శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాండమ్ ।
అథ ఏకచత్వారింశస్సర్గః ।
తస్మిన్స్తు పురుషవ్యాఘ్రే వినిర్యాతి కృతాంజలౌ ।
ఆర్తశబ్దోఽహి సంజజ్ఞే స్త్రీణామంతఃపురే మహాన్ ॥ 1 ॥
అనాథస్య జనస్యాస్య దుర్బలస్య తపస్వినః ।
యో గతిశ్శరణం చాసీత్స నాథః క్వ ను గచ్ఛతి ॥ 2 ॥
న క్రుధ్యత్యభిశప్తోఽపి క్రోధనీయాని వర్జయన్ ।
క్రుద్ధాన్ప్రసాదయన్సర్వాన్ సమదుఃఖః క్వ గజ్ఛతి ॥ 3 ॥
కౌశల్యాయాం మహాతేజా యథా మాతరి వర్తతే ।
తథా యో వర్తతేఽస్మాసు మహాత్మా క్వ ను గచ్ఛతి ॥ 4 ॥
కైకేయ్యా క్లిశ్యమానేన రాజ్ఞా సంచోదితో వనమ్ ।
పరిత్రాతా జనస్యాస్య జగతః క్వ ను గచ్ఛతి ॥ 5 ॥
అహో నిశ్చేతనో రాజా జీవలోకస్య సంప్రియమ్ ।
ధర్మ్యం సత్యవ్రతం రామం వనవాసే ప్రవత్స్యతి ॥ 6 ॥
ఇతి సర్వా మహిష్యస్తా వివత్సా ఇవ ధేనవః ।
రురుదుశ్చైవ దుఃఖార్తాః సస్వరం చ విచుక్రుశుః ॥ 7 ॥
స తమంతః పురే ఘోరమార్తశబ్దం మహీపతిః ।
పుత్రశోకాభిసంతప్తః శ్రుత్వా చాసీత్సుదుఃఖితః ॥ 8 ॥
నాగ్నిహోత్రాణ్యహూయంత నాపచన్ గృహమేధినః అకుర్వన్న ప్రజాః కార్యం సూర్యశ్చాంతరధీయత ॥ 9 ॥
వ్యసృజన్ కబలాన్నాగా గావో వత్సాన్న పాయయన్ ।
పుత్రం ప్రథమజం లబ్ధ్వా జననీ నాభ్యనందత ॥ 10 ॥
త్రిశంకుర్లోహితాంగశ్చ బృహస్పతిబుధావపి ।
దారుణా స్సోమమభ్యేత్య గ్రహాస్సర్వే వ్యవస్థితాః ॥ 11 ॥
నక్షత్రాణి గతార్చీంషి గ్రహాశ్చ గతతేజసః ।
విశాఖాస్తు సధూమాశ్చ నభసి ప్రచకాశిరే ॥ 12 ॥
కాలికానిలవేగేన మహోదధిరివోత్థితః ।
రామే వనం ప్రవ్రజితే నగరం ప్రచచాల తత్ ॥ 13 ॥
దిశః పర్యాకులాస్సర్వా స్తిమిరేణేవ సంవృతాః ।
న గ్రహో నాపి నక్షత్రం ప్రచకాశే నకించన ॥ 14 ॥
అకస్మాన్నాగరస్సర్వో జనో దైన్యముపాగమత్ ।
ఆహారే వా విహారే వా న కశ్చిదకరోన్మనః ॥ 15 ॥
శోకపర్యాయసంతప్త స్సతతం దీర్ఘముచ్ఛవసన్ ।
అయోధ్యాయాం జనస్సర్వ శ్శుశోచ జగతీపతిమ్ ॥ 16 ॥
బాష్పపర్యాకులముఖో రాజమార్గగతో జనః ।
న హృష్టో లక్ష్యతే కశ్చిత్సర్వ శ్శోకపరాయణః ॥ 17 ॥
న వాతి పవన శ్శీతో న శశీ సౌమ్యదర్శనః ।
న సూర్యస్తపతే లోకం సర్వం పర్యాకులం జగత్ ॥ 18 ॥
అనర్థినస్సుతాః స్త్రీణాం భర్తారో భ్రాతరస్తథా ।
సర్వే సర్వం పరిత్యజ్య రామమేవాన్వచింతయన్ ॥ 19 ॥
యే తు రామస్య సుహృద స్సర్వే తే మూఢచేతసః ।
శోకభారేణ చాక్రాంతా శ్శయనం న జహుస్తదా ॥ 20 ॥
తతస్త్వయోధ్యా రహితా మహాత్మనా పురందరేణేవ మహీ సపర్వతా ।
చచాల ఘోరం భయశోకపీడితా సనాగయోధాశ్వగణా ననాద చ ॥ 21 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాండే ఏకచత్వారింశస్సర్గః ॥
