శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే సుందరకాండమ్ ।
అథ పంచమస్సర్గః ।
తతః స మధ్యంగతమంశుమంతం జ్యోత్స్నావితానం మహదుద్వమంతమ్ ।
దదర్శ ధీమాన్ దివి భానుమంతం గోష్ఠే వృషం మత్తమివ భ్రమంతమ్ ॥ 1 ॥
లోకస్య పాపాని వినాశయంతం మహోదధిం చాపి సమేధయంతమ్ ।
భూతాని సర్వాణి విరాజయంతం దదర్శ శీతాంశుమథాభియాంతమ్ ॥ 2 ॥
యా భాతి లక్ష్మీర్భువి మందరస్థా తథా ప్రదోషేషు చ సాగరస్థా ।
తథైవ తోయేషు చ పుష్కరస్థా రరాజ సా చారునిశాకరస్థా ॥ 3 ॥
హంసో యథా రాజతపంజరస్థః సింహో యథా మందరకందరస్థః ।
వీరో యథా గర్వితకుంజరస్థ చంద్రోఽపి బభ్రాజ తథాంబరస్థః ॥ 4 ॥
స్థితః కకుద్మానివ తీక్ష్ణశృంగో మహాచలః శ్వేత ఇవోచ్చశృంగః ।
హస్తీవ జాంబూనదబద్ధశృంగో రరాజ చంద్రః పరిపూర్ణశృంగః ॥ 5 ॥
వినష్టశీతాంబుతుషారపంకో మహాగ్రహగ్రాహవినష్టపంకః ।
ప్రకాశలక్ష్మ్యాశ్రయనిర్మలాంకః రరాజ చంద్రో భగవాన్ శశాంకః ॥ 6 ॥
శిలాతలం ప్రాప్య యథా మృగేంద్రో మహారణం ప్రాప్య యథా గజేంద్రః ।
రాజ్యం సమాసాద్య యథా నరేంద్ర స్తథాప్రకాశో విరరాజ చంద్రః ॥ 7 ॥
ప్రకాశచంద్రోదయనష్టదోషః ప్రవృత్తరక్షః పిశితాశదోషః ।
రామాభిరామేరితచిత్తదోషః స్వర్గప్రకాశో భగవాన్ ప్రదోషః ॥ 8 ॥
తంత్రీస్వనాః కర్ణసుఖాః ప్రవృత్తాః స్వపంతి నార్యః పతిభిః సువృత్తాః ।
నక్తంచరాశ్చాపి తథా ప్రవృత్తాః విహర్తుమత్యద్భుతరౌద్రవృత్తాః ॥ 9 ॥
మత్తప్రమత్తాని సమాకులాని రథాశ్వభద్రాసనసంకులాని ।
వీరశ్రియా చాపి సమాకులాని దదర్శ ధీమాన్ స కపిః కులాని ॥ 10 ॥
పరస్పరం చాధికమాక్షిపంతి భుజాంశ్చ పీనానధికం క్షిపంతి ।
మత్తప్రలాపానధికం క్షిపంతి మత్తాని చాన్యోన్యమధిక్షిపంతి ॥ 11 ॥
రక్షాంసి వక్షాంసి చ విక్షిపంతి గాత్రాణి కాంతాసు చ విక్షిపంతి ।
రూపాణి చిత్రాణి చ విక్షిపంతి దృఢాని చాపాని చ విక్షిపంతి ॥ 12 ॥
దదర్శ కాంతాశ్చ సమాలభంత్య స్తథా పరాస్తత్ర పునః స్వపంత్యః ।
సురూపవక్త్రాశ్చ తథా హసంత్యః క్రుద్ధాః పరాశ్చాపి వినిఃశ్వసంత్య ॥ 13 ॥
మహాగజైశ్చాపి తథా నదద్భిః సుపూజితైశ్చాపి తథా సుసద్భిః ।
రరాజ వీరైశ్చ వినిఃశ్వసద్భిః హ్రదో భుజంగైరివ నిఃశ్వసద్భిః ॥ 14 ॥
