినిష్క్రాంతమృషిముత్తమతేజసమ్ ॥ 4 ॥
ససుఖోషితోఽస్మి భగవన్సమగ్రబలవాహనః ।
తర్పితస్సర్వకామైశ్చ సామాత్యో బలవత్త్వయా ॥ 5 ॥
అపేతక్లమసంతాపా స్సుభిక్షాస్సుప్రతిశ్రయాః ।
అపి ప్రేష్యానుపాదాయ సర్వే స్మ సుసుఖోషితాః ॥ 6 ॥
ఆమంత్రయేఽహం భగవన్ కామం త్వామృషిసత్తమః ।
సమీపం ప్రస్థితం భ్రాతుర్మైత్రేణేక్షస్వ చక్షుషా ॥ 7 ॥
ఆశ్రమం తస్య ధర్మజ్ఞ ధార్మికస్య మహాత్మనః ।
ఆచక్ష్వ కతమో మార్గః కియానితి చ శంస మే ॥ 8 ॥
ఇతి పృష్టస్తు భరతం భ్రాతృదర్శనలాలసమ్ ।
ప్రత్యువాచ మహాతేజా భరద్వాజో మహాతపాః ॥ 9 ॥
భరతార్ధతృతీయేషు యోజనేష్వజనే వనే ।
చిత్రకూటో గిరిస్తత్ర రమ్యనిర్ఝరకాననః ॥ 10 ॥
ఉత్తరం పార్శ్వమాసాద్య తస్య మందాకినీ నదీ ।
పుష్పితద్రుమసంఛన్నా రమ్యపుష్పితకాననా ॥ 11 ॥
అనంతరం తత్సరితశ్చిత్రకూటశ్చ పర్వతః ।
తయోః పర్ణకుటీ తాత తత్ర తౌ వసతో ధ్రువమ్ ॥ 12 ॥
దక్షిణేనైవ మార్గేణ సవ్యదక్షిణమేవ వా ।
గజవాజిరథాకీర్ణాం వాహినీం వాహినీపతే ॥ 13 ॥
వాహయస్వ మహాభాగ తతో ద్రక్ష్యసి రాఘవమ్ ।
ప్రయాణమితి తచ్ఛ్రుత్వా రజరాజస్య యోషితః ।
హిత్వా యానాని యానార్హాః బ్రాహ్మణం పర్యవారయన్ ॥ 14 ॥
వేపమానా కృశా దీనా సహ దేవ్యా సుమిత్రయా ।
కౌసల్యా తత్ర జగ్రాహ కరాభ్యాం చరణౌ మునేః ॥ 15 ॥
అసమృద్ధేన కామేన సర్వలోకస్య గర్హితా ।
కైకేయీ తస్య జగ్రాహ చరణౌ సవ్యపత్రపా ॥ 16 ॥
తం ప్రదక్షిణమాగమ్య భగవంతం మహామునిమ్ ।
అదూరార్భరతస్యైవ తస్థౌ దీనమనాస్తదా ॥ 17 ॥
తతః పప్రచ్ఛ భరతం భరద్వాజో దృఢవ్రతః ।
విశేషం జ్ఞాతుమిచ్ఛామి మాత్రూణాం తవ రాఘవ ॥ 18 ॥
ఏవముక్తస్తు భరతో భరద్వాజేన ధీమతా ।
ఉవాచ ప్రాంజలిర్భూత్వా వాక్యం వచనకోవిదః ॥ 19 ॥
యామిమాం భగవన్ దీనాం శోకానశనకర్శితామ్ ।
పితుర్హి మహిషీం దేవీం దేవతామివ పశ్యసి ॥ 20 ॥
ఏషా తం పురషవ్యాఘ్రం సింహవిక్రాంతగామినమ్ ।
కౌసల్యా సుషువే రామం ధాతారమదితిర్యథా ॥ 21 ॥
అస్యా వామభుజం శ్లిష్టా యైషా తిష్ఠతి దుర్మనాః ।
కర్ణికారస్య శాఖేవ శీర్ణపుష్పా వనాంతరే ॥ 22 ॥
