શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાંડમ્ ।
અથ દ્વાવિંશસ્સર્ગઃ ।
અથ તં વ્યથયા દીનં સવિશેષમમર્ષિતમ્ ।
શ્વસંતમિવ નાગેંદ્રં રોષવિસ્ફારિતેક્ષણમ્ ॥ 1 ॥
આસાદ્ય રામસ્સૌમિત્રિં સુહૃદં ભ્રાતરં પ્રિયમ્ ।
ઉવાચેદં સ ધૈર્યેણ ધારયન્સત્ત્વમાત્મવાન્ ॥ 2 ॥
અથ તં વ્યથયા દીનં સવિશેષમમર્ષિતમ્ ।
શ્વસંતમિવ નાગેંદ્રં રોષવિસ્ફારિતેક્ષણમ્ ॥ 3 ॥
આસાદ્ય રામસ્સૌમિત્રિં સુહૃદં ભ્રાતરં પ્રિયમ્ ।
ઉવાચેદં સ ધૈર્યેણ ધારયન્સત્ત્વમાત્મવાન્ ॥ 4 ॥
નિગૃહ્ય રોષં શોકં ચ ધૈર્યમાશ્રિત્ય કેવલમ્ ।
અવમાનં નિરસ્યેમં ગૃહીત્વા હર્ષમુત્તમમ્ ॥ 5 ॥
ઉપક્લૃપ્તં હિ યત્કિંચિદભિષેકાર્થમદ્ય મે સર્વં વિસર્જય ક્ષિપ્રં કુરુ કાર્યં નિરત્યયમ્ ॥ 6 ॥
સૌમિત્રે યોઽભિષેકાર્થે મમ સંભાર સંભ્રમઃ ।
અભિષેકનિવૃત્ત્યર્થે સોઽસ્તુ સંભારસંભ્રમઃ ॥ 7 ॥
યસ્યા મદભિષેકાર્થે માનસં પરિતપ્યતે ।
માતા મે સા યથા ન સ્યાત્સવિશંકા તથા કુરુ ॥ 8 ॥
તસ્યાશ્શંકામયં દુઃખં મુહૂર્તમપિ નોત્સહે ।
મનસિ પ્રતિસંજાતં સૌમિત્રેઽહમુપેક્ષિતુમ્ ॥ 9 ॥
ન બુદ્ધિપૂર્વં નાબુદ્ધં સ્મરામીહ કદાચન ।
માતૃણાં વા પિતુર્વાઽહં કૃતમલ્પં ચ વિપ્રિયમ્ ॥ 10 ॥
સત્યસ્સત્યાભિસંધશ્ચ નિત્યં સત્યપરાક્રમઃ ।
પરલોકભયાદ્ભીતો નિર્ભયોઽસ્તુ પિતા મમ ॥ 11 ॥
તસ્યાઽપિ હિ ભવેદસ્મિન્કર્મણ્યપ્રતિસંહૃતે ।
સત્યં નેતિ મનસ્તાપસ્તસ્ય તાપસ્તપેચ્ચ મામ્ ॥ 12 ॥
અભિષેકવિધાનં તુ તસ્માત્સંહૃત્ય લક્ષ્મણ ।
અન્વગેવાહમિચ્છામિ વનં ગંતુમિતઃપુનઃ ॥ 13 ॥
મમ પ્રવ્રાજનાદદ્ય કૃતકૃત્યા નૃપાત્મજા ।
સુતં ભરતમવ્યગ્રમભિષેચયિતા તતઃ ॥ 14 ॥
મયિ ચીરાજિનધરે જટામંડલધારિણિ ।
ગતેઽરણ્યં ચ કૈકેય્યા ભવિષ્યતિ મનસ્સુખમ્ ॥ 15 ॥
બુદ્ધિઃ પ્રણીતા યેનેયં મનશ્ચ સુસમાહિતમ્ ।
તં તુ નાર્હામિ સંક્લેષ્ટું પ્રવ્રજિષ્યામિ મા ચિરમ્ ॥ 16 ॥
કૃતાંતસ્ત્વેવ સૌમિત્રે દ્રષ્ટવ્યો મત્પ્રવાસને ।