బుద్ధిప్రధానాన్ రుచిరాభిధానాన్ సంశ్రద్ధధానాన్ జగతః ప్రధానాన్ ।
నానావిధానాన్ రుచిరాభిధానాన్ దదర్శ తస్యాం పురి యాతుధానాన్ ॥ 15 ॥
ననంద దృష్ట్వా స చ తాన్ సురూపాన్నానాగుణానాత్మగుణానురూపాన్ ।
విద్యోతమానాన్స తదానురూపాన్ దదర్శ కాంశ్చిచ్చ పునర్విరూపాన్ ॥ 16 ॥
తతో వరార్హాః సువిశుద్ధభావా స్తేషాం స్త్రియస్తత్ర మహానుభావాః ।
ప్రియేషు పానేషు చ సక్తభావా దదర్శ తారా ఇవ సుప్రభావాః ॥ 17 ॥
శ్రియా జ్వలంతీస్త్రపయోపగూఢా నిశీథకాలే రమణోపగూఢాః ।
దదర్శ కాశ్చిత్ప్రమదోపగూఢా యథా విహంగాః కుసుమోపగూఢాః ॥ 18 ॥
అన్యాః పునర్హర్మ్యతలోపవిష్టా స్తత్ర ప్రియాంకేషు సుఖోపవిష్టాః ।
భర్తుః ప్రియా ధర్మపరా నివిష్టా దదర్శ ధీమాన్ మదనాభివిష్టాః ॥ 19 ॥
అప్రావృతాః కాంచనరాజివర్ణాః కాశ్చిత్పరార్థ్యాస్తపనీయవర్ణాః ।
పునశ్చ కాశ్చిచ్ఛశలక్ష్మవర్ణాః కాంతప్రహీణా రుచిరాంగవర్ణాః ॥ 20 ॥
తతః ప్రియాన్ ప్రాప్య మనోభిరామాః సుప్రీతియుక్తాః ప్రసమీక్ష్యరామాః ।
గృహేషు హృష్టాః పరమాభిరామాః హరిప్రవీరః స దదర్శ రామాః ॥ 21 ॥
చంద్రప్రకాశాశ్చ హి వక్త్రమాలాః వక్రాక్షిపక్ష్మాశ్చ సునేత్రమాలాః ।
విభూషణానాం చ దదర్శ మాలాః శతహ్రదానామివ చారుమాలాః ॥ 22 ॥
న త్వేవ సీతాం పరమాభిజాతాం పథి స్థితే రాజకులే ప్రజాతామ్ ।
లతాం ప్రపుల్లామివ సాధు జాతాం దదర్శ తన్వీం మనసాభిజాతామ్ ॥ 23 ॥
సనాతనే వర్త్మని సన్నివిష్టాం రామేక్షణాం తాం మదనాభివిష్టామ్ ।
భర్తుర్మనః శ్రీమదనుప్రవిష్టాం స్త్రీభ్యో వరాభ్యశ్చ సదా విశిష్టామ్ ॥ 24 ॥
ఉష్ణార్దితాం సానుసృతాస్రకంఠీం పురా వరార్హోత్తమనిష్కకంఠీమ్ ।
సుజాతపక్ష్మామభిరక్తకంఠీం వనేఽప్రవృత్తామివ నీలకంఠీమ్ ॥ 25 ॥
అవ్యక్తరేఖామివ చంద్రరేఖాం పాంసుప్రదిగ్ధామివ హేమరేఖామ్ ।
క్షతప్రరూఢామివ బాణరేఖాం వాయుప్రభిన్నామివ మేఘరేఖామ్ ॥ 26 ॥
సీతామపశ్యన్ మనుజేశ్వరస్య రామస్య పత్నీం వదతాం వరస్య ।
బభూవ దుఃఖాభిహతశ్చిరస్య ప్లవంగమో మంద ఇవాచిరస్య ॥ 27 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే సుందరకాండే పంచమస్సర్గః ॥
