శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాండమ్ ।
అథ చతుశ్చత్వారింశస్సర్గః ।
విలపంతీ తథా తాం తు కౌసల్యాం ప్రమదోత్తమామ్ ।
ఇదం ధర్మే స్థితా ధర్మ్యం సుమిత్రా వాక్యమబ్రవీత్ ॥ 1 ॥
తవార్యే సద్గుణైర్యుక్తః పుత్ర స్స పురుషోత్తమః ।
కిం తే విలపితేనైవం కృపణం రుదితేన వా ॥ 2 ॥
యస్తవార్యే గతః పుత్రస్త్యక్త్వా రాజ్యం మహాబలః ।
సాధు కుర్వన్ మహాత్మానం పితరం సత్యవాదినమ్ ॥ 3 ॥
శిష్టైరాచరితే సమ్యక్ఛశ్వత్ప్రేత్యఫలోదయే ।
రామో ధర్మే స్థిత శ్రేష్ఠో న స శోచ్యః కదాచన ॥ 4 ॥
వర్తతే చోత్తమాం వృత్తిం లక్ష్మణోఽస్మిన్ సదానఘః ।
దయావాన్ సర్వభూతేషు లాభస్తస్య మహాత్మనః ॥ 5 ॥
అరణ్యవాసే యద్దుఃఖం జానతీ వై సుఖోచితా ।
అనుగచ్ఛతి వైదేహీ ధర్మాత్మానం తవాత్మజమ్ ॥ 6 ॥
కీర్తిభూతాం పతాకాం యో లోకే భ్రమయతి ప్రభుః ।
ధర్మసత్యవ్రతధనః కిం న ప్రాప్తస్తవాత్మజః ॥ 7 ॥
వ్యక్తం రామస్య విజ్ఞాయ శౌచం మాహాత్మ్యముత్తమమ్ ।
న గాత్రమంశుభి స్సూర్య స్సంతాపయితుమర్హతి ॥ 8 ॥
శివస్సర్వేషు కాలేషు కాననేభ్యో వినిస్సృతః ।
రాఘవం యుక్తశీతోష్ణస్సేవిష్యతి సుఖోఽనిలః ॥ 9 ॥
శయానమనఘం రాత్రౌ పితేవాభిపరిష్వజన్ ।
రశ్మిభి స్సంస్పృశన్ శీతైశ్చంద్రమాహ్లాదయిష్యతి ॥ 10 ॥
దదౌ చాస్త్రాణి దివ్యాని యస్మై బ్రహ్మా మహౌజసే ।
దానవేంద్రం హతం దృష్ట్వా తిమిధ్వజసుతం రణే ॥ 11 ॥
స శూరః పురుషవ్యాఘ్రః స్వబాహుబలమాశ్రితః ।
అసంత్రస్తోఽప్యరణస్థో వేశ్మనీవ నివత్స్యతి ॥ 12 ॥
యస్యేషుపథమాసాద్య వినాశం యాంతి శత్రవః ।
కథం న పృథివీ తస్య శాసనే స్థాతుమర్హతి ॥ 13 ॥
యా శ్రీ శ్శౌర్యం చ రామస్య యా చ కల్యాణసత్వతా ।
నివృత్తారణ్యవాస స్స క్షిప్రం రాజ్యమవాప్స్యతి ॥ 14 ॥
సూర్యస్యాపి భవేత్సూర్యో హ్యగ్నేరగ్ని ప్రభోః ప్రభుః ।
శ్రియః శ్రీశ్చ భవేదగ్ర్యా కీర్తిః కీర్త్యాః క్షమాక్షమా ॥ 15 ॥
దైవతం దైవతానాం చ భూతానాం భూతసత్తమః ।
తస్య కే హ్యగుణా దేవి వనే వాప్యథవా పురే ॥ 16 ॥
పృథివ్యా సహ వైదేహ్యా శ్రియా చ పురుషర్షభః ।
క్షిప్రం తిసృభిరేతాభి స్సహ రామోఽభిషేక్ష్యతే ॥ 17 ॥
దుఃఖజం విసృజంత్యస్రం నిష్క్రామంతముదీక్ష్య యమ్ ।
అయోధ్యాయాం జనాస్సర్వే శోకవేగసమాహతాః ॥ 18 ॥
కుశచీరధరం దేవం గచ్ఛంతమపరాజితమ్ ।
సీతేవానుగతా లక్ష్మీ స్తస్య కిం నామ దుర్లభమ్ ॥ 19 ॥
ధనుర్గ్రహవరో యస్య బాణఖడ్గాస్త్రభృత్స్వయమ్ ।
లక్ష్మణో వ్రజతి హ్యగ్రే తస్య కిం నామ దుర్లభమ్ ॥ 20 ॥
నివృత్తవనవాసం తం ద్రష్టాసి పునరాగతమ్ ।
జహిశోకం చ మోహం చ దేవి సత్యం బ్రవీమి తే ॥ 21 ॥
శిరసా చరణావేతౌ వందమానమనిందితే పునర్ద్రక్ష్యసి కల్యాణి పుత్రం చంద్రమివోదితమ్ ॥ 22 ॥
పునః ప్రవిష్టం దృష్ట్వా తమభిషిక్తం మహాశ్రియమ్ ।
సముత్స్రక్ష్యసి నేత్రాభ్యాం క్షిప్రమానందజం పయః ॥ 23 ॥
మా శోకో దేవి దుఃఖం వా న రామే దృశ్యతేఽశివమ్ ।
క్షిప్రం ద్రక్ష్యసి పుత్రం త్వం ససీతం సహలక్ష్మణమ్ ॥ 24 ॥
త్వయా శేషో జనశ్చైవ సమాశ్వాస్యో యదాఽనఘే ।
కిమిదానీమిదం దేవి కరోషి హృది విక్లబమ్ ॥ 25 ॥
నార్హా త్వం శోచితుం దేవి యస్యాస్తే రాఘవస్సుతః ।
న హి రామాత్పరో లోకే విద్యతే సత్పథే స్థితః ॥ 26 ॥
అభివాదయమానం తం దృష్ట్వా ససుహృదం సుతమ్ ।
ముదాఽశ్రృ మోక్ష్యసే క్షిప్రం మేఘలేఖేవ వార్షికీ ॥ 27 ॥
పుత్రస్తే వరదః క్షిప్రమయోధ్యాం పునరాగతః ।
పాణిభ్యాం మృదుపీనాభ్యాం చరణౌ పీడయిష్యతి ॥ 28 ॥
అభివాద్య నమస్యంతం శూరం ససుహృదం సుతమ్ ।
ముదాఽస్రైః ప్రోక్ష్యసి పునర్మేఘరాజిరివాచలమ్ ॥ 29 ॥
ఆశ్వాసయంతీ వివిధైశ్చ వాక్యై ర్వాక్యోపచారే కుశలాఽనవద్యా ।
రామస్య తాం మాతరమేవముక్త్వా దేవీ సుమిత్రా విరరామ రామా ॥ 30 ॥
నిశమ్య తల్లక్ష్మణమాతృవాక్యం రామస్య మాతుర్నరదేవపత్న్యాః ।
సద్యశ్శరీరే విననాశ శోకః శరద్గతో మేఘ ఇవాల్పతోయః ॥ 31 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాండే చతుశ్చత్వారింశస్సర్గః ॥