રાજ્યસ્ય ચ વિતીર્ણસ્ય પુનરેવ નિવર્તને ॥ 17 ॥
કૈકેય્યાઃ પ્રતિપત્તિર્હિ કથં સ્યાન્મમ પીડને ।
યદિ ભાવો ન દૈવોઽયં કૃતાંતવિહિતો ભવેત્ ॥ 18 ॥
જાનાસિ હિ યથા સૌમ્ય ન માતૃષુ મમાંતરમ્ ।
ભૂતપૂર્વં વિશેષો વા તસ્યા મયિ સુતેઽપિ વા ॥ 19 ॥
સોઽભિષેકનિવૃત્ત્યર્થૈપ્રવાસાર્થૈશ્ચ દુર્વચૈઃ ।
ઉગ્રૈર્વાક્યૈરહં તસ્યા નાન્યદ્દૈવાત્સમર્થયે ॥ 20 ॥
કથં પ્રકૃતિસંપન્ના રાજપુત્રી તથાગુણા ।
બ્રૂયાત્સા પ્રાકૃતેવ સ્ત્રી મત્પીડાં ભર્તૃસન્નિધૌ ॥ 21 ॥
યદચિંત્યંતુ તદ્દૈવં ભૂતેષ્વપિ ન વિહન્યતે ।
વ્યક્તં મયિ ચ તસ્યાં ચ પતિતો હિ વિપર્યયઃ ॥ 22 ॥
કશ્ચિદ્દૈવેન સૌમિત્રે યોદ્ધુમુત્સહતે પુમાન્ ।
યસ્ય ન ગ્રહણં કિંચિત્કર્મણોઽન્યત્ર દૃશ્યતે ॥ 23 ॥
સુખદુઃખે ભયક્રોધૌ લાભાલાભૌ ભવાભવૌ ।
યચ્ચ કિંચિત્તથાભૂતં નનુ દૈવસ્ય કર્મ તત્ ॥ 24 ॥
ઋષયોઽપ્યુગ્રતપસો દૈવેનાભિપ્રપીડિતાઃ ।
ઉત્સૃજ્ય નિયમાંસ્તીવ્રાન્ભ્રશ્યંતે કામમન્યુભિઃ ॥ 25 ॥
અસંકલ્પિતમેવેહ યદકસ્માત્પ્રવર્તતે ।
નિવર્ત્યારંભમારબ્ધં નનુ દૈવસ્ય કર્મ તત્ ॥ 26 ॥
એતયા તત્ત્વયા બુદ્ધ્યા સંસ્તભ્યાત્માનમાત્મના ।
વ્યાહતેઽપ્યભિષેકે મે પરિતાપો ન વિદ્યતે ॥ 27 ॥
તસ્માદપરિતાપસ્સંસ્ત્વમપ્યનુવિધાય મામ્ ।
પ્રતિસંહારય ક્ષિપ્રમાભિષેચનિકીં ક્રિયામ્ ॥ 28 ॥
એભિરેવ ઘટૈ સ્સર્વૈરભિષેચનસંભૃતૈઃ ।
મમ લક્ષ્મણ તાપસ્યે વ્રતસ્નાનં ભવિષ્યતિ ॥ 29 ॥
અથવા કિં મમૈતેન રાજદ્રવ્યમયેન તુ ।
ઉદ્ધૃતં મે સ્વયં તોયં વ્રતાદેશં કરિષ્યતિ ॥ 30 ॥
મા ચ લક્ષ્મણ સંતાપં કાર્ષીર્લક્ષ્મ્યા વિપર્યયે ।
રાજ્યં વા વનવાસો વા વનવાસો મહોદયઃ ॥ 31 ॥
ન લક્ષ્મણાસ્મિન્ખલુ કર્મવિઘ્ને માતા યવીયસ્યતિશંકનીયા ।
દૈવાભિપન્ના હિ વદત્યનિષ્ટં જાનાસિ દૈવં ચ તથા પ્રભાવમ્ ॥ 32 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાંડે દ્વાવિંશસ્સર્ગઃ ॥
