శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే కిష్కింధాకాండమ్ ।
అథ తృతీయస్సర్గః ।
వచో విజ్ఞాయ హనుమాన్ సుగ్రీవస్య మహాత్మనః ।
పర్వతాదృశ్యమూకాత్తు పుప్లువే యత్ర రాఘవౌ ॥ 1 ॥
కపిరూపం పరిత్యజ్య హనుమాన్మారుతాత్మజః ।
భిక్షురూపం తతో భేజే శఠబుద్ధితయా కపిః ॥ 2 ॥
తతస్స హనుమాన్వాచా శ్లక్ష్ణయా సుమనోజ్ఞయా ।
వినీతవదుపాగమ్య రాఘవౌ ప్రణిపత్య చ ॥ 3 ॥
ఆబభాషే తదా వీరౌ యథావత్ప్రశశంస చ ।
సంపూజ్య విధివద్వీరౌ హనుమాన్మారుతాత్మజః ।
ఉవాచ కామతో వాక్యం మృదు సత్యపరాక్రమౌ ॥ 4 ॥
రాజర్షిదేవప్రతిమౌ తాపసౌ సంశితవ్రతౌ ।
దేశం కథమిమం ప్రాప్తౌ భవంతౌ వరవర్ణినౌ ॥ 5 ॥
త్రాసయంతౌ మృగగణానన్యాంశ్చ వనచారిణః ॥ 6 ॥
పంపాతీరరుహాన్వృక్షాన్ వీక్షమాణౌ సమంతతః ।
ఇమాం నదీం శుభజలాం శోభయంతౌ తపస్వినౌ ॥ 7 ॥
ధైర్యవంతౌ సువర్ణాభౌ కౌ యువాం చీరవాససౌ ।
నిఃశ్వసంతౌ వరభుజౌ పీడయంతావిమాః ప్రజాః ॥ 8 ॥
సింహవిప్రేక్షితౌ వీరౌ మహాబలవిక్రమౌ ।
శక్రచాపనిభే చాపే గృహీత్వా శత్రుసూదనౌ ॥ 9 ॥
శ్రీమంతౌ రూపసంపన్నౌ వృషభశ్రేష్ఠవిక్రమౌ ।
హస్తిహస్తోపమభుజౌ ద్యుతిమంతౌ నరర్షభౌ ॥ 10 ॥
ప్రభయా పర్వతేంద్రోఽయం యువయోరవభాసితః ।
రాజ్యార్హావమరప్రఖ్యౌ కథం దేశమిహాగతౌ ॥ 11 ॥
పద్మపత్రేక్షణౌ వీరౌ జటామండలధారిణౌ ।
అన్యోన్యసదృశౌ వీరౌ దేవలోకాదివాగతౌ ॥ 12 ॥
యదృచ్ఛయేవ సంప్రాప్తౌ చంద్రసూర్యౌ వసుంధరామ్ ।
విశాలవక్షసౌ వీరౌ మానుషౌ దేవరూపిణౌ ॥ 13 ॥
సింహస్కంధౌ మహోత్సాహౌ సమదావివ గోవృషౌ ।
ఆయతాశ్చ సువృత్తాశ్చ బాహవః పరిఘోపమాః ।
సర్వభూషణభూషార్హాః కిమర్థం న విభూషితాః ॥ 14 ॥
ఉభౌ యోగ్యావహం మన్యే రక్షితుం పృథివీమిమామ్ ।
ససాగరవనాం కృత్స్నాం వింధ్యమేరువిభూషితామ్ ॥ 15 ॥
ఇమే చ ధనుషీ చిత్రే శ్లష్ణే చిత్రానులేపనే ।
ప్రకాశేతే యథేంద్రస్య వజ్రే హేమవిభూషితే ॥ 16 ॥
సంపూర్ణా నిశితైర్బాణై స్తూణాశ్చ శుభదర్శనాః ॥ 17 ॥
జీవితాంతకరైర్ఘోరై శ్శ్వసద్భిరివ పన్నగైః ।
మహాప్రమాణౌ విస్తీర్ణౌ తప్తహాటకభూషితౌ ॥ 18 ॥
ఖడగావేతౌ విరాజేతే నిర్ముక్తావివపన్నగౌ ।
ఏవం మాం పరిభాషంతం కస్మాద్వై నాభిభాషథః ॥ 19 ॥
సుగ్రీవో నామ ధర్మాత్మా కశ్చిద్వానరయూథపః ।
వీరో వినికృతో భ్రాత్రా జగద్భ్రమతి దుఃఖితః ॥ 20 ॥
