śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha dvāviṃśassargaḥ ।
atha taṃ vyathayā dīnaṃ saviśēṣamamarṣitam ।
śvasantamiva nāgēndraṃ rōṣavisphāritēkṣaṇam ॥ 1 ॥
āsādya rāmassaumitriṃ suhṛdaṃ bhrātaraṃ priyam ।
uvāchēdaṃ sa dhairyēṇa dhārayansattvamātmavān ॥ 2 ॥
atha taṃ vyathayā dīnaṃ saviśēṣamamarṣitam ।
śvasantamiva nāgēndraṃ rōṣavisphāritēkṣaṇam ॥ 3 ॥
āsādya rāmassaumitriṃ suhṛdaṃ bhrātaraṃ priyam ।
uvāchēdaṃ sa dhairyēṇa dhārayansattvamātmavān ॥ 4 ॥
nigṛhya rōṣaṃ śōkaṃ cha dhairyamāśritya kēvalam ।
avamānaṃ nirasyēmaṃ gṛhītvā harṣamuttamam ॥ 5 ॥
upaklṛptaṃ hi yatkiñchidabhiṣēkārthamadya mē sarvaṃ visarjaya kṣipraṃ kuru kāryaṃ niratyayam ॥ 6 ॥
saumitrē yō'bhiṣēkārthē mama sambhāra sambhramaḥ ।
abhiṣēkanivṛttyarthē sō'stu sambhārasambhramaḥ ॥ 7 ॥
yasyā madabhiṣēkārthē mānasaṃ paritapyatē ।
mātā mē sā yathā na syātsaviśaṅkā tathā kuru ॥ 8 ॥
tasyāśśaṅkāmayaṃ duḥkhaṃ muhūrtamapi nōtsahē ।
manasi pratisañjātaṃ saumitrē'hamupēkṣitum ॥ 9 ॥
na buddhipūrvaṃ nābuddhaṃ smarāmīha kadāchana ।
mātṛṇāṃ vā piturvā'haṃ kṛtamalpaṃ cha vipriyam ॥ 10 ॥
satyassatyābhisandhaścha nityaṃ satyaparākramaḥ ।
paralōkabhayādbhītō nirbhayō'stu pitā mama ॥ 11 ॥
tasyā'pi hi bhavēdasminkarmaṇyapratisaṃhṛtē ।
satyaṃ nēti manastāpastasya tāpastapēchcha mām ॥ 12 ॥
abhiṣēkavidhānaṃ tu tasmātsaṃhṛtya lakṣmaṇa ।
anvagēvāhamichChāmi vanaṃ gantumitaḥpunaḥ ॥ 13 ॥
mama pravrājanādadya kṛtakṛtyā nṛpātmajā ।
sutaṃ bharatamavyagramabhiṣēchayitā tataḥ ॥ 14 ॥
mayi chīrājinadharē jaṭāmaṇḍaladhāriṇi ।
gatē'raṇyaṃ cha kaikēyyā bhaviṣyati manassukham ॥ 15 ॥
buddhiḥ praṇītā yēnēyaṃ manaścha susamāhitam ।
taṃ tu nārhāmi saṅklēṣṭuṃ pravrajiṣyāmi mā chiram ॥ 16 ॥
kṛtāntastvēva saumitrē draṣṭavyō matpravāsanē ।
rājyasya cha vitīrṇasya punarēva nivartanē ॥ 17 ॥
kaikēyyāḥ pratipattirhi kathaṃ syānmama pīḍanē ।
yadi bhāvō na daivō'yaṃ kṛtāntavihitō bhavēt ॥ 18 ॥
jānāsi hi yathā saumya na mātṛṣu mamāntaram ।
bhūtapūrvaṃ viśēṣō vā tasyā mayi sutē'pi vā ॥ 19 ॥
sō'bhiṣēkanivṛttyarthaipravāsārthaiścha durvachaiḥ ।
ugrairvākyairahaṃ tasyā nānyaddaivātsamarthayē ॥ 20 ॥
kathaṃ prakṛtisampannā rājaputrī tathāguṇā ।
brūyātsā prākṛtēva strī matpīḍāṃ bhartṛsannidhau ॥ 21 ॥
yadachintyantu taddaivaṃ bhūtēṣvapi na vihanyatē ।
vyaktaṃ mayi cha tasyāṃ cha patitō hi viparyayaḥ ॥ 22 ॥
kaśchiddaivēna saumitrē yōddhumutsahatē pumān ।
yasya na grahaṇaṃ kiñchitkarmaṇō'nyatra dṛśyatē ॥ 23 ॥
sukhaduḥkhē bhayakrōdhau lābhālābhau bhavābhavau ।
yachcha kiñchittathābhūtaṃ nanu daivasya karma tat ॥ 24 ॥
ṛṣayō'pyugratapasō daivēnābhiprapīḍitāḥ ।
utsṛjya niyamāṃstīvrānbhraśyantē kāmamanyubhiḥ ॥ 25 ॥
asaṅkalpitamēvēha yadakasmātpravartatē ।
nivartyārambhamārabdhaṃ nanu daivasya karma tat ॥ 26 ॥
ētayā tattvayā buddhyā saṃstabhyātmānamātmanā ।
vyāhatē'pyabhiṣēkē mē paritāpō na vidyatē ॥ 27 ॥
tasmādaparitāpassaṃstvamapyanuvidhāya mām ।
pratisaṃhāraya kṣipramābhiṣēchanikīṃ kriyām ॥ 28 ॥
ēbhirēva ghaṭai ssarvairabhiṣēchanasambhṛtaiḥ ।
mama lakṣmaṇa tāpasyē vratasnānaṃ bhaviṣyati ॥ 29 ॥
athavā kiṃ mamaitēna rājadravyamayēna tu ।
uddhṛtaṃ mē svayaṃ tōyaṃ vratādēśaṃ kariṣyati ॥ 30 ॥
mā cha lakṣmaṇa santāpaṃ kārṣīrlakṣmyā viparyayē ।
rājyaṃ vā vanavāsō vā vanavāsō mahōdayaḥ ॥ 31 ॥
na lakṣmaṇāsminkhalu karmavighnē mātā yavīyasyatiśaṅkanīyā ।
daivābhipannā hi vadatyaniṣṭaṃ jānāsi daivaṃ cha tathā prabhāvam ॥ 32 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē dvāviṃśassargaḥ ॥