ఏతస్యాస్తు సుతౌ దేవ్యాః కుమారౌ దేవవర్ణినౌ ।
ఉభౌ లక్ష్మణశత్రుఘ్నౌ వీరౌ సత్యపరాక్రమౌ ॥ 23 ॥
యస్యాః కృతే నరవ్యాఘ్రౌ జీవనాశమితో గతౌ ।
రాజపుత్రవిహీనశ్చ స్వర్గం దశరథో గతః ॥ 24 ॥
క్రోధనామకృతప్రజ్ఞాం దృప్తాం సుభగమానినీమ్ ।
ఐశ్వర్యకామాం కైకేయీమనార్యామార్యారూపిణీమ్ ॥ 25 ॥
మమైతాం మాతరం విద్ధి నృశంసాం పాపనిశ్చయామ్ ।
యతోమూలం హి పశ్యామి వ్యసనం మహదాత్మనః ॥ 26 ॥
ఇత్యుక్త్వా నరశార్దూలో బాష్పగద్గదయా గిరా ।
స నిశ్స్వాస తామ్రాక్షో నాగః కృద్ధ ఇవ శ్వసన్ ॥ 27 ॥
భరద్వాజో మహర్షిస్తం బ్రువంతం భరతం తథా ।
ప్రత్యువాచ మహాబుద్ధిరిదం వచనమర్థవత్ ॥ 28 ॥
న దోషేణావగంతవ్యా కైకేయీ భరత త్వయా ।
రామప్రవ్రాజనం హ్యేతత్సుఖోదర్కం భవిష్యతి ॥ 29 ॥
దేవానాం దానవానాం చ ఋషీణాం భావితాత్మనామ్ ।
హితమేవ భవిష్యద్ధి రామప్రవ్రాజనాదిహ ॥ 30 ॥
అభివాద్య తు సంసిద్ధః కృత్వా చైనం ప్రదక్షిణమ్ ।
ఆమంత్ర్య భరత స్సైన్యం యుజ్యతామిత్యచోదయత్ ॥ 31 ॥
తతో వాజిరథాన్యుక్తాన్ దివ్యాన్హేమపరిష్కృతాన్ ।
అధ్యారోహత్ప్రయాణార్థీ బహూన్బహువిధో జనః ॥ 32 ॥
గజకన్యా గజాశ్చైవ హేమకక్ష్యాః పతాకినః ।
జీమూతా ఇవ ఘర్మాంతే సఘోషాస్సంప్రతస్థిరే ॥ 33 ॥
వివిధాన్యపి యానాని మహంతి చ లఘూని చ ।
ప్రయయు స్సుమహార్హాణి పాదై రేవ పదాతయః ॥ 34 ॥
అథ యానప్రవేకైస్తు కౌసల్యాప్రముఖాః స్త్రియః ।
రామదర్శనకాంక్షిణ్యః ప్రయయుర్ముదితాస్తదా ॥ 35 ॥
చంద్రార్కతరుణాభాసాం నిర్యుక్తాం శిబికాం శుభామ్ ।
ఆస్థాయ ప్రయయౌ శ్రీమాన్భరత స్సపరిచ్ఛదః ॥ 36 ॥
సా ప్రయాతా మహాసేనా గజవాజిరథాకులా ।
దక్షిణాం దిశమావృత్య మహామేఘ ఇవోత్థితః ॥ 37 ॥
వనాని తు వ్యతిక్రమ్య జుష్టాని మృగపక్షిభిః ।
గంగాయాః పరవేలాయాం గిరిష్వపి నదీషు చ ॥ 38 ॥
సా సంప్రహృష్టద్విపవాజియోధా విత్రాసయంతీ మృగపక్షిసంఘాన్ ।
మహద్వనం తత్ప్రతిగాహమానా రరాజ సేనా భరతస్య తత్ర ॥ 39 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాండే ద్వినవతితమస్సర్గః ॥