ప్రాప్తోఽహం ప్రేషితస్తేన సుగ్రీవేణ మహాత్మనా ।
రాజ్ఞా వానరముఖ్యానాం హనుమాన్నామ వానరః ॥ 21 ॥
యువాభ్యాం సహ ధర్మాత్మా సుగ్రీవస్సఖ్యమిచ్ఛతి ।
తస్య మాం సచివం విత్తం వానరం పవనాత్మజమ్ ॥ 22 ॥
భిక్షురూపప్రతిచ్ఛన్నం సుగ్రీవప్రియకామ్యయా ।
ఋష్యమూకాదిహ ప్రాప్తం కామగం కామరూపిణమ్ ॥ 23 ॥
ఏవముక్త్వా తు హనుమాంస్తౌ వీరౌ రామలక్ష్మణౌ ।
వాక్యజ్ఞౌ వాక్యకుశలః పునర్నోవాచ కించన ॥ 24 ॥
ఏతచ్ఛ్రుత్వా వచంతస్య రామో లక్ష్మణమబ్రవీత్ ।
ప్రహృష్టవదనశ్శ్రీమాన్భ్రాతరం పార్శ్వతః స్థితమ్ ॥ 25 ॥
సచివోఽయం కపీంద్రస్య సుగ్రీవస్య మహాత్మనః ।
తమేవ కాంక్షమాణస్య మమాంతికముపాగతః ॥ 26 ॥
తమభ్యభాష సౌమిత్రే సుగ్రీవసచివం కపిమ్ ।
వాక్యజ్ఞం మధురైర్వాక్యైస్స్నేహయుక్తమరిందమ ॥ 27 ॥
నానృగ్వేదవినీతస్య నాయజుర్వేద్ధారిణః ।
నాసామవేదవిదుషశ్శక్యమేవం విభాషితుమ్ ॥ 28 ॥
నూనం వ్యాకరణం కృత్స్నమనేన బహుధా శ్రుతమ్ ।
బహు వ్యాహరతాఽనేన న కించిదపశబ్దితమ్ ॥ 29 ॥
న ముఖే నేత్రయోర్వాపి లలాటే చ భ్రువోస్తథా ।
అన్యేష్వపి చ గాత్రేషు దోషస్సంవిదితః క్వచిత్ ॥ 30 ॥
అవిస్తరమసందిగ్ధమవిలంబితమద్రుతమ్ ।
ఉరస్థం కంఠగం వాక్యం వర్తతే మధ్యమే స్వరే ॥ 31 ॥
సంస్కారక్రమసంపన్నామద్రుతామవిలంబితామ్ ।
ఉచ్చారయతి కల్యాణీం వాచం హృదయహారిణీమ్ ॥ 32 ॥
అనయా చిత్రయా వాచా త్రిస్థానవ్యంజనస్థయా ।
కస్య నారాధ్యతే చిత్తముద్యతాసేరరేరపి ॥ 33 ॥
ఏవం విధో యస్య దూతో న భవేత్పార్థివస్య తు ।
సిద్ధ్యంతి హి కథం తస్య కార్యాణాం గతియోఽనఘ ॥ 34 ॥
ఏవం గుణగణైర్యుక్తా యస్య స్యుః కార్యసాధకాః ।
తస్య సిధ్యంతి సర్వాఽర్థా దూతవాక్యప్రచోదితాః ॥ 35 ॥
ఏవముక్తస్తు సౌమిత్రిస్సుగ్రీవసచివం కపిమ్ ।
అభ్యభాషత వాక్యజ్ఞో వాక్యజ్ఞం పవనాత్మజమ్ ॥ 36 ॥
విదితౌ నౌ గుణా విద్వంత్సుగ్రీవస్య మహాత్మనః ।
తమేవ చాఽవాం మార్గావస్సుగ్రీవం ప్లవగేశ్వరమ్ ॥ 37 ॥
యథా బ్రవీషి హనుమాన్సుగ్రీవవచనాదిహ ।
తత్తథా హి కరిష్యావో వచనాత్తవ సత్తమ ॥ 38 ॥
తత్తస్య వాక్యం నిపుణం నిశమ్య ప్రహృష్టరూపః పవనాత్మజః కపిః ।
మనస్సమాధాయ జయోపపత్తౌ సఖ్యం తదా కర్తుమియేష తాభ్యామ్ ॥ 39 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే కిష్కింధాకాండే తృతీయస్సర్గః ॥
